حضور ایران و مقاومت در جنگ با داعش در عراق، نقطه عطف اصلی در نجات این کشور از شر تروریسم بود.

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، با وجود اعلام رسمی پایان حضور نظامی آمریکا در عراق بعد از نزدیک به 3 دهه تجاوز و اشغالگری در خاک این کشور، اما عراقی‌ها نمی‌توانند آثار ویرانگر و فاجعه بار حضور آمریکایی‌ها در کشورشان را فراموش کنند؛ به ویژه اینکه ابعاد و پیامدهای آن همچنان در همه سطوح زندگی آنها پیداست.

23 سال قبل، ایالات متحده با بهانه‌های واهی مربوط به سلاح‌های کشتار جمعی به عراق حمله کرد و همزمان با به راه انداختن یک جنگ نسل کشی وحشیانه، وعده‌های فراوانی به عراقی‌ها برای توجیه این تجاوز داد.

اهداف اعلام شده دولت جورج دبلیو بوش، رئیس جمهور وقت آمریکا، برای حمله به عراق، گذشته از توجیهات خود جنگ، ایجاد آزادی، امنیت، دموکراسی و رفاه برای عراق و مردم آن بود؛ اما واقعیت کاملاً متفاوت از وعده‌هایی بود که دولت آمریکا می‌داد و مردم عراق را ناامید کرد.

واقعیت آن است که با وجود سرنگونی رژیم دیکتاتوری صدام، آمریکا نه تنها به هیچ یک از وعده‌های اعلام شده خود در عراق عمل نکرد، بلکه حمله به این کشور مجموعه‌ای کاملاً جدید از مشکلات اساسی، به ویژه در مورد سیستم حکومتی، به وجود آورد.

حمله آمریکا به عراق علاوه بر تحمیل ساختارها و نهادهای ناکارآمد سیاسی و چند فرقه‌ای، ناامنی انسانی را تشدید کرد و چشم‌اندازهای توسعه پایدار اجتماعی-اقتصادی بلندمدت را از بین برد.

به عبارت دیگر، حمله ایالات متحده به عراق کاستی‌های ساختاری و موانع سیستماتیکی ایجاد کرد که توانایی مردم عراق برای گذار به دموکراسی را تضعیف کرد.

برجسته‌ترین توجیهی که ایالات متحده برای حمله به عراق ارائه داد، ترویج دموکراسی و صلح در خاورمیانه بود، اما این "دموکراسی" ادعایی به‌قیمت بیش از یک‌میلیون کشته و زخمی به دست آمد و کشوری را به وجود آورد که در هرج‌ومرج فرقه‌ای و سیاسی فرو رفته بود.

این ما را به تاریخ قدرت‌های استعماری بازمی‌گرداند، که همیشه از شعارهایی مانند گسترش تمدن، دستیابی به توسعه، آموزش اصول لیبرالیسم به "مردم غیرسفیدپوست" و نجات آنها از چنگال عقب‌ماندگی استفاده کرده‌اند؛ در حالی که اهداف واقعی آنها غارت منابع، تحکیم هژمونی و تجزیه بیشتر مناطق از قبل تجزیه‌شده بود تا "خاورمیانه جدید" را که اسرائیل رؤیای آن را در سر می‌پروراند، تأسیس کنند.

در این راستا قصد داریم آثار تجاوز و اشغالگری آمریکا در عراق را بررسی کنیم.

فصل سوم: شکست داعش در عراق به دست ایران و مقاومت

همانطور که در فصل قبل توضیح دادیم، آمریکا ابتدا با تجاوز و اشغالگری در عراق، سیاست‌های مخرب خود در این کشور و سپس حمایت از داعش به روش‌های مختلف از جمله ابزارهای منطقه‌ای، زمینه لازم را برای ورود این گروه تروریستی به عراق در ژوئن 2014 فراهم کرد و بلافاصله به بهانه مبارزه با داعش، به این کشور برگشت.

