تجمعات اعتراضی در آبدانان پس از جانباختن ۱۳ کارگر در سانحه واژگونی اتوبوس کارکنان صنعت نفت، با انتشار تصاویر و گزارشهایی از سردادن شعارهای سیاسی، برخورد نیروهای امنیتی و بازداشت شهروندان خبرساز شد؛ اتفاقی که رسانههای داخلی و فارسیزبان خارج از کشور، روایتهای متفاوتی از دلایل، ابعاد و حواشی آن ارائه کردهاند.
رویداد۲۴| آبدانان را بعد از وقایع دی ماه ۱۴۰۴ شناختیم و حالا نام این شهر یک بار دیگر با اعتراضاتی گسترده گره خورده است. اعتراضاتی که پس از جانباختن ۱۳ نفر در سانحه واژگونی اتوبوس کارکنان صنعت نفت آغاز شد. آنچه در خیابانهای این شهر گذشت، اما خیلی زود به موضوعی فراتر از یک اعتراض صنفی و محلی تبدیل شد. در حالی که تصاویر منتشر شده در فضای مجازی از سردادن شعارهای ساختارشکنانه و حضور گسترده معترضان و برخورد نیروهای امنیتی خبر حکایت داشت، برخی رسانههای داخلی اصولگرا از سوءاستفاده از حادثه، غیرقانونی بودن تجمع و فاصله گرفتن خانوادههای جانباختگان از معترضان میگویند. اکنون آبدانان به صحنه دو روایت متفاوت تبدیل شده است.
ماجرا از کجا شروع شد؟
نقطه آغاز اتفاقات، شامگاه شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵ بود؛ زمانی که اتوبوس حامل کارکنان شرکت اویکو، شاغل در مجموعه انجیال دهلران، در مسیر دشتعباس به مورموری و در محدوده سهگر واژگون شد. این حادثه به جانباختن ۱۳ نفر و مصدومیت تعدادی دیگر انجامید.
حادثه از همان ابتدا پرسشهایی درباره ایمنی جاده، وضعیت وسیله نقلیه، شرایط انتقال کارگران و مسئولیت شرکتهای مرتبط ایجاد کرد. در روزهای بعد، گزارشهایی درباره وضعیت نامناسب مسیر و ایرادهای احتمالی در قرارداد اجاره اتوبوس منتشر شد. پلیس راه استان نیز سرعت نامتناسب با شرایط جاده و نبود موانع ایمنی مناسب را از عوامل مؤثر در وقوع حادثه اعلام کرد.
به گزارش رسانههای داخلی، دادستانی ایلام نیز از اعلام جرم علیه مدیرعامل مجموعه انجیال دهلران و مدیرکل راهداری استان خبر داد. بنابراین، موضوع مسئولیتپذیری نهادهای مرتبط با حادثه، حتی در روایت رسمی نیز به یکی از محورهای اصلی ماجرا تبدیل شد.
اما اعتراضها تنها به پیگیری قضایی محدود نماند. گزارشهایی از تعطیلی شماری از مغازهها در آبدانان در حمایت از خانوادههای جانباختگان منتشر شد و روز گذشته، تجمعی در میدان ولیعصر و خیابانهای اطراف شکل گرفت.
یک تجمع با دو روایت
در روایت اول تجمع آبدانان صرفاً اعتراض به یک سانحه مرگبار نبود. ایراناینترنشنال با انتشار ویدئوهایی از خیابانهای شهر گزارش داد که معترضان شعارهایی مانند «مرگ بر دیکتاتور»، «جاوید شاه» و «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» سر دادهاند. این رسانه همچنین از پاره شدن بنرهای منتسب به نهادهای حکومتی خبر داد. رادیو فردا و رادیو زمانه نیز با استناد به تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی، از حضور صدها نفر و گسترش شعارها از مطالبات مربوط به حادثه اتوبوس به شعارهای سیاسی و ضدحکومتی نوشتند.
در مقابل، خبرگزاری فارس در گزارشی که رسانههای مختلف داخلی از آن بازنشر کردند، تأیید کرد که تجمعی با حضور اولیه حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ نفر شکل گرفته و شمار حاضران در ادامه به حدود هزار نفر رسیده است. با این حال، فارس روایت متفاوتی از ماهیت تجمع ارائه کرد. به نوشته این خبرگزاری، اعتراض در ابتدا با شعارهایی درباره لزوم استعفای مسئولان و برخورد با مقصران حادثه آغاز شد، اما برخی افراد تلاش کردند به آن جهتگیری سیاسی بدهند و حتی به اموال عمومی آسیب بزنند. بنا بر روایت فارس بخش عمده حاضران با این اقدامات همراهی نکردند.
