آیا خوردن شیر هنگام تب و سرماخوردگی باعث افزایش خلط میشود؟ نکات مصرف شیر برای کودکان، سالمندان و بارداران را بر اساس جدیدترین پژوهشها بخوانید.
به گزارش سلامت نیوز، بسیاری از افراد تصور میکنند نوشیدن شیر هنگام تب، سرماخوردگی یا آنفلوآنزا باعث افزایش خلط و بدترشدن علائم میشود. به همین دلیل، ممکن است شیر و لبنیات را در دوران بیماری از برنامه غذایی خود یا کودکشان حذف کنند.
اما پژوهشهای موجود بهطور کلی نشان نمیدهند که مصرف شیر در افراد بدون حساسیت به شیر، باعث افزایش قابلتوجه تولید مخاط تنفسی شود. شیر همچنین میتواند بخشی از مایعات، انرژی و پروتئین موردنیاز بدن را تأمین کند؛ البته انتخاب آن به سن، وضعیت گوارشی و شرایط پزشکی فرد بستگی دارد.
در ادامه بررسی میکنیم که آیا شیر برای تب ضرر دارد، چه کسانی باید در مصرف آن احتیاط کنند و چه نوشیدنیهایی در دوران بیماری مناسباند.
پاسخ کوتاه: بیشتر افراد میتوانند هنگام تب یا سرماخوردگی، در صورت تحمل، شیر پاستوریزه بنوشند. شیر درمان تب نیست و جای آب، تغذیه متنوع یا درمان پزشکی لازم را نمیگیرد.
شیر باعث افزایش خلط میشود؟
شواهد موجود بهطور کلی از این باور پشتیبانی نمیکنند. در یک مطالعه روی بزرگسالانی که در معرض ویروس سرماخوردگی قرار گرفته بودند، ارتباط معناداری میان مصرف شیر و لبنیات با افزایش علائم احتقان یا مقدار ترشحات بینی مشاهده نشد.
همچنین در یک مطالعه دوسوکور روی کودکان و نوجوانان ۶ تا ۱۸ ساله، پژوهشگران اثر یک نوبت مصرف شیر گاو را با نوشیدنی سویا مقایسه کردند. در مدت دو ساعت پس از مصرف، تغییر قابلتوجهی در علائم تنفسی یا شاخصهای عملکرد ریه در گروههای مورد بررسی، از جمله کودکان مبتلا به آسم، مشاهده نشد. این مطالعه کوتاهمدت بود و همه شرایط بیماری را بررسی نکرد.
چرا بعضی افراد بعد از نوشیدن شیر احساس خلط بیشتری دارند؟
بافت شیر ممکن است برای مدت کوتاهی احساس پوشش یا غلظت در دهان و گلو ایجاد کند. این حس میتواند برای بعضی افراد شبیه وجود خلط باشد، اما لزوماً به معنی افزایش تولید مخاط در راههای تنفسی نیست.
اگر خودتان احساس میکنید نوشیدن شیر هنگام گلودرد برایتان خوشایند نیست، نیازی به مصرف اجباری آن ندارید؛ میتوانید از مایعات و غذاهای مغذی دیگری استفاده کنید.
آیا شیر برای افراد مبتلا به آسم مضر است؟
بیشتر افراد مبتلا به آسم نیازی ندارند صرفاً به دلیل ابتلا به آسم، شیر را از رژیم غذایی حذف کنند. بااینحال، حساسیت واقعی به پروتئین شیر موضوع متفاوتی است و در بعضی افراد میتواند علائم تنفسی ایجاد کند.
اگر پس از مصرف شیر دچار خسخس، تورم لب یا گلو، کهیر یا مشکل تنفس میشوید، آن را مصرف نکنید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. مشکل تنفس یا تورم گلو نیاز به رسیدگی فوری دارد.
بیشتر بدانید: لیست بهترین مواد غذایی برای زمانی که تب دارید
خوردن شیر هنگام تب ضرر دارد؟
برای بیشتر افراد، نوشیدن شیر پاستوریزه هنگام تب، در صورت تمایل و تحمل، مشکلی ندارد. شیر مقداری آب، انرژی، پروتئین و مواد مغذی فراهم میکند و ممکن است برای فردی که اشتهای کمی دارد، بخشی از برنامه غذایی باشد.
بااینحال:
- شیر تب را درمان نمیکند.