اما در شرایطی که آمریکایی‌ها از ورود داعش به عراق برای اجرای اهداف خود در منطقه از جمله تضعیف محور مقاومت و اجرای استراتژی رژیم صهیونیستی با عنوان «جنگ بین جنگ‌ها» استفاده و همزمان با آن با روش‌های گوناگون از داعش حمایت می‌کردند، ورود ایران به عرصه جنگ با تروریسم از سوریه تا عراق، ورق را برگرداند.

سقوط موصل در ژوئن 2014 و پیشروی سریع نیروهای داعش، ضعف ساختاری ارتش عراق و ناتوانی اولیه نیروهای امنیتی این کشور را آشکار ساخت که نتیجه سیاست‌های آمریکا از 2003 بود. در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یکی از بازیگران تأثیرگذار منطقه‌ای، حمایت‌های سیاسی، نظامی و مستشاری خود را از دولت عراق افزایش داد.

همچنین گروه‌های مختلف عراقی که در چارچوب جریان مقاومت فعالیت می‌کردند، در کنار ارتش عراق و سایر نیروهای مردمی در مقابله با داعش نقش‌آفرینی کردند.

اشکال حمایت ایران از عراق در جنگ با داعش

جمهوری اسلامی ایران از نخستین کشورهایی بود که در واکنش به پیشروی داعش، حمایت خود را از دولت عراق اعلام کرد. این حمایت در چند حوزه اصلی قابل بررسی است:

1-حمایت سیاسی و دیپلماتیک

ایران با تأکید بر ضرورت حفظ تمامیت ارضی و استقلال عراق، از دولت مرکزی این کشور در مقابله با داعش حمایت کرد.

مهم‌ترین اقدامات ایران در این زمینه عبارت بودند از:

-حمایت سیاسی از دولت قانونی عراق.

-تأکید بر ضرورت مقابله با تروریسم و افراط‌گرایی.

-حمایت از وحدت ملی و حفظ یکپارچگی سرزمینی عراق.

-همکاری و رایزنی با مقامات سیاسی و امنیتی عراق.

2-حمایت نظامی و تسلیحاتی

یکی از مهم‌ترین ابعاد نقش ایران، ارائه کمک‌های نظامی به دولت و نیروهای عراقی بود.

این کمک‌ها شامل موارد زیر می‌شد:

-تأمین بخشی از تجهیزات و تسلیحات مورد نیاز نیروهای عراقی.

-ارائه پشتیبانی فنی و نظامی.

-کمک به تقویت توان دفاعی نیروهای عراقی.

-همکاری در زمینه شناسایی و مقابله با مواضع داعش.

3- نقش مستشاری و فرماندهی

یکی از مهم‌ترین جنبه‌های حضور ایران در عراق، نقش مستشاران نظامی و نیروهای وابسته به نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود.

در این میان، سردار شهید حاج قاسم سلیمانی، به یکی از چهره‌های شناخته‌شده در هماهنگی و پشتیبانی از نیروهای عراقی در مقابله با داعش تبدیل شد.

نقش مستشاری ایران عمدتاً در حوزه‌های زیر قابل بررسی است:

- انتقال تجربیات نظامی و عملیاتی.

-کمک به سازماندهی نیروهای مردمی.

-ارائه مشاوره در طراحی و اجرای عملیات.

-هماهنگی میان برخی گروه‌های مقاومت و نیروهای عراقی.

-کمک به تقویت توان عملیاتی نیروهای مقابله‌کننده با داعش.

در این میان مهم‌ترین نیروی مردمی عراق در مقابله با داعش، حشد شعبی یا نیروهای بسیج مردمی بود.

پس از سقوط موصل، آیت‌الله سید علی سیستانی، مرجع عالیقدر شیعه در عراق، در ژوئن 2014 با صدور فتوای جهاد کفایی، مردم عراق را به دفاع از کشور در برابر داعش فراخواند.

