تبریز - ایرنا - پیش‌بینی وقوع ال‌نینو با شدت قابل توجه در سال ۲۰۲۶ و احتمال تشدید نوسانات اقلیمی، ضرورت بازنگری در شیوه‌های مدیریت منابع آب، زمان‌بندی کشت و کنترل آفات در بخش کشاورزی آذربایجان‌شرقی را دوچندان کرده است؛ موضوعی که کارشناسان بر آمادگی زودهنگام کشاورزان و مدیریت ریسک برای کاهش خسارات احتمالی ناشی از تغییرات آب‌وهوایی تاکید دارند.

به گزارش ایرنا، تغییرات اقلیمی و ناپایداری الگوهای دمایی و بارشی در سال‌های اخیر، بخش کشاورزی را با چالش‌های تازه‌ای مواجه کرده است؛ چالش‌هایی که در استانی مانند آذربایجان‌شرقی، با تنوع اقلیمی و گستردگی اراضی زراعی و باغی، می‌تواند پیامدهای قابل توجهی بر تولید محصولات کشاورزی داشته باشد.

در همین راستا، نخستین جلسه کمیته فنی پایش و تصمیم‌گیری درباره پدیده ال‌نینو در آذربایجان‌شرقی با حضور کارشناسان و مدیران بخش کشاورزی برگزار شد و حاضران بر ضرورت اتخاذ تدابیر پیشگیرانه برای مدیریت پیامدهای احتمالی این پدیده تاکید کردند.

در این نشست بر ضرورت آمادگی مواجهه با پدیده‌های اقلیمی و مدیریت آثار ال‌نینو در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌شرقی و تغییر رویکرد در مدیریت آبیاری، زمان‌بندی کشت و کنترل آفات ناشی از ناپایداری اقلیمی تاکید شد.

به نظر می‌رسد تداوم فعالیت این کمیته و تبدیل توصیه‌های علمی به برنامه‌های اجرایی و قابل استفاده برای کشاورزان، یکی از الزامات کاهش آسیب‌پذیری کشاورزی استان در برابر تغییرات اقلیمی و صیانت از تولید محصولات زراعی و باغی باشد.

ضرورت مدیریت ریسک در کشاورزی آذربایجان‌شرقی در آستانه تغییرات اقلیمی

مدیریت ریسک در بخش کشاورزی استان ضروری است

رییس گروه تحقیقات هواشناسی کاربردی آذربایجان‌شرقی در این نشست با اشاره به پیش‌بینی وقوع ال‌نینو با شدت زیاد در سال ۲۰۲۶، مدیریت ریسک در بخش کشاورزی را ضروری دانست و گفت: مدیریت آبیاری، آمادگی در برابر بارش‌های شدید و کنترل آفات ناشی از تغییرات دمایی باید در اولویت برنامه‌های بخش کشاورزی استان قرار گیرد.

یونس اکبرزاده، با بیان اینکه ظهور زودهنگام آفاتی مانند زنگ زرد در مناطق گرم استان می‌تواند زنگ خطری برای تولید محصولات کشاورزی باشد، افزود: پایش مستمر شرایط جوی و وضعیت مزارع و باغات برای شناسایی به‌موقع تهدیدهای احتمالی اهمیت زیادی دارد.

وی با تشریح ماهیت پدیده ال‌نینو اظهار کرد: این پدیده بخشی از چرخه طبیعی اقلیم است که در پی افزایش دمای سطح آب اقیانوس آرام شکل می‌گیرد و شدت آن به میزان افزایش دمای آب بستگی دارد.

رییس گروه تحقیقات هواشناسی کاربردی آذربایجان‌شرقی گفت: تعامل میان جو و اقیانوس در جریان این پدیده می‌تواند الگوهای بارش را تغییر دهد و در برخی مناطق زمینه‌ساز بارش‌های شدید و وقوع سیلاب شود؛ پیامدهایی که عمدتاً مناطق جنوبی و جنوب‌غربی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

اکبرزاده، با اشاره به پیش‌بینی‌ها درباره شدت پدیده ال‌نینو در سال ۲۰۲۶ و احتمال ثبت سال ۲۰۲۷ به‌عنوان گرم‌ترین سال تاریخ، ادامه داد: با وجود این پیش‌بینی‌ها، انتظار نمی‌رود این پدیده تأثیر مستقیم و شدیدی بر آذربایجان‌شرقی داشته باشد.

وی با بیان اینکه میزان بارش‌های استان تاکنون ۲۷ درصد بیشتر از سطح نرمال بوده است، یادآور شد: میانگین دمای استان نیز نسبت به سال گذشته حدود یک درجه افزایش یافته، اما این میزان در مقایسه با میانگین سال‌های اخیر تغییرات قابل توجهی را نشان نمی‌دهد.

