مخالفان توافق و مذاکره از فضاسازی رسانهای عبور کرده و به سمت اردوکشی خیابانی رفتهاند. شب گذشته و امشب فراخوانهایی برای تجمع صادر شده و پرچم این اعتراضات بر دوش یک جریان تندروی داعیه دار انقلاب است.
رویداد۲۴ | مخالفان توافق احتمالی ایران و آمریکا این بار نه فقط در شبکههای اجتماعی و تریبونهای رسمی، بلکه در خیابان صفآرایی کردهاند. شعارها علیه عراقچی، قالیباف و مذاکرهکنندگان است؛ همان تیمی که بارها تأکید شده تحت نظر مستقیم رهبری جدید و شورای عالی امنیت ملی مذاکره کرده است. حالا پرسش اینجاست: اگر توافق با اطلاع و نظر رهبری پیش میرود، مخالفت تندروها را باید نقد یک توافق دانست یا آغاز عبور از مرجعی که سالها خود را مطیع بیچونوچرای او معرفی میکردند؟
اردوکشی خیابانی علیه توافق
شب گذشته اتفاقی کمسابقه در تاریخ جمهوری اسلامی رخ داد؛ گروهی از نیروهای تندرو که سالها خود را وفادارترین مدافعان نظام و رهبری معرفی میکردند، در مخالفت با توافق احتمالی ایران و آمریکا به خیابان آمدند؛ توافقی که بنا بر اظهارات مقامهای رسمی، نه توسط دولت، بلکه توسط تیمی تدوین شده که به نمایندگی و زیر نظر مستقیم رهبری و شورای عالی امنیت ملی فعالیت میکند.
حدود ۱۶ نماینده مجلس در تجمعهای شب گذشته حاضر شدند تا مخالفت خود را با توافق به نمایش بگذارند و برای تجمع امشب نیز فراخوان بدهند. مخاطب اصلی شعارها، تیم مذاکرهکننده و بهطور مشخص عباس عراقچی و محمدباقر قالیباف بود؛ هرچند طبق عادت همیشگی این جریان، هر از گاهی نام حسن روحانی و محمدجواد ظریف نیز در میان شعارها شنیده میشد.
«شهید ندادیم که سازش کنیم، شیعه لبنان را فراموش کنیم»، «مرگ بر سازشگر»، «قالیباف، عراقچی، پس خون رهبرم چی؟» و حتی شعار تند «اگر چیزی امضا شه، مسعود باید کشته شه» از جمله شعارهایی بود که در تجمعها شنیده شد. گروهی نیز مقابل وزارت امور خارجه تجمع کردند و شعارهایی، چون «مرگ بر عراقچی» و «عراقچی حیا کن، آمریکا رو رها کن» سر دادند.
در کنار تجمعها، پوسترهایی با هشتگ «نمیپذیرم» در شبکههای اجتماعی و کانالهای نزدیک به جریان تندرو دست به دست میشود. عبارت کامل این پوسترها ساده و صریح است: «توافق را نمیپذیرم.»
حرف حساب معترضان چیست؟ | رهبری در اسارت قالیباف و پزشکیان؟
معترضان مدعیاند بر اساس متن توافق، ایران تنگه هرمز را واگذار کرده، وضعیت رفع تحریمها و آزادسازی پولهای بلوکهشده مبهم است و مواد هستهای نیز باید رقیق شود.
اما نوک پیکان حملات بیش از همه به سمت محمدباقر قالیباف است. از آنجا که دولت مسعود پزشکیان عملاً نقشی در مذاکرات ندارد و عباس عراقچی نیز در گفتوگوی ویژه خبری تلویحاً اعلام کرده که مفاد توافق بر اساس مذاکرات مستقیم میان تیم ایرانی و طرف آمریکایی تدوین شده، منتقدان، قالیباف را متهم اصلی میدانند. دعوایی که البته ریشه در سالهای گذشته دارد و حالا بستر برای بسط آن فراهم شده است.
این در حالی است که قالیباف پیشتر در گفتوگویی مفصل با صداوسیما چندین بار تأکید کرده بود که هیچ مذاکرهای بدون رضایت و اطلاع رهبری جدید انجام نشده و نخواهد شد.
