حوزه/ دبیر کمیته فقهی مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو با تأکید بر ضرورت معرفی ظرفیت‌های فقه شیعه در عرصه جهانی، گفت: تبدیل مبانی غنی و پویای فقه امامیه به سازوکارهای اجرایی و مرجعیت معتبر بین‌المللی، ضرورتی است که می‌تواند جایگاه فقه شیعه را در نظام جهانی حلال تثبیت کند.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه حجت‌الاسلام حسین مرادی دولت‌آبادی، در آیین امضای تفاهم‌نامه میان مرکز ملی تحقیقات حلال جمهوری اسلامی ایران و انجمن‌ها و قطب‌های علمی حوزه علمیه در قم گفت: در جهان اسلام با پدیده‌های خاصی روبرو هستیم که یکی از مهم‌ترین آن‌ها موضوع حلال است. در فقه شیعه امامیه، از محتوای علمی و مبانی استوار برخورداریم، اما در عرصه اثبات، عرضه و معرفی این ظرفیت‌ها به جهان، آن‌گونه که شایسته است، عمل نکرده‌ایم.
* غلبه نشان‌های حلال مبتنی بر فقه اهل سنت در بازارهای جهانی
دبیر کمیته فقهی مرکز ملی تحقیقات حلال با اشاره به فعالیت مراکز و نهادهای بین‌المللی در حوزه حلال، افزود: در سال‌های گذشته، جریان‌هایی با محوریت برخی کشورهای اسلامی، از جمله مالزی و با پشتوانه کشورهایی همچون عربستان و ترکیه و نیز نهادهایی مانند دانشگاه الازهر، اقدام به صدور و درج نشان حلال بر محصولات مختلف کرده‌اند. مبانی فقهی مورد استفاده این مراکز عمدتاً بر اساس فقه اهل سنت است.
وی ادامه داد: در این میان، برخی موضوعاتی که در روایات و نصوص فقه شیعه مورد توجه قرار گرفته و درباره آن‌ها احکام خاصی وجود دارد، ممکن است در منابع مورد استناد این مراکز به همان شکل مطرح نشده باشد؛ ازاین‌رو، با تکیه بر مبانی فقهی خود، درباره محصولاتی که از منظر فقه شیعه نیازمند بررسی بیشتری هستند، حکم به حلیت داده و نشان حلال صادر می‌کنند.
حجت‌الاسلام مرادی دولت‌آبادی با بیان اینکه در سال‌های اخیر حتی ادعاهایی درباره فقدان نظام مستقل حلال در میان شیعیان مطرح شده است، تصریح کرد: بخشی از شکل‌گیری چنین تصوری به این مسئله بازمی‌گردد که ما نتوانسته‌ایم محتوای غنی فقه شیعه را به نظامی معتبر، قابل ارائه و مورد استفاده در عرصه بین‌المللی تبدیل کنیم.
* ضرورت پیوند دانش آزمایشگاهی با مرجعیت فقهی
وی با اشاره به نیازهای جمهوری اسلامی ایران در حوزه تولید دارو، غذا و محصولات آرایشی و بهداشتی، خاطرنشان کرد: در جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یک نظام اسلامی و مبتنی بر فقه شیعه، تولید دارو و غذا و ورود به حوزه‌های مختلف صنعتی و بهداشتی با ضرورت بررسی ابعاد شرعی محصولات همراه است.
دبیر کمیته فقهی مرکز ملی تحقیقات حلال ادامه داد: در این مسیر، ممکن است آزمایشگاه‌های بسیار مجهز و متخصصان برجسته با استفاده از دانش شیمی و بیوشیمی، ترکیبات یک محصول را بررسی کنند و به این پرسش پاسخ دهند که آیا ماده نجس در جریان یک فرایند علمی و آزمایشگاهی، از حالت پیشین خود خارج شده و به ماده دیگری تبدیل شده است یا خیر. همچنین ممکن است درباره اعتبار علمی یک فرمولاسیون یا فرایند تولید، بررسی‌های تخصصی انجام شود.
حجت‌الاسلام مرادی دولت‌آبادی افزود: با وجود این، در کنار بررسی‌های علمی و آزمایشگاهی، به یک مرجع فقهی معتبر نیز نیاز داریم تا مشخص کند آیا فرایند انجام‌شده از منظر فقهی مصداق استحاله است یا خیر و محصول موردنظر از نظر شرعی چه حکمی دارد. در واقع، تولیدکننده برای دریافت مجوز و اطمینان از وضعیت شرعی محصول خود، علاوه بر تأییدهای علمی و تخصصی، به پاسخ روشن و مستند فقهی نیازمند است.
