بررسی خواص گیاه خارخاسک برای مردان از تاثیر بر میل جنسی و باروری تا نقش آن در سلامت هورمونی، همراه با روش‌های مصرف رایج و عوارض جانبی.
خارخاسک با نام علمی Tribulus terrestris از گذشته در طب سنتی استفاده می‌شده و امروزه هم عصاره آن را می‌توان در بعضی مکمل‌های ورزشی و مکمل‌های مربوط به سلامت مردان پیدا کرد. بیشتر کسانی که سراغ خارخاسک می‌روند، به دنبال افزایش میل جنسی، بهبود عملکرد جنسی، بهتر شدن کیفیت اسپرم یا افزایش تستوسترون هستند. با این حال همه خواصی که درباره این گیاه گفته می‌شود از نظر علمی به یک اندازه ثابت نشده‌اند. بعضی تحقیقات نشان داده‌اند که خارخاسک ممکن است به بهبود میل جنسی و بعضی مشکلات مربوط به عملکرد جنسی کمک کند. درباره کیفیت اسپرم هم نتایج امیدوارکننده‌ای وجود دارد، اما هنوز تعداد مطالعات کافی نیست که بتوان با اطمینان گفت این گیاه برای درمان ناباروری موثر است. اگر قصد دارید خارخاسک را به صورت مداوم مصرف کنید، به‌خصوص اگر بیماری خاصی دارید یا دارو مصرف می‌کنید، بهتر است قبل از شروع مصرف این مقاله را بخوانید.
خواص خارخاسک برای مردان
خارخاسک حاوی ترکیباتی مانند ساپونین‌ها، فلاونوئیدها و مواد آنتی‌اکسیدانی است و به همین دلیل اثرات مختلفی برای آن بررسی شده است. از خواص کلی خارخاسک می‌توان به کمک به کاهش استرس اکسیداتیو، حمایت از سلامت عمومی بدن، کمک به حفظ انرژی و کاهش احساس خستگی اشاره کرد. علاوه بر این، ترکیبات آنتی‌اکسیدانی موجود در آن ممکن است به محافظت از سلول‌ها در برابر آسیب ناشی از رادیکال‌های آزاد کمک کنند. برای مردان، خارخاسک بیشتر به دلیل تاثیر احتمالی آن بر کیفیت اسپرم، قدرت باروری و عملکرد جنسی مورد توجه قرار گرفته است. در ادامه به دیگر خواص خارخاسک برای مردان اشاره می‌کنیم.
تاثیر احتمالی بر عملکرد نعوظ
بعضی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف عصاره خارخاسک ممکن است در بعضی مردان باعث بهتر شدن میل جنسی و رضایت از رابطه شود. در یکی از مطالعات مردانی که دچار اختلال نعوظ خفیف تا متوسط بودند، برای مدتی عصاره خارخاسک مصرف کردند. در پایان مطالعه، بعضی از شاخص‌های مربوط به عملکرد جنسی، از جمله میل جنسی و رضایت جنسی، در این افراد بهتر شده بود. البته این موضوع به این معنی نیست که خارخاسک برای همه مردان نتیجه یکسانی دارد. بدن افراد با هم متفاوت است و کاهش میل جنسی هم می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد.
تاثیر خارخاسک بر تعداد و کیفیت اسپرم
یکی دیگر از موضوعاتی که درباره خارخاسک زیاد مطرح می‌شود، تاثیر آن بر اسپرم است. مطالعات نشان داده‌اند که مصرف خارخاسک ممکن است بعضی ویژگی‌های اسپرم، مثل تعداد اسپرم یا حرکت آن را بهتر کند. به همین دلیل این گیاه گاهی در مکمل‌هایی که برای سلامت باروری مردان تولید می‌شوند، دیده می‌شود.
جالب است بدانید ترکیبات آنتی‌اکسیدانی موجود در خارخاسک هم می‌توانند در این زمینه نقش داشته باشند. آنتی‌اکسیدان‌ها به محافظت از سلول‌ها در برابر استرس اکسیداتیو کمک می‌کنند؛ عاملی که در صورت افزایش می‌تواند به اسپرم آسیب بزند و کیفیت آن را کاهش دهد.
