نشست تخصصی زنجیره تامین و تجارت ایران و برزیل امروز با حضور اصحاب رسانه برگزار شد. در این نشست، ظرفیت‌های توسعه مبادلات دو کشور، موانع لجستیکی، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و راهکارهای متوازن‌سازی تجارت و تقویت همکاری‌های اقتصادی مورد بررسی قرار گرفت.
به گزارش تجارت نیوز، نشست تخصصی زنجیره تامین و تجارت ایران و برزیل، صبح امروز، به همت فدراسیون حمل‌ونقل و لجستیک ایران برگزار شد. در این نشست، فلیپه فلورس پینتو، رئیس بخش کنسولی و معاون سفیر برزیل در ایران، در کنار اباذر براری، مشاور رئیس و معاون امور بین‌الملل، و سینا علی‌پور، کارشناس حوزه بازرگانی، به بررسی ظرفیت‌ها و چالش‌های مبادلات تجاری دو کشور پرداختند.
بخشی از تجارت میان ایران و برزیل از مسیر ترکیه و بندر مرسین انجام می‌شود که با توجه به شرایط فعلی، به یکی از مسیرهای فعال انتقال کالا تبدیل شده است
اباذر براری با بررسی مسیرهای تجاری ایران و برزیل از منظر لجستیکی، به تغییر مسیرهای سنتی حمل‌ونقل میان دو کشور اشاره کرد و گفت: «مسیر سنتی تجارت ایران و برزیل که پیش‌تر از طریق حمل‌ونقل دریایی و با استفاده از کشتی‌های بزرگ و فله‌بر انجام می‌شد، در شرایط فعلی با محدودیت مواجه شده است.»
او با اشاره به اینکه بخش قابل توجهی از تجارت ایران و برزیل در حوزه غلات و نهاده‌های غذایی قرار دارد، توضیح داد که پیش از بروز محدودیت‌های اخیر، کشتی‌های بزرگ می‌توانستند محموله‌های حجیم را از مسیرهای دریایی به ایران منتقل کنند؛ اما اکنون مسیرهای موجود با دشواری‌های بیشتری روبه‌رو هستند.
براری با اشاره به مسیرهای جایگزین موجود اظهار کرد: «در حال حاضر، مسیر جنوبی به دلیل عبور از باب‌المندب و چالش‌های امنیتی این منطقه با محدودیت‌هایی مواجه است. در مقابل، بخشی از تجارت میان ایران و برزیل از مسیر ترکیه و بندر مرسین انجام می‌شود که با توجه به شرایط فعلی، به یکی از مسیرهای فعال انتقال کالا تبدیل شده است.»
او با تاکید بر اینکه حمل‌ونقل دریایی را نمی‌توان با سایر شیوه‌های حمل مقایسه کرد، گفت: «حداقل ظرفیت یک کشتی فله‌بر می‌تواند به حدود سه هزار تن برسد. انتقال چنین حجمی از کالا با کامیون، به تعداد زیادی وسیله نقلیه، زمان بیشتر و هزینه‌های سنگین‌تری نیاز دارد. بنابراین، استفاده از مسیرهای زمینی و ترکیبی در شرایط فعلی بیشتر یک راهکار اقتضایی و ناشی از شرایط خاص است و نمی‌تواند جایگزین مناسبی برای حمل‌ونقل دریایی در بلندمدت باشد.»
براری همچنین با اشاره به حساسیت‌های امنیتی در انتشار آمارهای تجاری و گمرکی در شرایط جنگی، از فعالان و رسانه‌ها خواست در انعکاس اطلاعات، ملاحظات مربوط به امنیت ملی را نیز در نظر بگیرند.
چابهار می‌تواند در صورت فراهم بودن زیرساخت‌های مناسب در پس‌کرانه، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه تجارت خارجی و انتقال کالا داشته باشد
این کارشناس و مدیر حوزه حمل‌ونقل در ادامه، با اشاره به ضرورت برنامه‌ریزی برای دوران پس از جنگ، بندر چابهار را یکی از ظرفیت‌های مهم ایران برای احیای مسیرهای دریایی دانست.
او ادامه داد: «حتی در صورت پایان جنگ، پاک‌سازی تنگه هرمز از مین‌های احتمالی و بازگشت شرایط به وضعیت عادی، دست‌کم ۶ ماه زمان می‌برد. با این حال، بندر چابهار از این محدودیت جغرافیایی مستثناست؛ زیرا تنها بندر اقیانوسی ایران محسوب می‌شود و خارج از تنگه هرمز قرار دارد.»
