به گزارش سلامت نیوز به نقل از اعتماد، گزارش شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در عصر روز سه شنبه 26 آبان 1405 نشان می‌داد که کیفیت هوای پایتخت نسبت به شبانه روز پیش از آن بهبود داشته و از وضعیت ناسالم برای همه در روز 25 آبان 1405، به وضعیت ناسالم برای گروه‌های حساس رسیده است. هوای تهران از آغاز این هفته افت کیفیت داشت و تهرانی‌ها، روز شنبه را با هوای ناسالم برای گروه‌های حساس با شاخص آلاینده 147 سپری کردند. روز یکشنبه کیفیت هوای پایتخت بدتر و در گزارش شرکت کنترل کیفیت هوای تهران اعلام شد که کیفیت هوا به شاخص 157 رسیده و این هوا برای تمام افراد، در وضعیت ناسالم است. دوشنبه، وضعیت به مراتب از دو روز قبلش هم بدتر بود و غلظت آلاینده‌ها به عدد 167 رسید، اما از شامگاه دوشنبه، با وزش باد در تهران، شاخص کیفیت هوا کمی بهبود داشت و به عدد 138 رسید.

کیفیت هوای تهران، فعلا بهتر از پارسال است

گزارش شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، از بهبود نسبی وضعیت هوای پایتخت در 8 ماه امسال نسبت به مدت مشابه پارسال حکایت دارد. طبق این گزارش، از ابتدای امسال، تهران 13 روز هوای پاک (با شاخص آلاینده صفر تا 50)، 191 روز هوای قابل قبول (با شاخص آلاینده 100 تا 151) ،33 روز هوای ناسالم برای گروه‌های حساس (با شاخص آلاینده 101 تا 151) و 4 روز هوای ناسالم برای همه گروه‌ها (با شاخص آلاینده 151 تا 200) داشته که با مقایسه این اعداد با بازه 8 ماهه پارسال می‌توان مشاهده کرد که پارسال 6 روز هوای پاک، 122 روز هوای قابل قبول، 101 روز هوای ناسالم برای گروه‌های حساس و 8 روز هوای ناسالم برای همه گروه‌ها داشتیم. بر اساس همین گزارش، پارسال از ابتدای فروردین تا 26 آبان، 2 روز هوای بسیار ناسالم (با شاخص آلاینده 200 تا 300) و 2 روز هوای خطرناک (با شاخص آلاینده بالای 300) داشتیم در حالی که تعداد روزهای با هوای بسیار ناسالم و خطرناک، در 8 ماهه امسال و تا 26 آبان 1405، صفر بوده است.

گزارش سامانه پایش کیفی هوای شهرهای کشور حاکی از آن است که همزمان با تهران، هوای آلوده مهمان بسیاری شهرهای دیگر کشور هم بوده است. تداوم آلودگی هوا در پایتخت و سایر شهرها در حالی است که طبق گزارش‌های وزارت بهداشت، از ابتدای پاییز امسال با افزایش ابتلای آنفلوآنزا، کرونا و سرماخوردگی فصلی و سایر بیماری‌های تنفسی هم مواجهیم و آنچنانکه رییس مرکز اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت می‌گوید، آلودگی هوا و شیوع بیماری‌های تنفسی، اثرات پیوسته و مضاعف بر سلامت جسمی خواهد داشت.

حسین کرمانپور درباره افزایش احتمالی مراجعات به اورژانس‌ها به دلیل تشدید آلودگی هوا طی روزهای اخیر می‌گوید: «وقتی آلودگی هوا تشدید می‌شود، میزان مراجعات بیماران تنفسی به اورژانس‌ها و همچنین بروز علایمی همچون سر درد و چشم درد افزایش می‌یابد و بیماران مزمن که مبتلا به آسم و بیماری ریوی یا قلبی و عروقی هستند هم به وضع بدتری سوق داده می‌شوند. تشدید این علایم هم ارتباطی به اعلام کیفیت هوا یا درجه آلودگی ندارد، بلکه با افزایش آلودگی هوا این علایم و این مراجعات افزایش می‌یابد و البته، وقتی درجه آلودگی هوا از حدی بالاتر برود، سرعت بروز علایم هم افزایش می‌یابد. روز دوشنبه، در بیمارستان شیفت داشتم و شاهد بودم که میزان مراجعات بیماران ریوی و افرادی با علایم سردردهای شدید، افزایش یافته بود در حالی که هفته‌های قبل، میزان این مراجعات در این حد نبود و فقط با مواردی از آنفلوآنزا و سرماخوردگی مواجه بودیم ولی روز دوشنبه، تعداد مراجعات به دلیل بروز علایم ناشی از مواجهه با آلودگی هوا و همچنین تعداد کودکانی که به دلیل اسهال و استفراغ و حالت‌های ناشی از مواجهه با آلودگی هوا مراجعه می‌کردند هم بیشتر بود. بنابراین، آلودگی هوا می‌تواند بیماری مزمن یا علایم خاص را تشدید کند و توصیه می‌کنیم که چنین افرادی، بدون توجه به شاخص آلودگی هوا، خودشان برای خودشان مجتهد باشند و در هوای آلوده از خانه خارج نشوند، چون شاخص آلودگی هوا، فقط برای تصمیم‌گیری کلان کاربرد دارد.»

