شیراز - ایرنا- خشکسالی، آتش‌سوزی، دخالت‌های روزافزون انسانی و بهره‌برداری‌های بی‌رویه، سال‌ها است که زنگ خطر تخریب منابع طبیعی را در خطه پهناور فارس به صدا درآورده است، اما نقش‌آفرینی تشکل‌های مردمی و مشارکت فعال جوامع محلی در نهال‌کاری، بذرکاری و مقابله با حریق در عرصه‌های طبیعی استان، نشان می‌دهد که راه نجات جنگل‌ها و مراتع از مسیر جوامع محلی می‌گذرد.
به گزارش خبرنگار ایرنا، نگاهی به گستره پهناور عرصه‌های طبیعی استان فارس، از جنگل‌های بلوط زاگرس گرفته تا مراتع نیمه‌خشک نواحی جنوبی، روایتی مکرر از یک چالش دیرینه را پیش چشم می‌آورد؛ چالشی که در آن، خط کشیدن میان توسعه و صیانت از اکوسیستم، مرزهای شکننده‌ای یافته است.
با وجود همه بخشنامه‌ها، طرح‌های کلان و اعتبارات دولتی اما همچنان چرخ تخریب محیط زیست و منابع طبیعی با شتابی نگران‌کننده می‌چرخد؛ رویدادی که کارشناسان و ناظران بومی را به یک بازنگری بنیادین در رویکردهای گذشته واداشته است؛ آیا بدون حضور جوامع محلی و تشکل‌های مردمی، می‌توان از فروپاشی توازن زیستی این خطه جلوگیری کرد؟
سایه سنگین بحران‌ها بر محیط زیست فارس
اقلیم فارس، آبستن بحران‌های گوناگونی است؛ از فرونشست دشت‌ها و افت سفره‌های آب زیرزمینی تا خشکسالی‌های متوالی که درختان کهنسال و مراتع را به کام زوال می‌کشاند؛ در این میان، آنچه بیش از پیش حائز اهمیت است بر هم خوردن تعادل اکوسیستم‌های طبیعی است که پیامدهای منفی و زنجیره‌واری را به دنبال دارد.
اگرچه حفظ و حراست از محیط‌زیست به عنوان یک سرمایه جهانی، نیازمند تدوین و بکارگیری راهبردهای بین‌المللی است و دغدغه‌مندان بسیاری در سراسر جهان بر این موضوع متمرکز شده‌اند، اما باید توجه داشت که ارائه یک برنامه اصولی، منسجم و عملیاتی با برش‌های دقیق ملی، منطقه‌ای و استانی، گمشده‌ای است که جای خالی آن در برخی از برنامه‌های توسعه‌ای احساس می‌شود.
طی سال‌های متمادی، دستورالعمل‌ها، آیین‌نامه‌ها، بخشنامه‌ها و قوانین فراوانی از سوی دولت‌ها و نهادهای متولی برای حراست از منابع طبیعی تدوین و ابلاغ شده اما اکنون این پرسش در ذهن دوستداران طبیعت مطرح است که آیا این برنامه‌ها با وجود محدودیت‌های موجود در امکانات، تجهیزات و نیروی انسانی سازمان‌های دولتی توانسته مانع اصلی در برابر تخریب‌ها باشد؟ پاسخ تجربی سال‌های گذشته، منفی است.
وسعت عرصه‌های منابع طبیعی فارس به گونه‌ای است که حتی اگر همه بودجه عمرانی استان نیز صرف امکانات لازم برای گشت‌زنی و حفاظت فیزیکی شود، باز هم کمبود نیروی انسانی محسوس خواهد بود.
عامل انسانی، بلای جان منابع طبیعی
پژوهش‌ها و ارزیابی‌های میدانی در سطح استان نشان می‌دهد که عامل انسانی و بهره‌برداری‌های بی‌رویه، جدی‌ترین و خطرناک‌ترین تهدید برای منابع طبیعی به شمار می‌رود.
قطع درختان برای تهیه زغال، چرای مفرط و زودهنگام دام‌ها، تغییر کاربری غیرمجاز اراضی ملی، آتش‌سوزی‌های عمدی یا سهوی و بهره‌برداری ناپایدار از محصولات فرعی جنگل، زخم‌هایی است که پیکره سبز فارس را روزبه‌روز خسته‌تر و شکننده‌تر کرده است.