- مصرف آن برای همه افراد مبتلا به تب ضروری نیست.
- اگر فرد استفراغ دارد، باید به توانایی نگهداشتن مایعات و خطر کمآبی توجه شود.
- اگر پس از مصرف شیر علائم گوارشی بدتر میشود، بهتر است علت بررسی شود.
- شیر گاو برای افراد دارای حساسیت به پروتئین شیر گاو مناسب نیست؛ شیر بدون لاکتوز هم برای این افراد بیخطر محسوب نمیشود.
مصرف شیر در سرماخوردگی برای بزرگسالان
بزرگسالانی که شیر را بهخوبی تحمل میکنند، میتوانند هنگام سرماخوردگی آن را سرد، همدما با محیط یا ولرم بنوشند؛ دمای مناسب به راحتی فرد بستگی دارد. نوشیدنی ولرم ممکن است برای بعضی افراد مبتلا به گلودرد خوشایندتر باشد.
شیر، ماست و سایر لبنیات پاستوریزه میتوانند بخشی از پروتئین و انرژی برنامه غذایی را فراهم کنند. اگر شیر دوست ندارید یا آن را تحمل نمیکنید، غذاهای دیگری نیز میتوانند این مواد مغذی را تأمین کنند.
شیر با عسل یا زردچوبه برای سرماخوردگی
شیر ولرم همراه با کمی عسل میتواند برای برخی افراد مبتلا به گلودرد یا سرفه تسکیندهنده باشد. افزودن زردچوبه نیز یک انتخاب غذایی است، اما ثابت نشده که این ترکیب سرماخوردگی یا تب را درمان میکند.
عسل را نباید به کودکان زیر یک سال داد. همچنین بهتر است شیر خیلی داغ نباشد تا باعث سوختگی دهان و گلو نشود.
شیر برای کودک مبتلا به تب یا سرماخوردگی مناسب است؟
پاسخ به سن کودک و نوع شیر بستگی دارد. تب یا سرماخوردگی بهتنهایی معمولاً دلیل قطع شیر معمول کودک نیست، اما توصیههای تغذیهای برای نوزادان و کودکان بزرگتر تفاوت دارند.
نوزاد زیر یک سال
برای نوزاد زیر ۱۲ ماه، شیر مادر یا شیرخشک مناسب نوزاد باید نوشیدنی اصلی باقی بماند. شیر گاو معمولی و نوشیدنیهای گیاهی نباید جایگزین شیر مادر یا شیرخشک شوند.
اگر نوزاد بیمار است، تغذیه معمول او را طبق توصیه پزشک ادامه دهید. در صورت کاهش محسوس شیرخوردن، نشانههای کمآبی یا نگرانی درباره وضعیت نوزاد، با پزشک تماس بگیرید.
هشدار: نوزاد زیر سه ماه با دمای ۳۸ درجه سانتیگراد یا بیشتر به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.
کودک بالای یک سال
کودکان بالای یک سال که به شیر حساسیت ندارند و آن را تحمل میکنند، معمولاً میتوانند در زمان سرماخوردگی شیر پاستوریزه مصرف کنند. شیر میتواند مقداری انرژی و مواد مغذی فراهم کند، اما نباید تنها منبع تغذیه کودک باشد.
در متن اولیه، مقدار ۴۷۰ تا ۷۱۰ میلیلیتر شیر در روز مطرح شده بود. این مقدار را نباید بهعنوان نسخه ثابت برای همه کودکان یا هدف اجباری در دوران بیماری در نظر گرفت. نیاز کودک با توجه به سن، سایر لبنیات مصرفی، غذاهای جامد و شرایط پزشکی متفاوت است.
مصرف بیش از حد شیر، بهویژه در کودکان خردسال، ممکن است جای غذاهای غنی از آهن را بگیرد و خطر کمبود آهن را افزایش دهد. راهنمای آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند کودکان بالای یک سال و زیر پنج سال، در کنار رژیم حاوی آهن کافی، کمتر از حدود ۷۱۰ میلیلیتر شیر در روز مصرف کنند.
میلکشیک خانگی برای کودک بیمار
برای کودک بالای یک سال، در صورت تمایل و تحمل مواد غذایی، میتوان شیر پاستوریزه را با موز مخلوط کرد. مقدار کمی عسل نیز برای کودکان بالای یک سال قابل استفاده است.