خبرگزاری ایرنا تجمع را غیرقانونی توصیف کرد و از شهروندان خواست به فراخوانهای منتشرشده توجه نکنند. در همین حال، دادستان آبدانان درباره برخورد با افرادی که به گفته او قصد برهم زدن نظم عمومی را داشته باشند، هشدار داد.
خانوادههای جانباختگان چه میگویند؟
یکی از مهمترین تحولات در روایت رسمی ماجرا، انتشار بیانیه خانوادههای جانباختگان است. خبرگزاریهای داخلی از جمله مهر، صداوسیما و خبرگزاری دانشجو گزارش دادند که خانوادهها ضمن قدردانی از حمایت و همدردی مردم، خواستار پیگیری حقوقی حادثه، شناسایی عوامل و روشن شدن ابعاد آن شدهاند و تأکید کردهاند مطالباتشان را از مسیر مراجع مسئول دنبال میکنند.
در گزارش خبرگزاری مهر همچنین آمده است که خانوادهها خواستار خودداری از برگزاری تجمع به نام آنان شدهاند در سوی دیگر، گزارشهای حقوق بشری و رسانههای فارسیزبان خارج از ایران از بازداشت تعدادی از شهروندان خبر دادهاند. هرانا از بازداشت سه نفر به نامهای ایرج حیدری، سعید عبداللهی و بهنام مرادی خبر داده است. در این گزارش همچنین به استقرار نیروهای یگان ویژه و انتشار گزارشهایی درباره استفاده از گاز اشکآور و سلاح ساچمهای اشاره شده است؛ با این حال، جزئیات این موارد و وضعیت بازداشتشدگان بهطور مستقل روشن نشده است.
آبدانان امروز در چه وضعیتی است؟
خبرگزاری صداوسیما امروز از پایان تجمع اعتراضی و برگزاری گردهماییهایی با محوریت همدردی با خانوادههای جانباختگان و حفظ آرامش خبر داده است. تسنیم نیز با انتشار گزارشی با عنوان «شکست پروژه آشوبطلبی در آبدانان»، تجمعی را توصیف کرده که به گفته این خبرگزاری، با هدف همبستگی با خانوادههای داغدار برگزار شده و برخی افراد تلاش کردهاند شعارهای آن را تغییر دهند. همزمان، گزارشهایی از تأکید دوباره خانوادهها بر پیگیری قانونی مطالباتشان منتشر شده است.
همزمان با روایت متفاوت رسانههای داخلی و خارجی، ویدئوهای در شبکههای اجتماعی منتشر شده که اگرچه بخشهایی از فضای تجمع را نشان میدهند، اما بهتنهایی برای تعیین تعداد دقیق معترضان، میزان فراگیری شعارها یا تأیید تمام گزارشهای مربوط به برخوردهای امنیتی کافی نیستند. به خصوص که در این بین برخی رسانهها میگویند که رسانههای خارج از کشور روی تصاویر منتشر شده صداگذاری کرده و شعارها را تغییر دادهاند. خبرگزاری فارس در این باره نوشت: «معترضان با شعار «عزا عزاست امروز» و «استعفا استعفا» خواستار برخورد با عاملان این حادثه شدند. اما رسانههای معاند با استفاده از تکنیک همیشگی خود یعنی صداگذاری سعی در مصادره این اعتراض مردمی داشتند. در ویدئوی صداگذاری شده شعار «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» به گوش میخورد در حالی که در فیلم اصلی افراد «علیرضا روحت شاد» فریاد میزنند و نام یکی از جانباختگان این حادثه را تکرار میکنند.»
آنچه در میان این روایتهای متفاوت و متناقض قطعی است، این است که پس از مرگ تلخ ۱۳ کارگر در یک سانحه، مردم خواهان پاسخگویی درباره این حادثه شدهاند و تجمعی شکل گرفته که به گزارش شماری از رسانهها، بخشی از آن رنگ سیاسی به خود گرفته است. اما اینکه این اعتراض تا چه اندازه بازتاب نارضایتی عمومی از وضعیت مدیریت و سیاستهای حکومت بوده و تا چه اندازه تحت تأثیر جریانها و فراخوانهای سیاسی قرار داشته، موضوعی است که با اتکا به روایت یک طرف نمیتوان درباره آن داوری قطعی کرد.