با این وجود، شب گذشته پوستری در کانالهای نزدیک به جبهه پایداری منتشر شد که مدعی بود تجمع ساعت ۱۰ شب با هدف «نجات دادن رهبری از اسارت محمدباقر قالیباف و مسعود پزشکیان» برگزار میشود. در این فراخوان ادعا شده بود که «رهبری را در زندان کردهاند و در حال توافق با آمریکا هستند.»
به بیان دیگر، بخشی از جریان تندرو اساساً مدعی است که رهبری جدید در جریان توافق نیست.
مالک شریعتی، نماینده مجلس، صریحتر از دیگران سخن گفته است: «عکس خیلی روتوششده برای خواستگار نفرستید؛ بالاخره مردم یک روز با چهره واقعی طرف مواجه میشوند و خیلی بد میشود و آن روز خیلی نزدیک است.»
منظور او از «عکس روتوششده»، تصویری است که به زعم او مذاکرهکنندگان از مواضع رهبری ترسیم کردهاند؛ تصویری که شریعتی معتقد است روزی فرو میریزد و مخالفت واقعی رهبری با توافق آشکار خواهد شد.
این جریان معتفد است که رهبری مفاد توافق را تایید نکرده است. علی خضریان نماینده تندروی مجلس پیشتر مدعی شده بود رهبری بهشدت با هرگونه تمدید مذاکره در چنین شرایطی مخالف است.
حتی میرباقری هم نتوانست آرامشان کند
مشکل اینجاست که این جریان سالهاست در مهمترین نهادهای کشور، از مجلس و خبرگان تا صداوسیما و شورای نگهبان، نفوذ و حضور جدی دارد. فصلالخطاب این طیف، دستکم در ظاهر، همواره نظر رهبری بوده است.
اما حتی موضعگیری اخیر آیتالله سیدمحمدمهدی میرباقری، عضو مجلس خبرگان و چهرهای که بسیاری او را پدر معنوی جبهه پایداری میدانند، نتوانست این جریان را آرام کند.
میرباقری شب گذشته در رشتهتوییتی از توافق احتمالی حمایت کرد و نوشت: «گمان نمیکنم در نهایت چیز خیلی بدی از توافق دربیاید. ممکن است عالی نباشد، ولی اینکه ما خیال کنیم یک چیز ضعیفی خواهد بود و خیلی نگران بشویم، خیر؛ بنابراین نگران و مضطرب نباشید و پمپاژ اضطراب نکنید.»
او همچنین تأکید کرد: «رهبر معظم انقلاب نظارت جدی دارند و تذکرات جدی میدهند و صحنه را کنترل میکنند.».
اما ظاهراً این سخنان نیز برای مخالفان کافی نبوده است.
رهبری سکوت کرده یا امنیت اجازه نمیدهد؟
فراخوان جدیدی از سوی این جریان صادر شده که مربوط به تجمع ساعت شش عصر امروز است و این فراخوان همچنان پابرجاست.
بیژن عبدالکریمی نیز گفته تنها زمانی عقبنشینی خواهد کرد که مطمئن شود «مجتبی خامنهای بزرگوار از صمیم قلب با این توافق موافق است.»
رهبری جدید از زمان انتخاب، به دلایل امنیتی در انظار عمومی ظاهر نشده، هیچ پیام صوتی یا تصویری منتشر نکرده و تنها به صدور بیانیههای مکتوب بسنده کرده است.
منتقدان میگویند اگر یک پیام تصویری یا صوتی منتشر میشد و در آن حمایت از توافق اعلام میشد، بخش بزرگی از این مناقشه پایان مییافت. آنها به تجربه دبیرکل حزبالله اشاره میکنند که سالها در شرایط امنیتی سخت، پیامهای تصویری خود را منتشر میکرد.
اما برداشت نهادهای امنیتی ایران متفاوت است. آنها معتقدند حتی ضبط یک پیام صوتی یا تصویری نیز میتواند محل اختفای رهبری را آشکار کند و او را در معرض خطر قرار دهد.