کرمانپور درباره خطر تشدید آنفلوآنزا، سرماخوردگی، کرونا و بیماری‌های تنفسی در هوای آلوده با توجه به شیب افزایشی ابتلا به این بیماری‌های فصلی در ایران هم گفت: «آنفلوآنزا، کووید-19 و سرماخوردگی ساده، از طریق تنفس منتقل می‌شود و دستگاه تنفسی را درگیر می‌کند. گاهی، با ابتلای خفیف این بیماری‌ها مواجهیم، اما همین ابتلای خفیف، می‌تواند به ابتلای شدید برسد و حتی باعث شود که بیمار در بخش مراقبت‌های ویژه بستری شود و البته در مواردی از ابتلای شدید هم، ریه به‌شدت درگیر خواهد شد و ممکن است بر اثر شدت بیماری، مرگ اتفاق بیفتد. با توجه به اینکه منشا ابتلای این بیماری‌ها، درگیری دستگاه تنفسی است، هر آلودگی شیمیایی، هوایی، بویایی و حتی استنشاق دود سیگار هم می‌تواند باعث تشدید بیماری‌های تنفسی شود. آلودگی هوا هم یکی از موثرترین تشدیدکننده‌های سرماخوردگی، آنفلوآنزا، کووید - 19 و سایر بیماری‌های تنفسی است. ابتلای آنفلوآنزا در هوای پاک، آسیب زیادی برای سیستم ریوی نخواهد داشت ولی ابتلا در هوای آلوده، باعث تشدید بیماری خواهد شد، چون آلودگی هوا و بیماری تنفسی، اثر هم‌افزایی دارند. به همین دلیل تاکید می‌شود که عموم مردم و به‌خصوص، مبتلایان بیماری‌های تنفسی، در زمان آلودگی هوا، کمتر از خانه خارج شوند یا در صورت ضرورت برای خروج از منزل، حتما از ماسک استفاده کنند تا ریه و مجاری تنفسی دچار آسیب نشود. آلودگی هوا باعث فلج مژک‌های تنفسی می‌شود. مژک‌های در مسیر ریه و بینی، در یک حرکت غیرارادی عمل تصفیه تنفس را انجام می‌دهد ولی در هوای آلوده، فلج می‌شود و قدرت تصفیه استنشاقی را از دست می‌دهد و همین وضعیت باعث تشدید درگیری دستگاه ریوی و تنفسی خواهد شد.»

خسارت انسانی آلودگی هوا برای مردم ایران

گزارش‌های مرکز کنترل کیفیت هوای تهران و سامانه پایش کیفی هوای کشور نشان می‌دهد که بیشترین آلاینده موثر در کاهش کیفیت هوا در ایران، ذرات معلق با قطر کمتر از 2.5 میکرون و 10 میکرون است، اما ازن، دی‌اکسیدگوگرد، مونوکسیدکربن و دی‌اکسید نیتروژن هم در مواردی کیفیت هوای بعضی شهرها را کاهش می‌دهند. طی دهه اخیر، مسوولان وزارت بهداشت گزارش‌های سالانه از شمار مرگ‌های منتسب به آلودگی هوا و خسارت انسانی و اقتصادی مواجهه طولانی مدت با ذرات معلق با قطر کمتر از 2.5 میکرون ارائه کرده‌اند. آخرین اعلام درباره تاثیرات اقتصادی آلودگی هوا برای کشور، صحبت‌های اخیر سعید کریمی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران است که چند روز قبل، هزینه آلودگی هوا در کشور را سالانه 8.2 میلیارد دلار و معادل قیمت 400 هزار دستگاه خودروی کم آلاینده خارجی یا ساخت 164 کیلومتر مترو برآورد کرده بود.

