رباط سمنگان در تربت جام، از کاروانسراهای سرپوشیده زمستانی در خراسان رضوی، همچنان با چالش مرمت و تعیین تکلیف بهره‌برداری روبه‌روست. به‌تازگی ویدئوهایی از والیبال بازی کردن نوجوانان روستای سمنگان در بارانداز این کاروانسرای ۵۰۰ ساله و ثبت ملی‌شده در فضای مجازی پربازدید شده است.
کاروانسرایی در یک مسیر تاریخی
توس و هرات از شهرهای مهم تاریخی خراسان بودند که در شبکه راه‌های ارتباطی و تجاری این منطقه به یکدیگر و دیگر مراکز شهری پیوند داشتند. بر اساس منابع تاریخی، راهی از نیشابور به توس و از آنجا به هرات امتداد می‌یافت. این مسیرها در ارتباطات تجاری و رفت‌وآمدهای منطقه‌ای نقش داشتند و کاروانسراها نیز برای استراحت و تامین نیازهای کاروان‌ها در امتداد راه‌ها ساخته می‌شدند.
کاروانسرای سمنگان در تربت جام استان خراسان رضوی در بستر همین پیشینه تاریخی منطقه قرار دارد. کاروانسرای سمنگان حدود ۵۴ کیلومتری شمال تربت جام در روستای سمنگان قرار دارد و قدمتش به اواخر دوره تیموری یا اوایل صفویه نسبت داده می‌شود.
ساختار معماری این کاروانسرا بنایی مستطیل‌شکل با ۴ برج استوانه‌ای و بارانداز کاروانسرا هم در ضلع جنوبی کاروانسراست. فضای داخلی کاروانسرا از مجموعه‌ای از اتاق‌ها تشکیل شده و بر ۲ طرف ایوان ورودی، ۲ کتیبه به خط عربی نوشته شده که نمای زیبایی به بنا داده است. با وجودی که کاروانسرا به دلیل سال‌ها مرمت نشدن و بی‌مهری، شکوه گذشته را ندارد و زیر بار فرسودگی کمر خم کرده‌است، هنوز هم اهالی روستا و هم دوستداران میراث فرهنگی چشم انتظار مرمت کاروانسرا هستند.
والیبال در بارانداز
پیگیری مرمت کاروانسرا
مدیر اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تربت جام، درباره وضعیت رباط سمنگان به همشهری می‌گوید: «رباط سمنگان یک بار مرمت و به دهیاری تحویل داده شد. مدتی نیز اجرای فعالیت‌هایی مانند ورزش باستانی در آن مطرح بود که به ثمر نرسید و بنا دوباره متروکه شد.»
فرامرز صابرمقدم با اشاره به مالکیت بنا ادامه می‌دهد: «مالکیت رباط سمنگان در اختیار آستان قدس رضوی است نه اداره میراث فرهنگی.» با این حال، تعیین تکلیف کاروانسرای سمنگان به تعامل و همکاری نهادهای مرتبط نیاز دارد.
صابر مقدم معتقد است اعتبار اداره میراث فرهنگی به اندازه‌ای نیست که بتواند مرمت کامل این رباط را انجام دهد. او ادامه می‌دهد: «به زودی جلسه‌ای مشترک با نماینده املاک آستان قدس رضوی در تربت جام، بخشدار نصرآباد و دهیار روستا برای بررسی موضوع مرمت کاروانسرا برگزار می‌شود.»
روستای سمنگان با داشتن جمعیت حدود ۱۰ هزار نفری یکی از روستاهای پرجمعیت تربت جام است. صابرمقدم با اشاره به سرانه فرهنگی روستا یادآور می‌شود: «امیدواریم مرمت کاروانسرا افزایش فضای فرهنگی و گردشگری برای مردم روستا باشد.»
یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری کاروانسراها هستند. خراسان رضوی کاروانسرای دیدنی کم ندارد. در سال ۱۴۰۲، هفت کاروانسرای خراسان رضوی شامل مزینان و مهر در داورزن، فخرآباد در بجستان، فخرداوود در مشهد، عباس‌آباد در تایباد، زعفرانیه در سبزوار و رباط شرف در سرخس در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.
