سرویس ورزش مشرق - در حالی که کنفدراسیون فوتبال آسیا در سال‌های گذشته به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی، برگزاری برخی مسابقات باشگاهی در ایران را به زمین بی‌طرف منتقل کرد، اکنون درباره میزبانی عربستان از جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷، با وجود تشدید نگرانی‌های امنیتی و تعویق چند رویداد ورزشی در این کشور، هنوز تصمیم قطعی نگرفته است. اظهارات اخیر رئیس AFC درباره احتمال تعویق مسابقات تا سال ۲۰۲۸ و مطرح‌شدن استرالیا به‌عنوان گزینه‌ای برای میزبانی جایگزین، بار دیگر پرسش مهمی را پیش کشیده است: آیا AFC در ارزیابی خطر، برای همه کشورها از معیارهای یکسانی استفاده می‌کند؟
امنیت؛ یک معیار برای همه یا تصمیمی متأثر از ملاحظات دیگر؟
امنیت بازیکنان، کادر فنی، داوران و تماشاگران باید خط قرمز هر نهاد ورزشی باشد؛ اصلی که نه به نام کشور میزبان وابسته است و نه باید زیر سایه ملاحظات اقتصادی و سیاسی قرار گیرد. با این حال، تصمیم‌های کنفدراسیون فوتبال آسیا درباره محل برگزاری مسابقات در سال‌های اخیر، این پرسش را ایجاد کرده که آیا معیارهای امنیتی این نهاد برای همه اعضا به یک شکل اجرا می‌شود؟
در ژانویه ۲۰۲۰، AFC در پی نگرانی‌های امنیتی، تصمیم گرفت برخی دیدارهای نمایندگان ایران در لیگ قهرمانان آسیا در زمین بی‌طرف برگزار شود. این تصمیم، حتی اگر با استناد به ارزیابی خطر در آن مقطع اتخاذ شده باشد، پیام روشنی داشت: نگرانی امنیتی می‌تواند میزبانی یک کشور را تحت تأثیر قرار دهد و مسابقه را به کشور ثالث منتقل کند.
اما حالا مسئله متفاوتی پیش روی فوتبال آسیاست. عربستان سعودی قرار است از ۷ ژانویه تا ۵ فوریه ۲۰۲۷ میزبان جام ملت‌های آسیا باشد؛ رقابتی با حضور ۲۴ تیم ملی که مسابقات آن در شهرهای ریاض، جده و الخبر برگزار می‌شود. این رویداد نه یک مسابقه منفرد، بلکه تورنمنتی چندهفته‌ای با رفت‌وآمد مستمر تیم‌ها، داوران، مسئولان و هواداران از کشورهای مختلف است.
نتیجه عجیب جلسه AFC برای امنیت ایران و ناامنی عربستان
تفاوتی که نمی‌تواند پرسش امنیتی را حذف کند
طبیعی است که ارزیابی امنیتی یک مسابقه باشگاهی با ارزیابی میزبانی یک تورنمنت قاره‌ای تفاوت داشته باشد. اما همین تفاوت، مسئولیت AFC را سنگین‌تر می‌کند؛ زیرا جام ملت‌ها به برنامه‌ریزی طولانی‌مدت، جابه‌جایی گسترده تیم‌ها و تماشاگران و فعالیت هم‌زمان چند شهر وابسته است.
حتی اگر تنش‌های منطقه‌ای درست پیش از آغاز مسابقات کاهش پیدا کند، چه تضمینی وجود دارد که در طول چهار هفته برگزاری رقابت‌ها، شرایط دوباره بحرانی نشود؟ خطر اختلال در پروازها، بسته‌شدن مسیرهای هوایی، تهدید زیرساخت‌های حمل‌ونقل و دشواری تخلیه اضطراری، مسائلی نیستند که بتوان آن‌ها را صرفاً با امید به آرام‌شدن اوضاع کنار گذاشت.