در بسیاری از مناطق استان فارس از جمله پهنه‌های طبیعی و انبوه درختان جنگلی در کوهمره، کامفیروز، فیروزآباد و مناطق پیرامونی جهرم، اکنون بوی دود کوره‌های غیرمجاز، هوا را بر سر این مناطق سنگین کرده و نبردی میان بقای اکوسیستم و آزمندی بی‌پایان انسان‌هایی که سرمایه ملی را به سود کوتاه‌مدت ترجیح داده‌اند، در جریان است.
چنانکه یکی از دوستداران محیط زیست فارس به خبرنگار ایرنا گفت: هر حرکت این اره‌ها، نه تنها یک درخت، بلکه یک زنجیره زیستی را از هم می‌گسلد.
فاطمه مظفریان اظهار کرد: دهه‌ها طول کشیده تا یک درخت به بلوغ برسد؛ وقتی این درختان تنومند در عرض چند دقیقه توسط ماشین‌های مرگبار فرو می‌ریزد، آنچه از بین می‌رود تنها چوب نیست، بلکه زیستگاه جانوران، ذخیره کربن زمین و حق نسل‌های آینده برای دیدن رنگ سبز است.
بازار سیاه زغال حاشیه سود بسیار بالایی دارد که باعث می‌شود تخریب‌گران ریسک برخورد با قانون را بپذیرند.
وی درباره ریشه‌های چندلایه این معضل گفت: نخستین عامل، سودآوری سریع و پنهان آن است: چرا که بازار سیاه زغال حاشیه سود بسیار بالایی دارد که باعث می‌شود تخریب‌گران ریسک برخورد با قانون را بپذیرند.
او ادامه داد: برداشت غیرمجاز از پوشش گیاهی نیز ناشی از نبود نظارت مستمر به‌ویژه در کوه‌ها و مناطق صعب‌العبور است که فرصتی مغتنم برای این افراد فراهم کرده است.
این دوستدار محیط زیست اضافه کرد: فقدان آگاهی از سرمایه ملی نیز عامل مهمی است؛ بسیاری از این افراد تخریب منابع را بدون در نظر گرفتن تبعات منفی آن به مثابه یک شغل می‌بینند، در حالی که آگاهانه یا غیرآگاهانه در نابودی ثروت ملی کشورشان سهیم شده‌اند.
وقتی بخشی از اقتصاد محلی، به جای تکیه بر کشاورزی پایدار یا گردشگری، بر پایه استخراج و نابودی جنگل‌ها بنا شود، جامعه با یک تضاد درونی مواجه می‌شود و ارزش‌های سنتی حفاظت از زمین، جای خود را به فرهنگ مصرف‌گرایی مخرب می‌دهند.
پیوند میان مردم و طبیعت؛ راهکار پایدار
این کارشناس و فعال زیست محیطی معتقد است که تنها نسخه شفابخش و نجات‌دهنده در جلوگیری از تخریب‌های گسترده، تغییر بنیادین رویکردها و جایگزین کردن «تعامل و همراهی با مردم» به جای «تقابل با آنها است.
مظفریان معتقد است که برخوردهای قهری و پلیسی نباید تنها راهبرد متولیان برای ساماندهی این وضعیت باشد.
به گفته او ساماندهی این وضعیت، نیازمند نگاه‌های چندبعدی است؛ باید زوایای مختلف این چالش را بررسی کرد و به سراغ ریشه‌ها و عوامل این تخریب‌ها رفت.
او بیان کرد: اگر فرد به دلیل مشکلات مالی، فقر و کسب معیشت دست به تخریب منابع طبیعی و قطع درختان می‌زند، باید به فکر چاره‌ای برای امرار معاش و تضمین شرایط شغلی و جایگزین‌های مناسب برای او هم بود.
مظفریان یادآور شد: برای ساماندهی این امر باید با برنامه‌ریزی مناسب، نیازسنجی درست و حتی با همراهی خود جوامع محلی و فرهنگ‌سازی به دنبال کاهش تخریب‌های زیست‌محیطی باشیم.