این‌طور که متخصصان اپیدمیولوژی می‌گویند، تشخیص قطعی مرگ بر اثر آلودگی هوا، امکان‌پذیر نیست، اما تنفس هوای آلوده، می‌تواند باعث بروز بیماری‌های منجر به مرگ زودرس و ناگهانی شود و به همین دلیل هم وزارت بهداشت در گزارش‌های سالانه خود، شماری از موارد ابتلا به سرطان، بیماری‌های ریوی، قلبی و عروقی، سکته‌های مغزی و قلبی و حتی مرگ‌های زودرس در گروه‌های آسیب پذیر مثل سالمندان، کودکان زیر 5 سال، مبتلایان بیماری‌های زمینه‌ای یا بیماری‌های ریوی و تنفسی و قلبی و عروقی را منتسب به هوای آلوده می‌داند.

محمد صادق حسنوند، رییس مرکز تحقیقات آلودگی هوا در دانشگاه علوم پزشکی تهران، در گفت‌وگویی که با خبرگزاری ایلنا داشته، ارتباط افزایش شاخص آلاینده‌های هوا با تشدید بیماری‌های ناتوان‌کننده را چنین تشریح کرده است: « دی‌اکسید گوگرد در ترکیب با نیتروژن، ذرات‌ریزی موسوم به ذرات ثانویه را تشکیل می‌دهد که این ذرات ثانویه می‌تواند وارد دستگاه گردش خون شده و موجب بیماری‌های تنفسی، قلبی و عروقی، مرگ و حتی سرطان شود. با افزایش هر 5 میکروگرم در غلظت آلاینده‌ها در یک شبانه‌روز، با افزایش ۱۵ تا ۲۰ درصدی حملات آسم در افراد مستعد مواجه می‌شویم و افزایش هر ۵ میکروگرم غلظت آلاینده‌ها در طول 48 ساعت، حملات قلبی و سایر نارسایی‌های قلبی و عروقی را تا 12 درصد افزایش می‌دهد.»

گزارش وزارت بهداشت از 5 سال

خسارت انسانی آلودگی هوا در کشور

وزارت بهداشت ، سال 1403 پایشی درباره خسارت اقتصادی آلودگی هوا در کشور انجام داد که نتایج آن، پارسال و توسط معاون وزارت بهداشت اعلام شد. علیرضا رییسی در اعلام نتایج این پایش گفت که سال 1403، رقم خسارت اقتصادی آلودگی هوا 17.2 میلیارد دلار و با احتساب نرخ ارز در سال انجام پایش ، معادل ۴۷ میلیون دلار در روز بوده و در این سال ، حدود 58 هزار و 975 نفر در کشور به دلیل آلودگی هوا و به طور مشخص ، به دلیل مواجهه با ذرات معلق با قطر کمتر از ۲.۵ میکرون، جان خود را از دست داده‌اند که این تعداد فوت بر اثر آلودگی هوا ، معادل ۱۶۱ مرگ در روز و حدود ۷ مرگ در هر ساعت بوده است.

معاون وزارت بهداشت اشاره داشت که طبق نتایج این پایش ، در سال 1403 ، از میان مرگ‌های منتسب به آلودگی هوا، ۲۳ درصد ناشی از بیماری ایسکمیک قلبی، ۲۱ درصد ناشی از سرطان ریه، ۱۷ درصد ناشی از انسداد مزمن ریوی، ۱۵ درصد ناشی از سکته مغزی و ۱۳ درصد ناشی از عفونت‌های دستگاه تنفسی تحتانی بوده در حالی که رقم خسارات اقتصادی و حتی آمار متوفیان ، تنها بخشی از اثرات واقعی آلودگی هواست و هزینه‌های درمان، ازکارافتادگی و کاهش بهره‌وری نیروی انسانی نیز باید به آن افزوده شود. وزارت بهداشت در اعلام نتایج پایش دیگری که در سال 1403 و در 83 شهر کشور و در جمعیت 57 میلیون نفری ساکن در این شهرها انجام داده بود هم اعلام کرد که در این سال ، 35 هزار و 540 مرگ منتسب به آلودگی هوا در کشور ثبت شده و از هر 100 مرگ در کشور، 15 مورد به دلیل آلودگی هواست.