کره بادامزمینی فقط در صورتی اضافه شود که کودک آن را قبلاً تحمل کرده و به آن حساسیت ندارد؛ بهتر است در نوشیدنی کاملاً مخلوط شود، نه اینکه بهصورت غلیظ و چسبنده به کودک خردسال داده شود. این نوشیدنی درمان تب نیست و کودک را نباید به خوردن آن مجبور کرد.
هنگام استفراغ یا اسهال باید شیر را قطع کرد؟
نه همیشه. برخلاف تصور رایج، وجود اسهال یا استفراغ بهطور خودکار به معنی ممنوعیت شیر نیست. مهمترین موضوع، جلوگیری از کمآبی و توجه به شرایط فرد است.
در کودکان مبتلا به اسهال و استفراغ، راهنمای NICE توصیه میکند در صورت نداشتن کمآبی بالینی، شیردهی و تغذیه معمول از جمله شیرهای معمول کودک ادامه پیدا کند. اگر کودک کمآب شده باشد، پزشک ممکن است محلول خوراکی جبران آب و املاح یا ORS را با مقدار و روش مشخص توصیه کند. پس از جبران کمآبی، تغذیه معمول و شیر با غلظت معمول دوباره از سر گرفته میشود.
اگر کودک استفراغ میکند، گاهی دادن مایعات در مقدار کم و دفعات بیشتر بهتر تحمل میشود. شیر را خودسرانه رقیق نکنید و اگر کودک نمیتواند مایعات را نگه دارد، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
گاهی پس از عفونت گوارشی، تحمل لاکتوز بهطور موقت کاهش پیدا میکند. اگر پس از مصرف شیر، نفخ، دلدرد یا اسهال آشکارا بدتر میشود، با پزشک مشورت کنید.
مصرف شیر هنگام تب و سرماخوردگی در سالمندان
سالمندان ممکن است هنگام بیماری کماشتها شوند یا مایعات کافی دریافت نکنند. شیر پاستوریزه، ماست ساده و دیگر لبنیات نرم، در صورت تحمل، میتوانند بخشی از انرژی و پروتئین موردنیاز را تأمین کنند.
بااینحال، شیر بهتنهایی تضمین نمیکند که بدن دچار کمآبی نشود. بهتر است مصرف سایر مایعات مجاز و غذاهای مناسب نیز ادامه داشته باشد.
سالمندانی که بیماری کلیوی، نارسایی قلبی، محدودیت مایعات یا رژیم غذایی خاص دارند، باید مقدار نوشیدنیها و مواد معدنی را مطابق توصیه پزشک تنظیم کنند.
مصرف شیر هنگام تب و سرماخوردگی در بارداری
در دوران بارداری، دریافت کافی پروتئین، کلسیم و سایر مواد مغذی اهمیت دارد. شیر و لبنیات میتوانند بخشی از این مواد را فراهم کنند؛ البته مقدار ویتامین D شیر به نوع محصول و غنیشدن آن بستگی دارد.
در صورت تمایل میتوان شیر را ولرم مصرف کرد، اما گرمبودن آن ضرورت پزشکی ندارد. مهمتر از دمای شیر، استفاده از شیر و لبنیات پاستوریزه است. مصرف شیر خام یا غیرپاستوریزه در بارداری به دلیل خطر عفونتهای غذایی توصیه نمیشود.
اگر در دوران بارداری تب دارید، بهویژه اگر تب مداوم است یا با علائم دیگر همراه شده، با پزشک یا ماما تماس بگیرید. شیر جایگزین ارزیابی و درمان علت تب نیست.
شیر بدون لاکتوز یا شیر گیاهی؛ کدام بهتر است؟
شیر بدون لاکتوز برای چه کسانی مناسب است؟
در عدم تحمل لاکتوز، فرد ممکن است پس از مصرف شیر دچار نفخ، دلدرد یا اسهال شود. شیر بدون لاکتوز همچنان شیر گاو است، اما لاکتوز آن تجزیه یا حذف شده و بسیاری از افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز آن را بهتر تحمل میکنند.
تفاوت مهم: حساسیت به پروتئین شیر گاو با عدم تحمل لاکتوز یکسان نیست. فردی که به پروتئین شیر گاو حساسیت دارد، معمولاً نباید شیر بدون لاکتوز مصرف کند.