جایگزینی اقتصادی، مانع تبرهای مخرب جوامع محلی
جوامع بومی و روستایی که نسل به نسل در کنار این جنگل‌ها و مراتع زیسته‌اند، نه تنها تهدید نیستند، بلکه نخستین و بهترین سپر دفاعی در برابر تخریب‌گران محسوب می‌شوند.
یک راهکار اصلی در جایگزینی اقتصادی نهفته است و دولت و نهادهای اجرایی باید با درک نیازهای جوامع محلی، استراتژی‌ها و برنامه‌ریزی‌های لازم برای همراه کردن مردم را در اولویت قرار دهند.
مظفریان با ارائه چند راهکار، پیشنهاد کرد که دولت و متولیان امر به جای تمرکز بر جریمه، بر ایجاد اعتبار برای کسب‌وکارهای سبز و پایدار تمرکز کنند.
به عقیده او حمایت از واحدهای تولیدی خرد که با ظرفیت‌های طبیعی منطقه همسو هستند، می‌تواند موتور محرک اقتصاد محلی باشد.
این فعال حفاظت از محیط زیست فارس گفت: تامین فرصت‌های شغلی جایگزین، ایجاد کارخانه‌های کوچک فرآوری محصولات کشاورزی یا ایجاد زیرساخت‌های گردشگری و توسعه بوم‌گردی می‌تواند جوانان و مردمان منطقه را از مسیر استخراج و نابودی جنگل‌ها به سمت تولید ارزش‌آفرین هدایت کند.
مظفریان بیان کرد: این اقدامات باعث می‌شود مردم خود به نگهبانان منابع و حافظان اصلی طبیعت و محیط زیست تبدیل شوند.
او ادامه داد: وقتی زمین، بخشی از امنیت شغلی یک کشاورز یا تولیدکننده باشد، او خود اولین خط دفاعی در برابر تخریب‌گران خواهد بود؛ پس باید به مردم محلی نشان داد که حفاظت از جنگل، نه یک محدودیت برای معیشت، بلکه راهی برای تضمین آن است.
ظرفیت بی‌بدیل جوامع محلی و سازمان‌های مردم‌نهاد
مسئولان و متولیان حوزه منابع طبیعی استان فارس هم بارها بر لزوم بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت مردمی تاکید کرده‌اند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس گفت: مشارکت جوامع محلی، شالوده اصلی پایداری منابع طبیعی است و هیچ پروژه‌ای بدون پشتوانه مردمی به سرانجام مطلوب نمی‌رسد.
شهرام منتصری اظهار کرد: رسانه‌ها و تشکل‌های مردم نهاد با ایجاد حساسیت، آگاهی بخشی و فرهنگ‌سازی نقش تعیین کننده‌ای در جلب توجه و همراهی جوامع محلی با دستگاه ها و نهادهای متولی حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی استان دارند.
او با استقبال از نقش آفرینی رسانه های جمعی و حتی شبکه های اجتماعی و تشکل های مردم نهاد در آگاهی بخشی،اطلاع رسانی و تحریک پذیری جامعه در مقابله با تخریب محیط زیست بر ادامه همکاری ها و ارائه راهکارهای مناسب از سوی آنها تاکید کرد.
منتصری گفت: بدون همراهی، مشارکت و همکاری مردم حراست و صیانت از منابع ملی و طبیعی نیز ناممکن است،اما بهره وری از طبیعت باید همراه با فعالیت های احیایی باشد.
نهال‌کاری مشارکتی؛ نخستین بذرهای حفاظت مردم‌محور از منابع طبیعی فارس
نگاهی به آمار و ارقام اجرایی در سطح استان، نشان‌دهنده عزم جدی برای عملیاتی کردن این رویکرد است.
در تازه‌ترین اقدامات، نهال‌کاری در سطح ۲۷۰ هکتار از مناطق مستعد عرصه‌های منابع طبیعی استان فارس با مشارکت مستقیم تشکل‌های مردمی اجرایی شده است؛ این اقدام، نمودی عینی از تبدیل دغدغه‌های نظری به عمل جمعی محسوب می‌شود.