به گفته براری، چابهار می‌تواند در صورت فراهم بودن زیرساخت‌های مناسب در پس‌کرانه، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه تجارت خارجی و انتقال کالا داشته باشد. از همین رو، توجه به این بندر باید در برنامه‌ریزی‌های لجستیکی کشور جدی گرفته شود.
افزایش هزینه حمل‌ونقل، تجارت ایران و برزیل را گران‌تر کرده است
براری در بخش دیگری از سخنان خود به افزایش چشمگیر هزینه‌های حمل‌ونقل اشاره کرد و گفت: «هزینه انتقال یک کانتینر ۴۰ فوتی پیش از جنگ حدود سه هزار دلار بود، اما این رقم در شرایط فعلی به دست‌کم هشت هزار دلار رسیده است.»
او با اشاره به هزینه‌های انتقال کالا از ترکیه به ایران توضیح داد: «کامیون‌هایی که از بندر مرسین به سمت ایران حرکت می‌کنند، اکنون کمتر از ۶ هزار دلار برای حمل دریافت نمی‌کنند. اگر هزینه انتقال کالا تا بندر مرسین را نیز حدود دو هزار دلار در نظر بگیریم، مجموع هزینه حمل به بیش از هشت هزار دلار می‌رسد.»
به اعتقاد براری، این افزایش هزینه صرفا به تجارت ایران و برزیل محدود نیست و نشان‌دهنده فشار گسترده بر زنجیره تامین و لجستیک جهانی است. با این حال، اثر آن بر تجارت دو کشور اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش عمده کالاهای وارداتی از برزیل، کالاهای حجیم و مواد غذایی هستند و برخلاف کالاهایی مانند طلا یا تلفن همراه، ارزش بالایی نسبت به حجم و وزن خود ندارند.
او تاکید کرد: «وقتی کالایی با حجم بالا و ارزش نسبی پایین از مسافت طولانی منتقل می‌شود، افزایش هزینه حمل‌ونقل می‌تواند تاثیر مستقیمی بر قیمت تمام‌شده آن داشته باشد. به همین دلیل، بازگشت به مسیرهای دریایی و توسعه زیرساخت‌های جایگزین، برای تداوم تجارت با برزیل اهمیت زیادی دارد.»
۸۷ درصد واردات ایران از برزیل به ذرت و سویا اختصاص دارد
علی‌پور نیز در این نشست با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی دو کشور، ایران و برزیل را دو کشور پرجمعیت در نیمکره جنوبی دانست که هر دو عضو گروه بریکس هستند. به گفته او، برزیل از اعضای مؤسس این گروه و ایران از اعضای کامل آن است.
او با بیان اینکه دو کشور از ظرفیت مکمل عرضه و تقاضا برخوردارند، توضیح داد: «برزیل یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان مواد غذایی در جهان است و ایران نیز با جمعیتی بیش از ۹۰ میلیون نفر، ظرفیت قابل توجهی برای مصرف و واردات محصولات غذایی دارد. همین ویژگی می‌تواند زمینه مناسبی برای توسعه روابط تجاری دو کشور فراهم کند.»
علی‌پور با اشاره به آمار مبادلات تجاری ایران و برزیل در سال ۲۰۲۵ گفت: «ایران در این سال حدود سه میلیارد دلار واردات از برزیل داشته است که بخش عمده آن شامل ذرت، سویا، نهاده‌های دامی و سایر محصولات غذایی بوده است.»
او افزود: «حدود ۸۷ درصد از واردات سه میلیارد دلاری ایران از برزیل به ذرت و سویا اختصاص دارد. همچنین ایران حدود ۲۰ درصد از کل ذرت تولیدی برزیل را خریداری می‌کند.»
در مقابل، میزان صادرات ایران به برزیل در سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۹۱ میلیون دلار بوده است. به این ترتیب، ارزش صادرات برزیل به ایران تقریباً ۳۰ برابر صادرات ایران به این کشور است. محصولات صادراتی ایران نیز عمدتاً شامل کود، سموم و برخی محصولات پتروشیمی و پالایشگاهی می‌شود.