انواع نوشیدنیهای گیاهی هنگام تب و سرماخوردگی
نوشیدنیهای گیاهی از نظر پروتئین، چربی، قند و مواد مغذی با هم تفاوت دارند. صرف غنیشدن با کلسیم و ویتامین D به این معنی نیست که همه آنها از نظر تغذیهای معادل شیر گاو هستند.
| نوع نوشیدنی | ویژگیها | نکته مهم |
| نوشیدنی سویا | معمولاً پروتئین بیشتری نسبت به بسیاری از نوشیدنیهای گیاهی دارد. | نوع بدون شکر افزوده و غنیشده را انتخاب کنید. برای افراد حساس به سویا مناسب نیست. |
| نوشیدنی جو دوسر | طعم ملایمی دارد و ترکیب آن بسته به محصول متفاوت است. | معمولاً پروتئین کمتری نسبت به شیر گاو دارد؛ ممکن است بعضی افراد آن را خوب تحمل نکنند. |
| نوشیدنی فندق | میتواند طعم مطلوبی داشته باشد و ترکیب آن به محصول بستگی دارد. | معمولاً پروتئین کمتری دارد و برای فرد حساس به فندق مناسب نیست. |
| نوشیدنی نارگیل | برخی افراد طعم آن را میپسندند. | معمولاً پروتئین کمی دارد و نباید آن را منبع قابلاعتماد الکترولیت یا جایگزین ORS دانست. |
| شیر بدون لاکتوز | برای بسیاری از افراد دارای عدم تحمل لاکتوز مناسب است. | گیاهی نیست و برای فرد دارای حساسیت به پروتئین شیر گاو مناسب نیست. |
برای کودکان خردسال، انتخاب جایگزین شیر باید با توجه به کل رژیم غذایی و در صورت نیاز با نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود. نوشیدنی سویا غنیشده و بدون شکر افزوده در بعضی راهنماها جایگزین مناسبتری نسبت به بسیاری از نوشیدنیهای گیاهی دیگر دانسته میشود؛ اما در صورت حساسیت یا شرایط خاص، انتخاب باید فردی باشد.
نوشیدنیها و خوراکیهای مناسب هنگام تب و سرماخوردگی
هدف اصلی در دوران بیماری، دریافت مایعات کافی و خوردن غذاهای قابلتحمل و متنوع است. هیچ نوشیدنی یا ماده غذایی بهتنهایی عفونت را درمان نمیکند.
نوشیدنیهای مناسب هنگام تب
- آب: برای بسیاری از بزرگسالان و کودکان بزرگتر، انتخاب اصلی برای تأمین مایعات است.
- شیر پاستوریزه: در صورت تحمل، میتواند بخشی از مایعات و انرژی را فراهم کند.
- سوپ و آبِ غذا: میتوانند به دریافت مایعات و انرژی کمک کنند.
- دمنوشهای ملایم: بعضی افراد نوشیدنی ولرم مانند دمنوش زنجبیل یا بابونه را آرامشبخش میدانند، اما اثر درمانی قطعی برای تب ندارند. در بارداری، برای کودکان و هنگام مصرف دارو، درباره نوع دمنوش احتیاط کنید.
- آبمیوه رقیقشده: برای بعضی بزرگسالان قابل مصرف است، اما ضروری نیست و باید به قند آن توجه شود. در اسهال کودکان، آبمیوه و نوشابه ممکن است علائم را بدتر کنند.
- آب نارگیل: حاوی مقداری الکترولیت است، اما در اسهال و استفراغ، بهویژه برای کودک، جایگزین ORS استاندارد نیست.
نوزادان، افراد دارای محدودیت مایعات و بیماران کلیوی یا قلبی ممکن است به توصیه متفاوتی نیاز داشته باشند.
خوراکیهای مناسب هنگام بیماری
- سوپ مرغ: در صورت داشتن گوشت مرغ و سایر مواد غذایی، میتواند مایعات و مقداری پروتئین فراهم کند.
- ماست ساده و نرم: برای کسانی که لبنیات را تحمل میکنند، ممکن است گزینه راحتی باشد.
- سیر و زنجبیل: میتوان آنها را برای طعمدادن به غذا استفاده کرد، اما جایگزین درمان عفونت نیستند.
- عسل: ممکن است به تسکین گلودرد یا سرفه کمک کند؛ برای کودکان زیر یک سال ممنوع است.