کاشت ۱۵ میلیون نهال
در حالی که از یک طرف، خشکسالی‌ها و برخی دخالت های انسانی،آتش سوزی ها و چرای بی‌رویه دام‌ها سایه سیاه خود را بر پهنه سبز این سرزمین انداخته‌اند؛ دست‌های خاکی حامیان طبیعت، در حال بذرپاشی برای آینده‌ای دوباره هستند.
گروه‌های مردمی با کاشت بیش از ۱۵ میلیون نهال در سال‌های اخیر، برای بازگرداندن حیات به بیش از 14 هزار هکتار از این عرصه‌ها تلاش کرده‌اند؛ این تنها یک آمار نیست؛ بلکه یک پیمان برای بقای طبیعت است.
استان فارس با تولید بیش از ۱۵ میلیون اصله نهال و اجرای طرح‌های گسترده احیای پوشش گیاهی، توانسته است رتبه نخست کشور را در طرح مردمی کاشت نهال و تولید نهال به خود اختصاص دهد؛ رکوردی که نشان‌دهنده گام‌های استوار این استان در مسیر توسعه پایدار و صیانت از منابع ملی است.
بر اساس تازه‌ترین داده‌های اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس، ظرف پنج سال گذشته، افزون بر ۱۵ میلیون و ۹۳۰ هزار اصله نهال جنگلی و فضای سبز در نهالستان‌های تحت مدیریت این اداره کل تولید شده است.
این تلاش‌های مستمر به کاشت و توسعه عرصه‌های درختکاری در مساحتی بالغ بر ۱۴ هزار و ۶۰۰ هکتار از اراضی استان از سال ۱۴۰۲ تا کنون انجامیده است.
همچنین به گفته معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آخیزداری فارس، برای سال جاری نیز تولید ۶ میلیون و ۵۰۰ هزار اصله نهال در نهالستان‌های دولتی زیر پوشش این نهاد پیش‌بینی و هدف‌گذاری شده است که استمرار این روند، جایگاه پیشتاز فارس را در سطح ملی تثبیت می‌کند.
اسحاق امیدوار به خبرنگار ایرنا گفت: یکی از سیاست‌های راهبردی اداره کل منابع طبیعی فارس بهره برداری و استفاده از ظرفیت سازمان های مردم نهاد، دوستداران طبیعت و جوامع محلی برای احیای جنگل ها و افزایش میزان سطح نهال کاری است که این مهم اکنون به الگویی در سطح کشور تبدیل شده است.
وی ادامه داد: امروزه بحث پوشش گیاهی، سرانه فضای سبز و جنگل، یکی از شاخص‌های اصلی توسعه‌یافتگی جوامع در دنیا به شمار می‌رود.
به گفته او بررسی‌های آماری نشان می‌دهد که سرانه فضای سبز در دنیا بیش از ۶ هزار متر مربع به ازای هر نفر است، در حالی که این رقم در کشور ما کمتر از ۲ هزار متر مربع گزارش شده است.
او یادآور شد: وضعیت در استان فارس با برخورداری از سرانه ۲ هزار و ۱۰۰ متر مربع فضای سبز به ازای هر نفر، شرایط مطلوبی را نسبت به میانگین کشوری به نمایش می‌گذارد؛ عددی که نشان‌دهنده ظرفیت‌های اقلیمی و توجه به توسعه فضای سبز در این خطه است.
معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس با تأکید بر ضرورت بازنگری در نحوه بهره‌برداری از منابع طبیعی تصریح کرد: هم اکنون مراتع کشور بیشتر برای تولید علوفه مورد استفاده قرار می‌گیرند، در حالی که منابع طبیعی کارکردهای بسیار گسترده‌تری دارد.
وی یادآور شد: ارزش زیست‌محیطی منابع طبیعی حدود ۸۰ درصد و ارزش اقتصادی آن کمتر از ۲۰ درصد است؛ بنابراین باید به سمت بهره‌گیری حداکثری از کارکردهای زیست‌محیطی حرکت کنیم.