در پی این فتوا، شمار زیادی از شهروندان عراقی برای مقابله با داعش داوطلب شدند. حشد شعبی از گروه‌های مختلفی تشکیل شده بود که برخی از آن‌ها سابقه همکاری و ارتباط نزدیک با ایران داشتند.

مهم‌ترین نقش‌های حشد شعبی عبارت بودند از:

-مقابله با پیشروی داعش در مناطق مختلف عراق.

-مشارکت در آزادسازی شهرها و مناطق اشغال‌شده.

-دفاع از بغداد و شهرهای مذهبی.

-کمک به ارتش عراق در عملیات‌های نظامی.

دستاوردهای ایران و محور مقاومت در مقابله با داعش در عراق

حضور ایران و گروه‌های نزدیک به محور مقاومت در بحران عراق، آثار و دستاوردهای مختلفی به همراه داشت.

مهم‌ترین این دستاوردها عبارت بودند از:

1. کمک به توقف پیشروی سریع داعش در ماه‌های نخست بحران.

2. پشتیبانی از دولت عراق در شرایط ضعف و فروپاشی بخشی از ساختار نظامی این کشور.

3. مشارکت در سازماندهی و تقویت نیروهای مردمی عراق.

4. کمک به بازپس‌گیری مناطق اشغال‌شده توسط داعش.

5. جلوگیری از گسترش بیشتر بحران امنیتی عراق به مناطق مرزی ایران.

6. تقویت همکاری‌های امنیتی و نظامی میان تهران و بغداد.

7. مشارکت در شکست ساختار سرزمینی و نظامی داعش در عراق.

نقش پررنگ سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در شکست داعش

سردار شهید حاج قاسم سلیمانی به عنوان یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین فرماندهان منطقه‌ای که حتی دشمنان هم نمی‌توانند دستاوردهای ایشان در پایان دادن به حکومت داعش را انکار کنند، بعد از پیروزی‌های برجسته‌ای که در کنار سایر گروه‌های مقاومت در جنگ با داعش در سوریه به دست آورده بود، به کمک عراقی‌ها شتافت.

اهمیت نقش سردار شهید سلیمانی در مبارزه با داعش و شکست آن در عراق را می‌توان در چند محور بررسی کرد:

1-حضور در مناطق عملیاتی

یکی از ویژگی‌های شناخته‌شده فعالیت سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در مبارزه با داعش، حضور در برخی مناطق عملیاتی و ارتباط مستقیم با فرماندهان و نیروهای میدانی بود.

تصاویر و گزارش‌های منتشرشده از حضور وی در جبهه‌های مختلف عراق و سوریه، نشان‌دهنده نقش فعال حاج قاسم در هماهنگی و پشتیبانی از نیروهای مقاومت و ارتش عراق و سوریه بود.

2- ایجاد هماهنگی میان نیروهای مختلف

در جریان مبارزه با داعش، نیروهای متعددی با ساختارهای سازمانی و فرماندهی متفاوت درگیر بودند.

از جمله: ارتش عراق،نیروهای حشد شعبی، برخی گروه‌های مقاومت عراق، نیروهای پیشمرگه کرد، نیروهای ارتش سوریه، حزب‌الله لبنان.

یکی از نقش‌های مهم شهید سلیمانی، کمک به هماهنگی میان بخشی از این نیروها و تسهیل همکاری عملیاتی میان متحدان بود.

3-مشارکت در طراحی و پشتیبانی عملیات‌ها

سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در بسیاری از عملیات‌های مهم علیه داعش نقش مستشاری و هماهنگ‌کننده داشت.

این نقش به‌ویژه در عملیات‌هایی که نیروهای عراقی و گروه‌های مقاومت در آن مشارکت داشتند، برجسته بود.

از جمله مهم‌ترین مناطق و عملیات‌های مرتبط با حضور و فرماندهی شهید سلیمانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

شکستن محاصره آمرلی در سال 2014.

آزادسازی جرف‌الصخر در سال 2014.

عملیات آزادسازی تکریت در سال 2015.