علی‌پور با استناد به این ارقام تاکید کرد که روابط تجاری ایران و برزیل بیش از هر چیز با موضوع امنیت غذایی ارتباط دارد و نمی‌توان آن را صرفا یک رابطه تجاری معمولی یا لوکس در نظر گرفت؛ زیرا تامین بخشی از نیازهای غذایی و نهاده‌های تولید کشور به این مبادلات وابسته است.
تجارت ایران و برزیل در برابر جنگ و تحریم تاب‌آوری نشان داده است
این فعال اقتصادی با اشاره به تداوم مبادلات دو کشور در سال‌های اخیر گفت: «تجارت ایران و برزیل تاکنون تاب‌آوری قابل توجهی از خود نشان داده است. در یک سال گذشته، با وجود دو جنگ، تحریم‌ها و مشکلات متعدد اقتصادی، مبادلات تجاری دو کشور نه‌تنها کاهش پیدا نکرده، بلکه در برخی مقاطع افزایش نیز داشته است.»
او در تشریح آمارهای سال جاری میلادی اظهار کرد: « ایران در چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۹۱۲ میلیون دلار واردات از برزیل داشته است. تنها در ماه آوریل نیز ارزش این واردات به ۳۴۶ میلیون دلار رسیده است؛ یعنی در همان مقطعی که جنگ آغاز شده بود، جریان واردات از برزیل همچنان ادامه داشته است.»
به گفته علی‌پور، این واردات عمدتا شامل کالاهایی است که در زنجیره تولید و مصرف کشور نقش اساسی دارند؛ از خوراک دام و نهاده‌های موردنیاز صنعت گرفته تا محصولاتی که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم در سفره خانوارهای ایرانی حضور دارند.
او با تاکید بر اینکه نیاز به مواد غذایی و کالاهای اساسی موجب تداوم این مبادلات شده است، معتقد بود تجارت دو کشور از ظرفیت بالایی برای عبور از محدودیت‌های موجود برخوردار است.
هدف ۱۰ میلیارد دلاری تجارت ایران و برزیل تا سال ۲۰۳۰
علی‌پور با اشاره به چشم‌انداز تعیین‌شده برای افزایش مبادلات تجاری ایران و برزیل تا سال ۲۰۳۰ گفت: «دو کشور هدف‌گذاری کرده‌اند که حجم تجارت دوجانبه خود را به ۱۰ میلیارد دلار برسانند. اگرچه با توجه به فاصله فعلی تا این هدف و زمان باقی‌مانده، دستیابی به آن بلندپروازانه به نظر می‌رسد، اما ظرفیت‌های لازم برای افزایش مبادلات وجود دارد.»
او با اشاره به اینکه ایران در سال‌های گذشته نیز توانسته است ظرفیت تجارت خود را با برخی کشورها افزایش دهد، سال ۲۰۲۲ را نمونه‌ای از امکان رشد قابل توجه مبادلات دانست و گفت این تجربه نشان می‌دهد که تجارت ایران با برزیل نیز ظرفیت افزایش دارد.
علی‌پور در ادامه به فرصت‌های صادراتی ایران اشاره کرد و گفت: «برزیل به محصولات مختلفی نیاز دارد که ایران توانایی تامین بخشی از آنها را دارد. کود و سموم کشاورزی، محصولات پتروشیمی و پالایشگاهی، میوه و خشکبار، دارو و همچنین برخی کالاها و تجهیزات صنعتی از جمله این محصولات هستند.»
او تاکید کرد که برای نزدیک شدن به هدف ۱۰ میلیارد دلاری، لازم است تجارت دو کشور از واردات محدود ذرت و سویا فراتر برود و زمینه‌های جدید همکاری شناسایی شود.
زیرساخت‌های مالی و لجستیکی؛ موانع توسعه تجارت با برزیل
علی‌پور در بخش دیگری از سخنان خود، کمبود زیرساخت‌های تجاری، مالی و لجستیکی را از مهم‌ترین موانع توسعه روابط اقتصادی ایران و برزیل دانست.
او با اشاره به اینکه دسترسی مستقیم تجار ایرانی به فعالان اقتصادی برزیل چندان آسان نیست، گفت: «با وجود عضویت هر دو کشور در بریکس، ارتباط مستقیم و نزدیکی میان بخش‌های خصوصی دو کشور شکل نگرفته است و مجامع و سازوکارهای مشترک نیز نتوانسته‌اند ارتباطات تجاری را به اندازه کافی تقویت کنند.»