- میوه و سایر غذاهای قابلتحمل: به اندازه اشتها و متناسب با شرایط فرد مصرف شوند.
نکات مهم درباره مصرف شیر و لبنیات
مصرف زیاد شیر باعث کمخونی میشود؟
مصرف بیش از حد شیر، بهخصوص در کودکان خردسال، میتواند باعث شود کودک غذاهای غنی از آهن کمتری بخورد و در خطر کمبود آهن قرار بگیرد. بنابراین شیر باید بخشی از یک رژیم متنوع باشد، نه جایگزین بیشتر وعدههای غذایی.
شیر باعث پوسیدگی دندان یا افزایش وزن میشود؟
شیر حاوی لاکتوز یا قند طبیعی شیر است. سلامت دندان به مجموعهای از عوامل مانند دفعات مصرف مواد قندی، بهداشت دهان و نوع تغذیه بستگی دارد. باقیماندن طولانی نوشیدنیهای حاوی قند در دهان، از جمله خوابیدن کودک با شیشه شیر، میتواند خطر پوسیدگی را افزایش دهد.
همچنین شیر مانند سایر غذاها کالری دارد؛ دریافت کالری بیش از نیاز بدن در طول زمان میتواند در افزایش وزن نقش داشته باشد.
شیر ارگانیک بهتر است یا شیر معمولی؟
شیر ارگانیک و معمولیِ پاستوریزه، هر دو میتوانند بخشی از رژیم غذایی باشند. ترکیب دقیق آنها به نوع شیر، درصد چربی و غنیشدن محصول بستگی دارد. از نظر ایمنی، پاستوریزهبودن شیر مهمتر از اتکا به واژه «ارگانیک» است؛ شیر خام، حتی اگر ارگانیک باشد، میتواند حاوی میکروبهای بیماریزا باشد.
درباره هورمونها نیز بهتر است از عبارتهای مطلق مانند «همه آنها تجزیه میشوند و هیچ اثری ندارند» استفاده نکنیم. نوع فرآورده و مقررات تولید در کشورهای مختلف متفاوت است و این موضوع بهتنهایی دلیلی برای حذف شیر پاستوریزه از رژیم غذایی نیست.
خلاصه مصرف شیر هنگام بیماری در گروههای مختلف
| گروه | آیا شیر قابل مصرف است؟ | نکته مهم |
| بزرگسالان | معمولاً بله، در صورت تحمل | شیر درمان تب نیست؛ آب و غذاهای دیگر نیز مهماند. |
| نوزاد زیر یک سال | شیر مادر یا شیرخشک مناسب نوزاد ادامه یابد. | شیر گاو معمولی یا نوشیدنی گیاهی جایگزین آنها نیست. |
| کودک بالای یک سال | معمولاً بله، در صورت تحمل | مقدار مصرف به رژیم کودک بستگی دارد؛ از مصرف بیش از حد پرهیز شود. |
| سالمندان | معمولاً بله، در صورت تحمل | در بیماری کلیوی، قلبی یا محدودیت مایعات، توصیه فردی لازم است. |
| افراد باردار | معمولاً بله | شیر و لبنیات باید پاستوریزه باشند؛ تب بارداری باید با پزشک مطرح شود. |
| افراد دارای عدم تحمل لاکتوز | ممکن است شیر بدون لاکتوز را بهتر تحمل کنند. | اگر علائم ادامه دارد، با پزشک مشورت شود. |
| افراد حساس به پروتئین شیر گاو | شیر گاو مناسب نیست. | شیر بدون لاکتوز نیز همچنان حاوی پروتئین شیر گاو است. |
هنگام تب یا سرماخوردگی چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر، به دنبال ارزیابی پزشکی باشید:
- نوزاد زیر سه ماه دمای ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر دارد.
- فرد دچار تنگی نفس، تنفس دشوار یا درد قفسه سینه شده است.
- نشانههای کمآبی مانند کاهش قابلتوجه ادرار، خشکی دهان یا بیحالی وجود دارد.
- استفراغ ادامه دارد و فرد نمیتواند مایعات را نگه دارد.
- تب طول کشیده، علائم رو به بدترشدناند یا پس از بهبود دوباره برگشتهاند.
- فرد باردار، سالمندِ آسیبپذیر یا مبتلا به بیماری زمینهای است و تب یا علائم نگرانکننده دارد.