عملیات آزادسازی فلوجه در سال 2016.

عملیات‌های مقابله با داعش در مناطق مرزی عراق و سوریه.

مهم‌ترین عملیات‌های مبارزه با داعش و نقش ایران

الف) شکستن محاصره آمرلی (2014)

آمرلی از شهرهای مهم ترکمان‌نشین عراق بود که برای مدتی طولانی در محاصره داعش قرار داشت.

با همکاری نیروهای عراقی، گروه‌های مردمی و پشتیبانی مستشاری ایران، محاصره این شهر شکسته شد.

این عملیات یکی از نخستین موفقیت‌های مهم نیروهای ضد داعش در عراق بود.

ب) آزادسازی جرف‌الصخر (2014)

منطقه جرف‌الصخر در استان بابل از مناطق مهم استراتژیک عراق محسوب می‌شد.

نیروهای عراقی و گروه‌های مقاومت با پشتیبانی و هماهنگی مستشاری ایران توانستند این منطقه را از کنترل داعش خارج کنند.

ج) آزادسازی تکریت (2015)

تکریت یکی از مهم‌ترین مراکز حضور داعش در استان صلاح‌الدین بود.

نیروهای عراقی با مشارکت گسترده حشد شعبی و حمایت مستشاری ایران در عملیات آزادسازی این شهر نقش‌آفرینی کردند.

د) آزادسازی فلوجه (2016)

فلوجه از پایگاه‌های اصلی داعش در استان الانبار بود.

عملیات آزادسازی این شهر با مشارکت ارتش عراق، حشد شعبی و حمایت ایران انجام شد.

هـ) آزادسازی موصل (2016 تا 2017)

موصل مهم‌ترین مرکز حکمرانی داعش در عراق و نماد قدرت سرزمینی این گروه تروریستی بود.

عملیات آزادسازی موصل در 16 اکتبر 2016 با مشارکت نیروهای مختلف آغاز شد و در جولای 2017 پایان یافت.

در این عملیات، ایران از چند طریق نقش‌آفرینی کرد:

پشتیبانی مستشاری

نیروهای مستشاری ایران به برخی گروه‌های عراقی در زمینه برنامه‌ریزی نظامی، سازمان‌دهی نیروها و هماهنگی عملیاتی کمک کردند.

حمایت از جبهه غربی موصل

گروه‌هایی از حشد شعبی که روابط نزدیکی با ایران داشتند، در جبهه غربی موصل فعال بودند.

هدف مهم این جبهه، قطع مسیرهای ارتباطی داعش میان موصل و مناطق تحت کنترل این گروه در سوریه بود.

محاصره و قطع خطوط پشتیبانی داعش

نیروهای حشد شعبی با حمایت ایران در عملیات غرب موصل و مناطق اطراف تلعفر نقش داشتند و به محدود کردن مسیرهای تدارکاتی داعش کمک کردند.

گزارش مؤسسه خاورمیانه در ژانویه 2017 به نقش و حمایت ایران در عملیات غرب موصل و محاصره تلعفر اشاره می‌کند.

نقش ایران در شکست نهایی داعش در عراق و سوریه

در سال 2017، داعش بخش عمده‌ای از قلمرو سرزمینی خود را در عراق از دست داد.

در سوریه نیز عملیات‌های مختلف ارتش سوریه، نیروهای هم‌پیمان یعنی محور مقاومت و نیز روسیه، موجب کاهش شدید قلمرو تحت کنترل داعش شد.

در سال 2019، آخرین منطقه تحت کنترل سرزمینی داعش در باغوز سوریه سقوط کرد. در این روند، ایران و نیروهای هم‌پیمان آن در جبهه‌های مختلف نقش داشتند و بعد از آن حتی موازنه‌های منطقه‌ای نیز دچار تحولات گسترده‌ای شد که آثار آن را امروز در شکست ذلت بار آمریکا مقابل ایران و مقاومت در منطقه می‌بینیم.

ادامه دارد...