امیدوار افزود: در همین راستا، توسعه و تولید گیاهان دارویی و صنعتی در برنامه‌های جاری استان قرار گرفته است و از سال گذشته تاکنون، تمامی طرح‌هایی که در کمیته فنی مصوب می‌شوند، دارای پیوست اقتصادی هستند تا سودآوری و پایداری طرح‌ها تضمین شود
معاون فنی اداره کل منابع طبیعی فارس در ادامه با اشاره به وسعت چشمگیر عرصه‌های طبیعی استان خاطرنشان کرد: ۸۷ درصد از مساحت کل استان فارس، یعنی بیش از ۱۰ میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار را عرصه‌های منابع ملی شامل جنگل‌ها، مراتع و بیابان‌ها تشکیل می‌دهند.
از این میزان، سهم مراتع استان بیش از هفت میلیون و ۳۰۰ هزار هکتار و وسعت جنگل‌های فارس بیش از ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار است که این گستردگی، مسئولیت سنگینی را در حوزه صیانت، احیا و بهره‌برداری خردمندانه از این ثروت‌های خدادادی بر دوش متولیان امر قرار می‌دهد.
تنوع گونه‌های کاشت شده و سازگاری با اقلیم
در طرح‌های نهال‌کاری مشارکتی فارس، توجه ویژه‌ای به شرایط اقلیمی و بوم‌شناختی منطقه شده است. این نهال‌ها شامل انواع گونه‌های گرمسیری مقاوم از جمله کنار، کهور، آکاسیا و همچنین گونه‌های ارزشمند بومی مانند پسته وحشی (بنه) و بادام کوهی است که هم با اقلیم سازگاری دارند و هم می‌توانند معیشت پایدار روستاییان را تقویت کنند.
علاوه بر پروژه‌های محلی، طرح‌های کلان تری نیز پیگیری شده است؛ مدیرکل منابع طبیعی استان، از کاشت بذر گونه‌های جنگلی در سطح ۲ هزار و ۹۸۶ هکتار از عرصه‌های طبیعی در قالب «طرح ملی بسیج همگانی نهال‌کاری» خبر داد حجمی قابل توجه که نشان‌دهنده ظرفیت بالای بسیج امکانات مردمی است.
احیای گونه‌های باطراوت زاگرس
گونه‌های جنگلی کاشته شده در این طرح وسیع، طیف متنوعی از درختان و درختچه‌های بومی منطقه را در بر می‌گیرد.
بلوط به عنوان نماد و نگین اکوسیستم زاگرس، در کنار بادام کوهی، ارژن و تنگرس، گونه‌هایی هستند که با هدف احیای رویشگاه‌های تخریب‌شده و بازگرداندن حیات به دامنه‌های خشک‌شده فارس در دل خاک جای گرفته‌اند.
طرح‌های بذرکاری نیازمند تداوم پایدار
بذرکاری در اراضی وسیع منابع طبیعی، پروژه‌ای مقطعی و مختص به یک فصل خاص نیست. اقلیم شکننده فارس نیازمند یک استراتژی مستمر و چندساله است که در آن پایش وضعیت رشد بذرها، مراقبت در سال‌های اولیه رویش و قرق مناطق از چرای زودهنگام، با همکاری دامداران منطقه به دقت رصد شود.
مسیر پیش رو در استان فارس، مسیری پرفرازونشیب اما روشن است؛ تجارب ارزشمند سال‌های اخیر ثابت کرده که هرگاه اعتماد متقابل میان متولیان دولتی و جوامع محلی شکل گرفته، نتایج خیره‌کننده‌ای در احیای عرصه‌های طبیعی به دست آمده است.
همچنین تجربه ثابت کرده که تلفیق دانش بومی عشایر و روستاییان با علم نوین جنگلداری، راهکار طلایی نجات اکوسیستم فارس است.
مقابله همگانی با شعله‌های آتش
علاوه بر این، نقش مشارکت مردمی در پیشگیری و کنترل تخریب منابع طبیعی نیز محسوس است.
براساس آمارها، طی هفت ماه گذشته، وسعت مناطق آسیب‌دیده از آتش‌سوزی مراتع و منابع طبیعی فارس، حدود ۷۸ درصد کاهش یافته و به گفته مسئولان، افزایش چشمگیر مشارکت جوامع محلی و دوستداران محیط زیست، حضور به‌موقع تیم‌های واکنش سریع و برخورد قاطع قضایی با متخلفان و مسببان از دلایل این روند کاهشی هستند.
