عصر ایران؛ امیر صدرا صیام- کنسرت «جهان من» فرزاد فرزین را می‌توان فراتر از یک اجرای موسیقی پرحاشیه، نمونه‌ای قابل تأمل از نسبت میان تبلیغات، انتظارات مخاطب و کیفیت هنری در صنعت سرگرمی ایران دانست. اجرایی که با تبلیغات گسترده، تأکید بر جنبه‌های نمایشی و استفاده مکرر از واژه «پرفورمنس» تلاش کرد تصویری متفاوت از یک کنسرت معمولی ارائه دهد، اما آنچه پس از اجرا در فضای مجازی بازتاب پیدا کرد، بیش از آنکه نشان‌دهنده یک تجربه هنری متمایز باشد، به سوژه‌ای برای شوخی و انتقاد تبدیل شد.
مسأله اصلی البته نه جسارت فرزاد فرزین در تجربه‌گرایی است و نه حضور گروه‌های حرکتی و رقص در یک اجرای موسیقی. اتفاقاً موسیقی زنده در جهان امروز، دیگر صرفاً به معنای ایستادن خواننده روی صحنه و اجرای چند قطعه موسیقی نیست. ترکیب موسیقی با نورپردازی، طراحی صحنه، حرکت، رقص، روایت و عناصر نمایشی، بخشی جدایی‌ناپذیر از تجربه کنسرت‌های مدرن محسوب می‌شود. بنابراین، نمی‌توان صرفاً به دلیل متفاوت بودن حرکات یک اجراکننده یا غیرمتعارف بودن طراحی صحنه، یک اجرا را زیر سؤال برد.
اما درست در همین نقطه، پرسش مهمی مطرح می‌شود. اینکه آیا هر حرکت نمایشی، هر میزانسن متفاوت و هر تلاش برای جلب توجه مخاطب را می‌توان پرفورمنس نامید؟
به نظر می‌رسد یکی از مشکلات جدی برخی تولیدات هنری در سال‌های اخیر، استفاده بی‌ضابطه از اصطلاحات تخصصی برای ایجاد اعتبار و جذابیت تبلیغاتی است.
پرفورمنس به‌عنوان یک مفهوم هنری، صرفاً به معنای انجام حرکات عجیب، استفاده از بدن یا افزودن چند عنصر نمایشی به اجرای موسیقی نیست. پرفورمنس زمانی واجد ارزش هنری می‌شود که پشت آن ایده، طراحی، جهان‌بینی و منطق اجرایی مشخصی وجود داشته باشد. بدن، صدا، حرکت و فضا باید در خدمت انتقال یک مفهوم باشند؛ نه اینکه صرفاً به ابزارهایی برای ایجاد هیجان لحظه‌ای تبدیل شوند.
در اجرای «جهان من» آنچه از ویدئوهای منتشرشده در فضای مجازی دیده شد، دست‌کم این پرسش را ایجاد کرد که آیا میان ایده تبلیغ‌شده و محصول نهایی تناسبی وجود داشته است؟ اگر قرار بود مخاطب با یک تجربه متفاوت و چندلایه مواجه شود، چرا بخش‌هایی از اجرا به جای ایجاد تحسین و شگفتی، زمینه‌ساز واکنش‌های طنزآمیز شد؟
آیا مشکل از اصل ایده بود یا از ضعف در طراحی، انتخاب اجراکنندگان، تمرین و هماهنگی گروه؟البته نباید تمام مسئولیت را متوجه اجراکنندگان روی صحنه دانست. یک اجرای حرفه‌ای حاصل مجموعه‌ای از تصمیم‌های هنری و مدیریتی است. از انتخاب طراح حرکت و کارگردان صحنه گرفته تا تمرین‌های مستمر، تناسب فیزیکی و تکنیکی اجراکنندگان، هماهنگی با موسیقی و طراحی لباس، همه در شکل‌گیری نتیجه نهایی نقش دارند. نمی‌توان انتظار داشت صرفاً با جمع کردن چند عنصر نمایشی در کنار یک خواننده، محصولی در سطح استانداردهای جهانی خلق شود.
نکته مهم دیگر، مسأله قیمت بلیت و مسئولیت هنرمند در برابر مخاطب است. وقتی بلیت یک کنسرت با قیمت‌هایی نزدیک به چهار میلیون تومان عرضه می‌شود و تبلیغات نیز وعده تجربه‌ای متفاوت را به مخاطب می‌دهد، طبیعی است که سطح انتظارات افزایش پیدا کند. مخاطب صرفاً برای شنیدن چند قطعه موسیقی بلیت نمی‌خرد؛ او برای تجربه‌ای باکیفیت، منسجم و متناسب با هزینه‌ای که پرداخت کرده، به سالن می‌رود. بنابراین، کیفیت اجرا دیگر فقط یک انتخاب سلیقه‌ای نیست، بلکه بخشی از تعهد حرفه‌ای برگزارکنندگان محسوب می‌شود.
از سوی دیگر، تبدیل شدن بخش‌هایی از این کنسرت به سوژه طنز در شبکه‌های اجتماعی را نیز نباید صرفاً نشانه سطحی‌نگری مخاطبان دانست. فضای مجازی گاهی با تقطیع تصاویر، زمینه برداشت‌های نادرست را فراهم می‌کند، اما این واقعیت نباید بهانه‌ای برای نادیده گرفتن ضعف‌های احتمالی یک اجرای زنده باشد.
فرزاد فرزین را نمی‌توان به دلیل جسارت در تجربه‌های تازه سرزنش کرد؛ اتفاقاً موسیقی ایران بیش از هر زمان دیگری به هنرمندانی نیاز دارد که از تکرار فاصله بگیرند و قالب‌های مرسوم را به چالش بکشند. با این حال، جسارت هنری بدون دانش، طراحی و اجرای حرفه‌ای، ممکن است به ضد خود تبدیل شود.
واقعیت این است که پرفورمنس یک عنوان تبلیغاتی نیست که بتوان با تکرار آن، به یک اجرا اعتبار هنری بخشید. هنر پیش از آنکه درباره خودش ادعا کند، باید بتواند خود را در برابر مخاطب اثبات کند. در نهایت، آنچه یک اجرای متفاوت را ماندگار می‌کند، نه میزان هیاهوی پیش از برگزاری و نه تعداد ویدئوهای وایرال‌شده پس از آن، بلکه کیفیت ایده و انسجام هنری اثری است که روی صحنه شکل می‌گیرد.