برای سرماخوردگی، CDC توصیه میکند در صورت ادامه تب بیش از چهار روز یا ادامه علائم بیش از ۱۰ روز بدون بهبود نیز به پزشک مراجعه شود.
فواید شیر هنگام تب و سرماخوردگی
| گروه سنی | فواید شیر | نکات مهم |
| بزرگسالان | تامین انرژی و پروتئین، تسکین گلودرد، تقویت سیستم ایمنی | مصرف شیر گرم و ولرم، استفاده از شیر بدون لاکتوز در صورت عدم تحمل |
| کودکان | تامین انرژی و مواد مغذی، حفظ هیدراتاسیون، کاهش بیاشتهایی | مصرف روزانه ۱۶–۲۴ اونس، ترکیب با میوه و عسل برای میلکشیک(کودک بالای یک سال) |
| سالمندان | تامین پروتئین و انرژی، جلوگیری از کمآبی، تقویت سیستم ایمنی | استفاده از شیر نرم یا شیر بدون لاکتوز، پرهیز از افراط در مصرف |
سؤالات متداول درباره شیر و تب
شیر تب را بالا میبرد؟
شواهدی وجود ندارد که نوشیدن شیر پاستوریزه در افراد بدون حساسیت، بهطور معمول باعث بالارفتن تب شود. بااینحال، شیر تب را درمان هم نمیکند.
شیر سرد برای گلودرد ضرر دارد؟
برای بیشتر افراد، دمای شیر به تحمل و ترجیح شخصی بستگی دارد. بعضی افراد نوشیدنی ولرم و بعضی نوشیدنی خنک را راحتتر میدانند. از نوشیدنی بسیار داغ پرهیز کنید.
شیر باعث خلط و سرفه میشود؟
پژوهشهای موجود بهطور کلی افزایش قابلتوجه تولید مخاط تنفسی پس از مصرف شیر را نشان ندادهاند. احساس پوشش در دهان و گلو ممکن است با خلط اشتباه گرفته شود. البته فرد دارای حساسیت واقعی به شیر ممکن است واکنش متفاوتی داشته باشد.
میتوان هنگام اسهال به کودک شیر داد؟
در بسیاری از موارد میتوان تغذیه معمول کودک، از جمله شیر مادر یا شیر معمول او را ادامه داد. اگر کودک کمآب است، استفراغ مداوم دارد یا علائم با شیر بدتر میشود، باید طبق نظر پزشک عمل کرد.
شیر بدون لاکتوز برای حساسیت به شیر مناسب است؟
خیر. شیر بدون لاکتوز همچنان پروتئین شیر گاو دارد و برای فرد دارای حساسیت به این پروتئین مناسب نیست.
شیر و عسل تب را پایین میآورند؟
شیر و عسل ممکن است برای بعضی افراد نوشیدنی دلپذیری باشند، اما درمان اثباتشده تب نیستند. عسل را به کودک زیر یک سال ندهید.
بالاخره شیر برای تب و سرماخوردگی خوب است یا بد؟
برای بیشتر افراد، نوشیدن شیر پاستوریزه هنگام تب و سرماخوردگی در صورت تحمل، قابل قبول است و شواهد موجود بهطور کلی نشان نمیدهند که شیر باعث افزایش قابلتوجه خلط میشود.
بااینحال، سن کودک، حساسیت به شیر، عدم تحمل لاکتوز، استفراغ، اسهال و بیماریهای زمینهای در تصمیمگیری اهمیت دارند. شیر میتواند بخشی از تغذیه و مایعات باشد، اما جایگزین آب، ORS در موارد لازم یا درمان علت بیماری نیست.
منابع
۱. اثر مصرف شیر بر علائم تنفسی کودکان مبتلا و غیرمبتلا به آسم؛ مطالعه تصادفی دوسوکور ـ BMC Pediatrics
۲. پیشگیری، تشخیص و درمان کمبود آهن در کودکان ـ گزارش آکادمی اطفال آمریکا
۳. پیشگیری و مدیریت سرماخوردگی و زمان مراجعه پزشکی ـ CDC
۴. راهنمای اسهال و استفراغ ناشی از گاستروانتریت در کودکان زیر پنج سال ـ NICE
۵. ایمنی غذایی در دوران بارداری و پرهیز از شیر خام ـ FoodSafety.gov