* پاسخ‌گویی به پرسش‌های فقهی مراکز درمانی و شرکت‌های دارویی
وی با معرفی مرکز ملی تحقیقات حلال جمهوری اسلامی ایران مستقر در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، گفت: این مرکز در وزارت بهداشت مستقر است، اما بخش قابل توجهی از فعالیت‌های آن ماهیتی فرابخشی دارد و با حوزه‌های مختلف علمی، درمانی و صنعتی ارتباط پیدا می‌کند.
دبیر کمیته فقهی مرکز ملی تحقیقات حلال با اشاره به حجم پرسش‌های مطرح‌شده از سوی فعالان این عرصه اظهار داشت: پزشکان، شرکت‌های دارویی، بیمارستان‌ها، دانشجویان و مجموعه‌های مختلف داخلی و خارجی، پرسش‌های متعددی را درباره مسائل مرتبط با حلال با این مرکز مطرح می‌کنند.
وی افزود: مرکز ملی تحقیقات حلال می‌تواند از نظر علمی، فیزیولوژیک، آزمایشگاهی و تجزیه‌وتحلیل مواد، بررسی‌های لازم را انجام دهد و از ظرفیت متخصصان و تجهیزات علمی بهره ببرد؛ اما در نهایت، برای پاسخ‌گویی به پرسش‌های فقهی، به همکاری حوزه علمیه نیاز دارد.
حجت‌الاسلام مرادی دولت‌آبادی ادامه داد: پرسش‌هایی از این دست که آیا در یک فرایند تولید، استحاله تحقق پیدا کرده است یا خیر، آیا تغییرات صورت‌گرفته از نظر فقهی معتبر است و آیا ماده یا ترکیب مورد استفاده، از منظر شرعی نجس محسوب می‌شود یا خیر، نیازمند بررسی و اعلام نظر متخصصان فقهی است تا تکلیف تولیدکنندگان و مراکز مرتبط به‌روشنی مشخص شود.
* تفاهم‌نامه؛ آغاز همکاری نظام‌مند حوزه علمیه و مرکز تحقیقات حلال
وی امضای تفاهم‌نامه میان مرکز ملی تحقیقات حلال و انجمن‌ها و قطب‌های علمی حوزه علمیه را آغاز مسیری برای همکاری سازمان‌یافته میان این دو مجموعه دانست و گفت: این تفاهم‌نامه، ان‌شاءالله شروع یک همکاری نظام‌مند است تا دانش تولیدشده در فقه پویای شیعه، از مرحله نظری فراتر برود و در نظام اسلامی و عرصه بین‌المللی به مرحله اجرا و عملیات برسد.
دبیر کمیته فقهی مرکز ملی تحقیقات حلال با اشاره به ضرورت طراحی سازوکار اجرایی این همکاری، خاطرنشان کرد: در ادامه این مسیر، می‌توان با استفاده از ظرفیت اساتید و صاحب‌نظران حوزه علمیه، روش همکاری مشخصی را طراحی کرد؛ این روش ممکن است در قالب کارگروه تخصصی، تیم علمی یا ساختار دیگری تعریف شود تا زمینه استمرار فعالیت‌ها و پیگیری مسائل فراهم شود.
* دعوت از اساتید حوزه برای حضور در همایش بین‌المللی حلال
حجت‌الاسلام مرادی دولت‌آبادی در بخش دیگری از سخنان خود به برگزاری همایش بین‌المللی حلال در تهران اشاره کرد و گفت: روز دوشنبه، همایش بین‌المللی حلال در سالن کنفرانس اجلاس سران کشورهای اسلامی برگزار خواهد شد و مقدمات دعوت از مسئولان و شخصیت‌های مختلف برای حضور در این برنامه فراهم شده است.
وی با بیان اینکه برای حضور رئیس‌جمهور نیز مکاتبات لازم انجام شده و موافقت اولیه صورت گرفته است، افزود: با توجه به شرایط و ملاحظات روزهای اخیر، حضور نهایی ایشان به فراهم شدن شرایط و صدور اجازه‌های لازم بستگی دارد.
دبیر کمیته فقهی مرکز ملی تحقیقات حلال ادامه داد: پیش‌بینی می‌شود چند وزیر و جمعی از اساتید دانشگاه و شخصیت‌های برجسته در این همایش حضور داشته باشند. همچنین برخی از مراجع تراز اول نیز پیام‌هایی برای این رویداد ارسال خواهند کرد.
وی با اشاره به حضور مهمانان خارجی در این اجلاس اظهار داشت: مهمانانی از حدود ۴۰ کشور در این برنامه شرکت می‌کنند که برخی به‌صورت حضوری و برخی دیگر به شکل برخط در همایش حضور خواهند داشت. همایش از ساعت ۸ صبح تا ۱۲ ظهر برگزار می‌شود و جزئیات دعوت از حاضران نیز ارسال خواهد شد. امیدواریم بتوانیم در این اجلاس نیز میزبان اساتید و صاحب‌نظران حوزه علمیه باشیم.