بوشهر- سعید بردستانی، نویسنده و داستاننویس بوشهری با اشاره به اینکه«رافائلو» اثری خواندنی است، تاکید کرد: این رمان تلاش میکند به مکاشفه درونی و خودشناسی برسد. جستوجوی هویت و سوال درباره این موضوع، محوری است که در رمان دنبال میشود و شخصیت اصلی در پی پاسخ دادن به سوال «من کی هستم؟» است.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در بوشهر، این منتقد ادبی در آیین رونمایی از رمان «رافائلو» نوشته جواد غلامنژاد جبری که با حضور برخی از منتقدان و دوستداران داستان همزمان با هفته کتاب در مدرسه تاریخی سعادت بوشهر برگزار شد، گفت: رمان «رافائلو» با سویههای رئالیستی آغاز میشود و در ادامه، بهویژه هرچه پیش میرود، حضور و جلوههای رئالیسم جادویی در آن افزایش مییابد.
وی افزود: این اثر روایتی کلاسیک با زاویه دید دانای کل محدود به ذهن شخصیت اصلی است. شخصیت اصلی رمان، کودکی ایتالیایی به نام رافائلو است که با کشتی رافائل از بندر جنوا به بندر بوشهر سفر میکند. این رمان اثری تصویری است؛ تصاویر اثر جزئینگرانه و دقیق هستند و نثر آن روان، ساده و بدون تکلف داستان را پیش میبرد.
وی با اشاره به توصیفهای موجود در رمان بیان کرد: بخشی از توصیفها تازه و بکر هستند، اما برخی توصیفها تکراری به نظر میرسند و نویسنده یا ویراستار میتوانست توجه بیشتری به آنها داشته باشد.
این منتقد ادبی، «رافائلو» را در ژانر سفر ارزیابی کرد و گفت: سفر در این رمان، هم جغرافیایی است و در بُعد مکان رخ میدهد و هم به درون روح و روان شخصیت اصلی مربوط میشود. رافائلو تلاش میکند به مکاشفه درونی و خودشناسی برسد. جستوجوی هویت و پرسش درباره این موضوع، محوری است که در رمان دنبال میشود و شخصیت اصلی در پی پاسخ دادن به پرسش «من کی هستم؟» است.
بردستانی با اشاره به نخستین تجربه نویسنده در رماننویسی گفت: «رافائلو» داستانی خواندنی از کار درآمده است، اما انتظار میرود نویسنده در آثار بعدی سختگیری بیشتری داشته باشد و از ایجاز زبانی بهره بیشتری بگیرد. رمان با وجود ویرایش و کاهش حجم، همچنان در بخشهایی دچار اطناب است و رعایت ایجاز میتواند به درخشش نثر، زبان و ساختار داستان کمک کند.
وی در ادامه به بررسی نسبت توصیف و روایت در داستاننویسی پرداخت و گفت: توصیف معمولاً با توقف در زمان و ایجاد ثبات در روایت همراه میشود، در حالی که روایت ماهیتی پویا دارد و با حرکت در زمان، تغییر ایجاد میکند. هر زمان نویسنده به توصیف میپردازد، ممکن است روایت را از حرکت بازدارد. به همین دلیل، داستانگویی و رمان با روایت پیوند بیشتری دارد و نویسنده باید هنگام نوشتن به ماهیت و کارکرد روایت توجه کند.
این منتقد ادبی با اشاره به دیدگاههای ژرار ژنت، روایتشناس فرانسوی، گفت: توصیف عنصر نامطلوب یا مذمومی در داستان نیست و رمان یا داستان کوتاه بدون توصیف شکل نمیگیرد، اما نویسنده باید از توصیف محض فاصله بگیرد. توصیف میتواند با شگردهای دیگر در خدمت روایت قرار گیرد. توصیفی که در خلال روایت و از دل رویدادها ارائه میشود، هم کارکرد توصیفی خود را حفظ میکند و هم به حرکت داستان آسیب نمیزند.
نویسنده «هیچ» ادامه داد: در جملهای مانند «وارد کوچهای شدم که دیوارهای آن نمور و سیاه بود و پنجرههایش شکسته بود»، عبارت «وارد کوچه شدم» روایت را پیش میبرد و توصیف دیوارها و پنجرهها در دل روایت قرار میگیرد. اگر نویسنده بهصورت مستقل بگوید «کوچهای بود با دیوارهای سیاه و پنجرههای شکسته»، جریان روایت متوقف میشود و داستان در یک نقطه باقی میماند.