اما خود رهبری چه گفته است؟
نقد دیگر جریان تندرو این است که رهبری جدید در هیچیک از بیانیههای خود مستقیماً از توافق، مذاکره یا آتشبس حمایت نکرده است.
از زمان انتخاب آیتالله مجتبی خامنهای تاکنون ۲۵ پیام از سوی او منتشر شده است؛ پیامهایی درباره مناسبتهای مختلف، انتصابها، عید نوروز، روز ارتش، روز ملی خلیج فارس، روز کارگر و خطاب به حجاج و فعالان مردمی.
نخستین پیام مهم او پس از آتشبس، در چهلمین روز شهادت رهبر پیشین منتشر شد. در آن پیام و پیامهای بعدی، اشاره مستقیمی به آتشبس دیده نمیشود، اما تأکید اصلی بر وحدت ملی و انسجام اجتماعی است. آیت الله مجتبی خامنهای در پیامهای خود بارها به نقش «مردم مبعوث شده در خیابان» اشاره کرده و از آنها خواسته جلوی تشتت و تفرقه را بگیرند.
در بخشی از همان پیام آمده است: «نباید با اعلام بنا بر مذاکرات با دشمن، تصور شود که حضور در خیابانها لازم نیست.»
همین جمله نشان میدهد اصل مذاکرات از سوی رهبری به رسمیت شناخته شده است. او حتی تأکید کرده که حضور مردم در میدانها میتواند بر «نتیجه مذاکرات» اثرگذار باشد.
یکی از مهمترین پیامهای آیت الله خامنهای، پیامی است که به مناسبت عجیب سالروز افتتاح اولین دوره مجلس شورای اسلامی در ۷ خرداد منتشر کرد. در این پیام رهبری به طور ویژه از محمد باقر قالیباف برای تلاشهای او جهت اعتلای کشورذ تشکر کرد و همه را به صیانت از وحدت و پرهیز از اختلافهای پوچ سیاسی دعوت کرد.
رهبری تاکید کرد که نقشه دشمن ـ تفرقه و تجزیهخ اجتماعی است و بنابراین باید برای پاسداری از وحدت اهتمام ورزید و اختلافات غیر موجه و حتی موجه را کنار گذاشت.
این حلقهایست که از نظر تندروها، تعمدا مغفول مانده است.
آیا توافق بدون نظر رهبری ممکن است؟
محمدباقر قالیباف بارها گفته است هیچ توافقی بدون نظر رهبری به نتیجه نخواهد رسید.
علی باقری کنی نیز اخیراً در گفتوگو با صداوسیما عملاً از سازوکار مذاکرات پرده برداشت و گفت در تمام دولتهای گذشته، تکتک بندهای مذاکرات با نظر و تأیید رهبری پیش میرفته است. او حتی روایت کرد که ابراهیم رئیسی زمانی به او اعتراض کرده بود که چرا همه جزئیات را با رهبری در میان میگذارد؛ اما این اعتراض نیز باعث نشد روند کسب نظر درباره جزئیات مذاکرات متوقف شود.
قالیباف نیز در گفتوگوی تلویزیونی خود در ۳۰ فروردین گفته بود: «زمانی که شرایط پانزدهبندی آمریکا به دست ایران رسید، موضوع در شورای عالی امنیت ملی مطرح شد و در لحظه به رهبری معظم منتقل و منعکس شد.»
او در جای دیگری تأکید کرده است: «راهبرد اصلی هیأت مذاکرهکننده ایرانی بر اساس تدابیر رهبری معظم و امام شهید بود و هیچگاه خارج از آن کاری نکردیم.»
و جملهای که شاید بیش از همه برای این روزها معنا داشته باشد:
«همه ما تحت رهبری حضرت آیتالله آقاسیدمجتبی خامنهای پیش میرویم؛ نه جلوتر و نه عقبتر از ایشان.»
حالا پرسش اینجاست؛ اگر آنچه قالیباف، عراقچی و باقری کنی میگویند درست باشد، مخالفت خیابانی با توافق، مخالفت با چه کسی است؟ تیم مذاکرهکننده، قالیباف یا نهادی که به گفته همه این افراد، از ابتدا تا انتهای مذاکرات در جریان جزئیات آن بوده است؟