او از فدراسیون حمل‌ونقل و لجستیک ایران به‌عنوان نخستین نهاد خصوصی آغازکننده این مسیر قدردانی کرد و ابراز امیدواری کرد که چنین نشست‌هایی با سایر کشورها نیز ادامه پیدا کند.
علی‌پور با اشاره به تجربه ایران در ایجاد زیرساخت‌های موردنیاز تجارت خارجی گفت: «ایران در سال‌های گذشته، با وجود محدودیت‌ها، در بسیاری از بازارها توانسته است زیرساخت‌های لجستیکی و حتی سازوکارهای بانکی و مالی موردنیاز خود را ایجاد کند. بنابراین، تحریم‌ها و محدودیت‌های موجود لزوما مانع توسعه روابط تجاری نیستند؛ اما برای گسترش تجارت با برزیل باید این زیرساخت‌ها تقویت شوند.»
همکاری با شرکت‌های بزرگ غذایی برزیل؛ فرصتی فراتر از واردات نهاده‌های دامی
علی‌پور در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های صنعت دام و طیور برزیل گفت: «برزیل از بزرگ‌ترین و کارآمدترین تولیدکنندگان محصولات مرتبط با دامداری و مرغداری در جهان است و ظرفیت همکاری آن با ایران به واردات ذرت و سویا محدود نمی‌شود.«
او با اشاره به امکان حضور شرکت‌های بزرگ غذایی برزیل در بازار ایران اظهار کرد: «شرکت‌هایی مانند بی‌آر‌اف که از تولیدکنندگان بزرگ محصولات مرغ در جهان هستند، در برخی بازارهای منطقه از جمله امارات فعالیت دارند و می‌توانند ظرفیت حضور و همکاری در بازار ایران را نیز بررسی کنند.»
به گفته علی‌پور، توسعه این نوع همکاری‌ها به بازاریابی و تلاش بیشتر برای معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری و تجارت نیاز دارد. او معتقد بود ظرفیت‌های موجود در این حوزه تاکنون به اندازه کافی شناسایی و استفاده نشده‌اند.
او همچنین با اشاره به فاصله جغرافیایی ایران و برزیل و دشواری رفت‌وآمد مستقیم تجار دو کشور، بر ضرورت ایجاد کانال‌های ارتباطی موثر تاکید کرد و حضور نماینده سفارت برزیل در این نشست را فرصتی برای معرفی مسیرهای ساده‌تر ارتباطی میان فعالان اقتصادی دو کشور دانست.
سفره ایرانی به مزارع برزیل وابسته است
علی‌پور در ادامه با تاکید بر اهمیت راهبردی روابط تجاری ایران و برزیل گفت: «بخش قابل توجهی از خوراک دام و طیور کشور، از جمله ذرت و کنجاله سویا، از برزیل تامین می‌شود. همچنین برخی مواد اولیه مورد استفاده در صنایع غذایی، مانند گلوکز و فروکتوز که از ذرت به دست می‌آیند، از این کشور وارد می‌شوند.»
او با بیان اینکه این مبادلات فراتر از اعداد و ارقام تجاری اهمیت دارند، اظهار کرد: «بخش مهمی از سفره خانوارهای ایرانی به محصولات و مزارع برزیل وابسته است. واردات این کالاها از یک سو برای تولیدکنندگان و کشاورزان برزیلی اشتغال و درآمد ایجاد می‌کند و از سوی دیگر، چرخ صنعت ایران را به حرکت درمی‌آورد و به تامین نیازهای غذایی کشور کمک می‌کند.«
علی‌پور با اشاره به محدودیت منابع آبی ایران و شرایط اقلیمی کشور افزود: «ایران کشوری خشک است و توسعه کشاورزی در آن با محدودیت‌های محیط‌زیستی مواجه است. بنابراین، استفاده از ظرفیت کشورهای تولیدکننده‌ای مانند برزیل می‌تواند به تامین پایدار نیازهای غذایی کمک کند. در حوزه دامداری نیز برزیل امکان تولید محصولات باکیفیت‌تر و قیمت رقابتی‌تر را دارد.»
او در پایان تاکید کرد که روابط تجاری ایران و برزیل باید از یک رابطه مبتنی بر خرید مقطعی کالا فراتر برود و به شراکتی پایدار تبدیل شود؛ زیرا تداوم این همکاری‌ها برای امنیت غذایی و تامین نیازهای صنعت و خانوارهای ایرانی اهمیت دارد.
گزارش‌های بیشتر را در صفحه تولید و تجارت بخوانید.