این منتقد ادبی با اشاره به دیدگاههای دیگر روایتشناسان درباره تفاوت داستان و گفتمان تأکید کرد: توصیف باید تا حد امکان در خدمت روایت قرار گیرد و نویسنده در کارهای بعدی میتواند به این مبحث مهم داستاننویسی توجه بیشتری کند.
«رافالو» اثری با دغدغه محیطزیست است
مهدی انصاری، دیگر منتقد حاضر در این نشست هم گفت: نویسنده در رمان «رافائلو» بازی کودکان، فضای بازی، شیطنتها و جستوجوهای آنان را بهخوبی نشان داده است. معماری نیز در این رمان حضور دارد و اثر به زادگاه نویسنده ادای دین میکند. «رافائلو» ظرفیت تبدیل شدن به یک مجموعه نمایشی یا فیلم سینمایی را دارد.
این نویسنده و منتقد ادبی با اشاره به پیشینه تصویری و مستندسازی نویسنده تصریح کرد: نگاه تصویری و روحیه جستوجوگر نویسنده در رمان دیده میشود. نویسنده درباره کشتی رافائل تحقیق کرده و با استفاده از عکسها و روایتهای مرتبط تلاش کرده است تصویر رافائلو به کشتی واقعی رافائل نزدیک باشد.
این منتقد گفت: علاقه نویسنده به بوشهر در رمان دیده میشود، اما بهتر است علاقه به شهر از طریق کنش و رفتار شخصیتها منتقل شود و راویبهصورت مستقیم درباره خوبیهای بوشهر توضیح ندهد و این علاقه را دراماتیزه کند.
وی افزود: خواننده باید از خلال رویدادها و رفتار شخصیتها با بوشهر ارتباط برقرار کند. توصیف فضاهایی مانند کوچههای قدیمی و بوی غذاهایی مانند قلیهماهی، زمانی تأثیر بیشتری دارد که در جریان داستان و حرکت شخصیتها ارائه شود.
انصاری با اشاره به شخصیتهای رمان ادامه داد: بوشهری بودن شخصیتها در نام آنها خلاصه نمیشود و در رفتار، شیطنت، بازی کردن و نوع ارتباطشان با دیگران دیده میشود.
وی «رافائلو» را در گروه رمان نوجوان ارزیابی کرد و گفت: حضور شخصیت نوجوان و همراهی خواننده با او، رمان را به اثری نوجوانانه تبدیل میکند. اثر پیرنگی کلاسیک دارد و در بخشهایی از فانتزی نیز بهره میگیرد. تصاویر شکلگرفته در دریا و اتفاقهایی که در مسیر سفر به وجود میآید، به رمان سویههایی فانتزی میدهد، هرچند اثر را نمیتوان بهطور کامل رمان فانتزی دانست.
این نویسنده و منتقد ادبی درباره عناصر اسطورهای رمان تاکید کرد: نویسنده تلاش کرده است شخصیتها و نامها را به دریا، کهنالگوها و اساطیر پیوند دهد. نامهایی مانند آرتمیس، خشایار و داریوش در همین چارچوب قرار میگیرند. دریا در رمان بهعنوان بخشی از ناخودآگاه نوجوان تکرار میشود و در فصلهایی از اثر، همزمان با بازگشت رافائلو به دریا، مفهوم مادرانگی دریا نیز دوباره مطرح میشود.
وی با تاکید بر اینکه رمان به دغدغه محیطزیست نیز توجه دارد، تصریح کرد: کشتیهای رافائل و میکلآنژ، نقاشی، ارتباط شخصیت اصلی با نقاشی و پیوند میان نقاشیهای او با جهان دیگر، از عناصر دیگری هستند که در بافت رمان حضور دارند.
انصاری گفت: تبدیل یک عنصر هویتی بوشهر به اثری داستانی، اقدامی ارزشمند است. رمان با نقاشی آغاز میشود، اما پس از رسیدن رافائلو به بوشهر و آشنایی او با داریوش و دیگر شخصیتهای همسنوسالش، روایت پویاتر میشود.