فرمانده یگان حفاظت اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری فارس به خبرنگار ایرنا گفت: در آتش‌سوزی‌های امسال حدود ۲ هزار و ۸۰۰ هکتار از منابع طبیعی، جنگل‌ها و مراتع استان طعمه حریق شد؛ این در حالی است که سال گذشته بیش از ۱۲ هزار و ۸۰۰ هکتار از این اراضی دچار آتش‌سوزی شد.
سرهنگ غلام تابش مقدم اظهار کرد: میزان آتش‌سوزی‌ها در سال زراعی جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته، به لحاظ تعداد حریق بیش از ۵۰ درصد و از نظر «مساحت درگیر» حدود ۷۸ درصد کاهش را تجربه کرده است.
به گفته او اگرچه این کاهش محسوس آتش‌سوزی ها رویکردی چندبعدی داشت اما مشارکت و نقش آفرینی همه‌جانبه جوامع محلی و دوستداران محیط زیست دلیل اصلی این روند کاهشی و امیدبخش بوده است.
تابش‌مقدم با اشاره به اهمیت همراهی اداره‌کل منابع طبیعی و نیروهای مردمی دوستدار محیط زیست، بیان کرد: در این میان، نقش سازمان‌های مردم‌نهاد و گروه‌ها و بسیج مردمی و محلی نیز تعیین‌کننده بوده است.
او اضافه کرد: اقدامات پیشگیرانه و پیگیرانه دهیاران سراسر استان به همراه فعالیت‌های داوطلبانه سازمان‌های مردم‌نهاد، شبکه‌ای ایمن و به هم پیوسته را برای رصد و حراست از منابع ملی ایجاد کرده است؛ هم اکنون بیش از ۶۵۰ دهیار در مواقع بحرانی و بروز آتش سوزی جنگل‌ها در این زمینه همکار و همیار منابع طبیعی هستند.
فرمانده یگان حفاظت اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری فارس بیان کرد: دهیاران و دوستداران طبیعت در حوزه آموزش‌های ترویجی میان مردم روستایی و نواحی پیرامون منابع طبیعی مشارکت فعال داشته اند.
تابش‌مقدم یادآور شد: دهیاران با فعال‌سازی ظرفیت‌های بومی در روستاها و مناطق عشایری، توانسته‌اند در نخستین دقایق بروز هر حادثه، حلقه محاصره آتش را پیش از رسیدن نیروهای کمکی استان تنگ کنند و خسارت‌ها را به حداقل برسانند.
به گفته فرمانده یگان حفاظت اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری فارس در هفت ماه گذشته، دوره‌های تخصصی صیانت از جنگل‌ها و مدیریت آتش‌سوزی برای ۳ هزار و ۸۰۰ نفر از دوستداران منابع طبیعی و اهالی بومی برگزار شده تا شهروندان به دیده‌بانان واقعی طبیعت تبدیل شوند.
اقتصاد بومی و پیوند آن با حفاظت از منابع طبیعی
یکی از دلایل اصلی موفقیت طرح‌های مشارکتی در فارس، درک این واقعیت است که حفاظت از محیط‌زیست نباید در تضاد با معیشت جوامع محلی باشد.
هنگامی که جوامع روستایی و عشایری دریابند که حفظ پوشش گیاهی و درختان جنگلی به معنای حفظ آب سفره‌های زیرزمینی، رونق زنبورداری، برداشت پایدار محصولات فرعی و جذب اکوتوریسم است، خود به جلوداران حفاظت از منابع طبیعی تبدیل می‌شوند.
با وجود اشتیاق فراوان دوستداران محیط‌زیست و سمن‌ها، فعالیت در این حوزه خالی از مانع نیست؛ کمبود تجهیزات اطفای حریق، مشکلات لجستیکی برای حضور در مناطق سخت‌گذر، نبود حمایت‌های مالی مستمر و گاه بوروکراسی‌های دست‌وپاگیر اداری، از جمله چالش‌هایی است که فعالان مدنی حوزه منابع طبیعی در استان فارس با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند. رفع این موانع، آزمونی جدی برای مدیران دولتی است.
ضرورت فرهنگ‌سازی برای صیانت از طبیعت
هیچ نهال‌کاری و بذرکاری موفق نخواهد بود مگر آنکه پیش از آن، نهال آگاهی و مسئولیت‌پذیری در ذهن شهروندان کاشته شود.