طبق نتایج مطالعه سال 1402 وزارت بهداشت در ۵۷ شهر کشور با جمعیت هدف 48 میلیون نفری، در این سال، بیش از ۳۰‌ هزار و ۶۰۰ مرگ (6939 نفر در شهر تهران) منتسب به آلودگی هوا بود. طبق نتایج این مطالعه، در این سال حدود ۱۱.۴ درصد از مرگ‌های ناشی از بیماری‌های مزمن انسداد ریوی، 14.4 درصد مرگ‌های ناشی از سرطان ریه، 14.7 درصد مرگ‌های ناشی از بیماری‌های ایسکمیک قلبی و 14.9 درصد از مرگ‌های ناشی از سکته مغزی در این 57 شهر، به دلیل مواجهه طولانی مدت با ذرات معلق با قطر کمتر از 2.5 میکرون بود. در سال 1402، هزینه مرگ‌ منتسب به آلودگی هوا، 12 میلیارد دلار برآورد شد.

در نتایج مطالعه سال 1401 وزارت بهداشت در 33 شهر کشور 13.9 درصد از مرگ‌های طبیعی در این سال، منتسب به مواجهه طولانی مدت با ذرات معلق با قطر کمتر از 2.5 میکرون بود. در همین سال، مرکز پژوهش‌های مجلس، در گزارشی، خسارت اقتصادی و انسانی آلودگی هوا را 7 میلیارد دلار برآورد و اعلام کرد که 61 درصد سهم آلایندگی هوا مربوط به منابع متحرک (خودروها) 12 تا 18 درصد مربوط به صنایع و نیروگاه‌ها و 5 درصد مربوط به پالایشگاه‌ها، پایانه‌های اتوبوسرانی، مصارف خانگی، تجاری و اداری، راه‌آهن، فرودگاه و جایگاه سوخت است.

در گزارش سال 1400 وزارت بهداشت از خسارات انسانی آلودگی هوا، تمام مرگ‌های منتسب به مواجهه طولانی مدت با ذرات معلق با قطر کمتر از 2.5 میکرون، با افزایش بیش از ۸۷ درصدی نسبت به سال 1399، به عدد 20837 (در شهر تهران 6398 نفر) رسیده بود. وزارت بهداشت در گزارش سال 1400، مجموع هزینه مرتبط با مرگ منتسب به آلودگی هوا و به‌ طور مشخص، ذرات معلق با قطر کمتر از 2.5 میکرون را با افزایش 90 درصدی نسبت به سال 1399، رقمی بالغ بر ۸.۱۷ میلیارد دلار برآورد کرد. در نتایج این مطالعه در ۲۷ شهر کشور و با جمعیت هدف ۳۵ میلیون نفری، مرگ تعدادی از مبتلایان بیماری‌های مزمن انسداد ریوی، سرطان ریه، بیماری‌های ایسکمیک قلبی و سکته مغزی در سال 1400 به آلودگی هوا منتسب شده بود و عباس شاهسونی؛ رییس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت، در تشریح جزییات این بخش گزارش گفته بود که در سال 1400، تعداد مرگ مبتلایان بیماری‌های ایسکمیک قلبی منتسب به مواجهه طولانی مدت با ذرات معلق با قطر کمتر از 2.5 میکرون، بیش از ۱۵ درصد، تعداد مرگ به علت سکته مغزی بیش از ۱۳ درصد، تعداد مرگ به علت سرطان ریه بیش از ۷۲ درصد و تعداد مرگ به علت بیماری‌های مزمن انسداد ریوی بیش از ۱۰ درصد نسبت به سال ۱۳۹۹ افزایش داشته است.

در گزارش سال 1399 وزارت بهداشت در 25 شهر کشور و با جمعیت هدف 32 میلیون نفر، تعداد مرگ منتسب به مواجهه طولانی مدت با ذرات معلق با قطر کمتر از 2.5 میکرون، 11129 مورد (3751 نفر در شهر تهران) برآورد شد در حالی که 7.51 درصد کل موارد مرگ در این سال، ناشی از مواجهه طولانی مدت با ذرات معلق، 11.19 درصد موارد مرگ به علت بیماری‌های مزمن انسداد ریوی منتسب به مواجهه با ذرات معلق، 9.39 درصد به علت سرطان ریه منتسب به مواجهه با ذرات معلق، 14.28 درصد به علت بیماری‌های ایسکمیک قلبی منتسب به مواجهه با ذرات معلق و 14.34 درصد به علت سکته مغزی منتسب به مواجهه با ذرات معلق بود.