وی ادامه داد: حضور گروهی که رافائلو را میپذیرند، فرهنگ مدارا و پذیرش بوشهر را در رمان نشان میدهد. بوشهر برای مهاجران مانند مادر تصویر میشود و دریا نیز همین مفهوم مادرانگی را در خود دارد.
این منتقد با اشاره به پیرنگ سفر بیان کرد: سفر معمولاً با بلوغ ارتباط دارد. شخصیت از مبدأیی حرکت میکند، به مقصدی ناشناخته میرسد و از خلال رویدادهای مسیر به بلوغ دست پیدا میکند. این الگو در رمان نوجوان کاربرد زیادی دارد و در «رافائلو» نیز بهدرستی به کار گرفته شده است.
انصاری نثر رمان را دارای سویههایی شاعرانه دانست و گفت: نویسنده تلاش کرده است روایت را شاعرانه کند. تصاویر در رمان نقش مهمی دارند و عنصر صدا نیز در کنار تصویر حضور دارد. شخصیتهایی که رافائلو در بوشهر با آنها روبهرو میشوند، بوشهری بودن خود را از طریق رفتار، نوع بازی و شیوه ارتباطشان نشان میدهند.
بوشهر برای من شهر رئالیسم جادویی است
نویسنده «رافائلو» در بخش بعدی این آیین گفت: بوشهر برای من شهر رئالیسم جادویی است؛ شهری که با قدمگذاشتن در کوچههایش، وارد داستان زندگی مردم میشوید. در روایتهای مردم این شهر، خیال و واقعیت با دریا گره خورده و رافائلو نیز بخشی از همین خاطره جمعی است؛ کشتیای که مردم با آن زندگی کردهاند و هنوز داستانهایش را روایت میکنند.
جواد غلامنژاد جبری افزود: برای نوشتن این رمان، افزون بر پژوهش و گردآوری اسناد، پای صحبت کسانی نشستیم که کشتی را دیده بودند یا از حضور آن در بوشهر خاطره داشتند. اطلاعات و روایتها در جریان نگارش، پیوسته بیشتر میشد تا جایی که گاهی جزئیاتی از برنامههای سینمای کشتی، نام افراد و زمان نمایش فیلمها به دستمان میرسید و تصمیمگیری درباره حجم و ساختار کتاب را دشوارتر میکرد.
وی با اشاره به پیوند دو بندر بوشهر و جنوا در سرگذشت رافائلو بیان کرد: در جریان تحقیق، شباهتهای این دو شهر بندری برایم جالب بود. روایتهای مربوط به بدرقه کشتی در جنوا، از دلبستگی مردم به رافائلو حکایت داشت؛ همانگونه که این کشتی پس از آمدن به بوشهر نیز با زندگی و خاطرات مردم پیوند خورد. حتی در روایتهای کارکنان ایتالیایی کشتی، میتوان علاقه آنان به بوشهر و دشواری دلکندن از این شهر را دید.
غلامنژاد جبری با اشاره به وجه تصویری رمان گفت: دوست داشتم خواننده هنگام خواندن، فرصت مکث و دیدن داشته باشد؛ تصویرها در ذهنش شکل بگیرد و در میان شتاب زندگی امروز، با تأمل بیشتری داستان را دنبال کند. با این حال، گستردگی موضوع و انبوه اطلاعات ایجاب میکرد بخشهایی حذف یا کوتاه شود تا اثر در یک جلد بگنجد. در این مسیر، منصور نجات، ویراستار کتاب، و خانم کاظمی، مشاور رمان، همراهی مؤثری داشتند.
او تأکید کرد: دریا موضوعی است که آن را زیستهام و بهواسطه تعلق به خانوادهای اهل دریا، با آن آشنایم. تاریخ دریایی ما، از رافائلو تا کشتی پرسپولیس، ظرفیت روایتهای بسیاری دارد؛ اما شمار کسانیکه شاهد این تجربهها بودهاند، رو به کاهش است و ثبت خاطرات آنان، بخشی از ثبت و حفظ فرهنگ این سرزمین است.
به گزارش ایبنا؛ رمان «رافالو» نوشته جواد غلامنژاد جبری از سوی نشر روزگار پاییز ۱۴۰۵ راهی بازار کتاب شد.