آموزش جوامع محلی، دانش‌آموزان روستایی و بهره‌برداران سنتی در خصوص ارزش اکولوژیکی خاک و آب، کلید طلایی پیشگیری از بحران‌های آینده است. رسانه‌ها و نهادهای آموزشی در این میان رسالتی تاریخی بر عهده دارند.
زمینی که به دست فرزندانش آباد می‌شود
زمین‌های تفتیده و دامنه‌های عریان فارس، چشم‌انتظار دستان مهربان کسانی هستند که ریشه در این خاک دارند.
«ما در گروه حامیان طبیعت، در کنار فعالان جنگل بنان، برای احیای این سرزمین می‌جنگیم. اما مبارزه با آتش، بدون تجهیزات، فراتر از توان ماست. ما خواستار حمایت عملیاتی و تامین تجهیزات اطفای حریق هستیم»؛ این بخشی از سخنان مدیر گروه حامیان طبیعت قاری بود.
بیژن کشاورز با نگاهی به دشت‌های سوخته و مراتع آسیب‌دیده، به خبرنگار ایرنا گفت: این مبارزه، فراتر از یک فعالیت محیط‌زیستی است.
او ادامه داد: ما برای زاگرس جان می‌دهیم، چون زاگرس جانِ ماست و همین عشق است که ما را وادار به ایستادگی برابر آتش و مدیریت نادرست چرای دام، می‌کند.
کشاورز گفت: جوامع محلی با تمام وجود از سرمایه‌های زیست‌محیطی خود پاسداری خواهند کرد؛ چرا که حفاظت از درخت، بلوط، آب و خاک در فارس، در نهایت حفاظت از زندگی است.
ما برای زاگرس جان می‌دهیم، چون زاگرس جانِ ماست! این نه یک شعار، بلکه واقعیتِ زندگی ما در گروه حامیان طبیعت است. در حالی که آتش و چرای بی‌رویه، تنِ این جنگل‌ها را می‌درد، ما با دست‌های خالی در میدان هستیم.
گاه شاهد یک بحران تمام‌عیار هستیم؛ از آتش‌سوزی‌های گسترده‌ای که در چند ساعت، میراثِ صدساله جنگل را به خاکستر تبدیل می‌کند، تا چرای مفرط و بی‌رویه دام‌ها که پوشش گیاهی را پیش از آنکه فرصت بازسازی داشته باشد، از بین می‌برد.
در این میان، اما گروه‌های حامی طبیعت و انجمن‌های محیط‌زیستی، نقش تعیین کننده در گذار از مرحله تخریب به مرحله احیا ایفا می‌کنند.
این گروه‌ها با بسیج کردن نیروهای داوطلب و بهره‌گیری از دانش بومی، نه تنها در پروژه‌های کاشت درختی و بازسازی عرصه‌های آسیب‌دیده مشارکت می‌کنند، بلکه به عنوان یک پل ارتباطی میان جوامع محلی و نهادهای دولتی عمل می‌کنند.
حضور فعال این گروه‌ها در عرصه‌های مرتعی، باعث شده است که نظارت بر چرای مفرط و مدیریت بحران‌های فصلی، از یک رویکرد صرفا اداری به یک حرکت اجتماعی و میدانی تبدیل شود.
اما کار حامیان طبیعت با پایان بذرکاری تمام نمی‌شود. آنها معتقدند کاشت بذر و نهال بدون پیوست‌های حفاظتی و مدیریت چرای دام، تنها یک التیام موقت و مرهمی زودگذر است که به هیچ‌وجه ریشه مشکل را حل نمی‌کند.
آنها معتقدند که فراتر از آیین‌های درختکاری، حفاظت از این نهال‌های نوپا باید به نحو شایسته در دستور کار متولیان امر قرار گیرد؛ به‌گونه‌ای که با نظارت دستگاه‌های اجرایی بر چرای دام و تقویت سامانه‌های مراقبت محلی، بتوان با اطمینان ادعا کرد که احیای واقعی جنگل صورت گرفته است؛ چرا که در غیر این صورت، این تلاش‌ها هر سال در چرخه‌ای فرساینده تکرار خواهد شد.