گزارش‌های اخیر درباره حملات امنیتی در عربستان و تأثیر آن‌ها بر رویدادهای ورزشی، این نگرانی را از سطح فرضیه فراتر برده است. برخی مسابقات و رویدادهای ورزشی در این کشور به تعویق افتاده یا جابه‌جا شده‌اند و حتی یک دیدار لیگ قهرمانان آسیا در ریاض نیز با تأخیر برگزار شد. با وجود این تحولات، کمیته برگزارکننده جام ملت‌های آسیا اعلام کرده است که آماده‌سازی‌ها همچنان طبق برنامه ادامه دارد. این موضع به‌خودی‌خود به معنای تضمین امنیت در ژانویه آینده نیست.
تعویق احتمالی و گزینه استرالیا؛ تصمیمی که نباید دیر گرفته شود
بحث درباره آینده میزبانی عربستان اکنون وارد مرحله تازه‌ای شده است. شیخ سلمان بن ابراهیم آل‌خلیفه، رئیس AFC، در اظهاراتی در اکتبر ۲۰۲۶ گفت که کنفدراسیون می‌تواند تا پایان نوامبر برای تصمیم‌گیری صبر کند و در صورت لزوم، جام ملت‌های آسیا را به سال ۲۰۲۸ موکول کند. او همچنین تأکید کرد که وضعیت منطقه ممکن است به‌سرعت بهتر یا بدتر شود. با این حال، تا زمان انتشار این گزارش، تصمیم نهایی درباره تعویق یا تغییر میزبان اعلام نشده است.
در ماه‌های گذشته نیز استرالیا به‌عنوان گزینه‌ای بالقوه برای میزبانی جایگزین مطرح شده است؛ کشوری که سابقه برگزاری جام ملت‌های آسیا در سال ۲۰۱۵ و رویدادهای بزرگ بین‌المللی فوتبال را دارد. البته مطرح‌شدن این گزینه به معنای آن نیست که AFC رسماً میزبانی را به استرالیا پیشنهاد کرده یا تصمیم به انتقال مسابقات گرفته است. گزارش‌های منتشرشده در استرالیا از آمادگی و ظرفیت این کشور برای ورود به بحث میزبانی اضطراری سخن گفته‌اند، اما موضع نهایی کنفدراسیون همچنان تعیین‌کننده خواهد بود.
نکته اصلی اینجاست که اگر احتمال تعویق یا تغییر محل برگزاری واقعاً جدی است، چرا باید تصمیم‌گیری تا آخرین فرصت ممکن به تعویق بیفتد؟ تغییر میزبان یک تورنمنت ۲۴ تیمی ساده نیست، اما تأخیر در تصمیم نیز می‌تواند هزینه‌های بیشتری به تیم‌ها، هواداران و برگزارکنندگان تحمیل کند. شفافیت درباره معیارهای ارزیابی خطر و زمان‌بندی تصمیم‌گیری، در چنین شرایطی ضرورتی انکارناپذیر است.
آزمون اعتبار AFC
مسئله فقط این نیست که جام ملت‌های آسیا در عربستان برگزار شود یا به کشور دیگری منتقل شود؛ مسئله این است که تصمیم نهایی بر پایه چه معیاری گرفته خواهد شد. اگر امنیت برای انتقال مسابقات از ایران به زمین بی‌طرف دلیل کافی بوده، AFC باید توضیح دهد که آستانه خطر برای ادامه میزبانی عربستان چگونه سنجیده می‌شود و چه شرایطی می‌تواند به تعویق یا انتقال مسابقات منجر شود.
تفاوت میان یک دیدار باشگاهی و یک تورنمنت قاره‌ای، تصمیم‌گیری را پیچیده‌تر می‌کند، اما نباید بهانه‌ای برای معیارهای دوگانه باشد. اتهام جانبداری بدون شواهد کافی نمی‌تواند حکم قطعی تلقی شود؛ با این حال، نبود توضیح شفاف درباره تفاوت تصمیم‌ها، به چنین انتقادهایی دامن می‌زند.
اعتبار AFC زمانی حفظ می‌شود که نشان دهد امنیت همه تیم‌ها و هواداران، فارغ از نام کشور میزبان و منافع تجاری آن، در اولویت قرار دارد. معیار باید روشن و واحد باشد: اگر سطح خطر، برگزاری ایمن مسابقات را زیر سؤال می‌برد، هیچ کشور و هیچ رویداد بزرگی نباید از ارزیابی دقیق، شفاف و بی‌طرفانه مستثنا شود.