ضرورت مدیریت ریسک در کشاورزی آذربایجان‌شرقی در آستانه تغییرات اقلیمی

ناپایداری دما؛ چالش اصلی زمان‌بندی کشت

در کنار تغییر الگوهای بارشی، نوسانات دمایی و احتمال بروز شرایط نامتعارف جوی از جمله نگرانی‌های مهم کارشناسان بخش کشاورزی است؛ موضوعی که می‌تواند مراحل رشد گیاهان، زمان گل‌دهی درختان و تقویم کشت محصولات زراعی را تحت تأثیر قرار دهد.

معاون پژوهش، فناوری و انتقال یافته‌های مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌شرقی در این باره با اشاره به حساسیت باغات و مزارع استان نسبت به تغییرات دمایی گفت: با توجه به اینکه دمای هوا در پاییز و زمستان در بسیاری از مناطق استان به زیر صفر می‌رسد، مدیریت دمای محیط برای حفاظت از گیاهان اهمیت حیاتی دارد.

بهمن پاسبان‌اسلام، افزود: در صورتی که محصولات زراعی زودتر از موعد وارد مرحله رشد شوند، استفاده از مواد بازدارنده رشد می‌تواند مورد توجه قرار گیرد و در باغات نیز استفاده از مواد بازدارنده گل‌دهی برای مدیریت زمان گل‌دهی ضروری است.

وی همچنین با تأکید بر ضرورت حفاظت از درختان در مناطق سردسیر اظهار کرد: اندود کردن ساقه و تنه درختان با مواد محافظ می‌تواند برای مقابله با آثار سرما مورد استفاده قرار گیرد.

پاسبان‌اسلام ناپایداری دما را یکی از مشکلات اساسی در برنامه‌ریزی کشت دانست و گفت: اگر شرایط دمایی از ثبات نسبی برخوردار باشد، امکان جابه‌جایی زمان کاشت و تنظیم تقویم زراعی وجود دارد، اما در شرایط کنونی که نوسانات اقلیمی افزایش یافته، تصمیم‌گیری برای تعیین زمان مناسب کشت دشوار شده است.

ضرورت مدیریت ریسک در کشاورزی آذربایجان‌شرقی در آستانه تغییرات اقلیمی

اطلاع‌رسانی و آموزش؛ حلقه تکمیلی مدیریت بحران کشاورزی

کارشناسان معتقدند اتخاذ تصمیم‌های فنی به‌تنهایی برای کاهش خسارات ناشی از تغییرات اقلیمی کافی نیست و انتقال به‌موقع اطلاعات و توصیه‌های تخصصی به کشاورزان نیز باید به‌عنوان بخش مهمی از برنامه مدیریت ریسک مورد توجه قرار گیرد.

معاون مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان‌شرقی نیز با تأکید بر ضرورت عملیاتی شدن مصوبات کمیته فنی گفت: این کمیته باید با حضور مستمر محققان و مدیران دستگاه‌های مرتبط، فعالیت پویایی داشته باشد تا تصمیم‌های کارشناسی در زمان مناسب به مرحله اجرا برسد.

احد طائری، افزود: برای مقابله با چالش‌های ناشی از تغییرات اقلیمی، باید محتوای تخصصی و آموزشی متناسب با نیاز کشاورزان در قالب‌های مختلف تولید و منتشر شود.

وی با اشاره به اهمیت بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌ها در آگاهی‌بخشی به جامعه کشاورزی اظهار کرد: استفاده از ظرفیت شبکه برکت، صدا و سیما و شبکه‌های اجتماعی برای انتشار اطلاعیه‌های فنی و آموزش شیوه‌های مدیریت بحران ضروری است.

طائری تأکید کرد: اطلاع‌رسانی به‌موقع درباره پیامدهای احتمالی ال‌نینو و ارائه توصیه‌های کاربردی به کشاورزان می‌تواند از خسارات ناشی از تغییرات ناگهانی شرایط اقلیمی جلوگیری کند.

ضرورت عبور از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشگیرانه

برآیند دیدگاه‌های مطرح‌شده در نخستین نشست کمیته فنی پایش ال‌نینو در آذربایجان‌شرقی نشان می‌دهد که مدیریت پیامدهای تغییر اقلیم در بخش کشاورزی، نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، مراکز تحقیقاتی و شبکه ترویج کشاورزی است.

در شرایطی که نوسانات دمایی و تغییر الگوهای بارشی می‌تواند زمان کاشت، مراحل رشد محصولات، نیاز آبی گیاهان و شیوع آفات و بیماری‌ها را تحت تأثیر قرار دهد، اتکا به روش‌های سنتی و تصمیم‌گیری پس از وقوع خسارت، پاسخگوی نیازهای امروز بخش کشاورزی نخواهد بود.

از این رو، پایش مستمر شرایط جوی، تنظیم برنامه‌های آبیاری متناسب با وضعیت منابع آب، بازنگری در تقویم کشت، حفاظت از باغات در برابر نوسانات دمایی و شناسایی زودهنگام آفات باید در قالب یک برنامه هماهنگ دنبال شود.