تاثیر خارخاسک بر تستوسترون مردان
یکی از رایج‌ترین باورها درباره خارخاسک، افزایش تستوسترون است. به همین دلیل این گیاه در بسیاری از مکمل‌های مخصوص آقایان و مکمل‌های ورزشی دیده می‌شود. بااین‌حال تاثیر اصلی خارخاسک را نباید با افزایش مستقیم تستوسترون یکی دانست.
آزمایش‌ها روی انسان نشان داده‌اند که مصرف خارخاسک معمولا تغییر قابل توجهی در سطح تستوسترون ایجاد نمی‌کند. حتی در برخی تحقیقات روی مردان دارای مشکلات باروری نیز افزایش مشخصی در تستوسترون پس از مصرف این گیاه دیده نشده است. خارخاسک بیشتر به دلیل تاثیر آن بر میل جنسی و عملکرد جنسی شناخته می‌شود. به همین دلیل ممکن است فرد بعد از مصرف آن بهبودهایی در میل جنسی احساس کند، بدون اینکه سطح تستوسترون او افزایش یافته باشد.
پس اگر هدف اصلی درمان کمبود تستوسترون است، خارخاسک را نباید جایگزین آزمایش هورمونی و درمان پزشکی دانست. کاهش میل جنسی، خستگی، افت قدرت عضلانی و برخی مشکلات جنسی می‌توانند از نشانه‌های کمبود تستوسترون باشند و در صورت تداوم بهتر است بررسی شوند.
خواص خارخاسک برای ورزشکاران
نقش خارخاسک در ورزش بیشتر به عنوان یک مکمل گیاهی مطرح است، نه یک ماده عضله‌ساز. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت مصرف آن بدون تمرین مناسب و تغذیه اصولی باعث افزایش محسوس حجم عضلات یا قدرت بدنی شود. برای افزایش قدرت و عضله‌سازی، برنامه تمرینی مناسب، دریافت پروتئین کافی، خواب منظم و دریافت انرژی کافی از غذا نقش اصلی را دارند. خارخاسک در صورت استفاده در مکمل‌های ورزشی می‌تواند در کنار این عوامل قرار بگیرد، اما جای آن‌ها را نمی‌گیرد.
روش مصرف خارخاسک برای مردان
خارخاسک به شکل‌های مختلفی مصرف می‌شود و عرق خارخاسک، دمنوش، عصاره گیاهی و کپسول یا مکمل از رایج‌ترین شکل‌های مصرف این گیاه هستند. اما یک نکته مهم این است که نمی‌توان یک مقدار مصرف مشخص را برای همه این محصولات توصیه کرد. برای مثال مقدار ماده موثره موجود در یک کپسول عصاره خارخاسک با مقدار موجود در یک لیوان عرق خارخاسک یکسان نیست. حتی مکمل‌های مختلف هم ممکن است غلظت‌های متفاوتی داشته باشند.
اگر از مکمل خارخاسک استفاده می‌کنید، بهتر است مقدار توصیه‌شده روی بسته‌بندی محصول را رعایت کنید و بدون نظر پزشک مقدار آن را بیشتر نکنید. مصرف مقدار بیشتر همیشه به معنی اثر بیشتر نیست و ممکن است احتمال عوارض را افزایش دهد.
عوارض جانبی و احتیاط‌های مصرف خارخاسک برای مردان
طبیعی یا گیاهی بودن یک محصول به این معنی نیست که هیچ عارضه‌ای ندارد. خارخاسک در بسیاری از مطالعات کوتاه‌مدت عارضه جدی ایجاد نکرده است، اما اطلاعات ما درباره مصرف طولانی‌مدت آن هنوز محدود است. بعضی افراد ممکن است پس از مصرف خارخاسک دچار مشکلات گوارشی مثل دل‌درد، ناراحتی معده یا تهوع شوند. گزارش‌های محدودی هم درباره عوارض جدی‌تر وجود دارد، اما تعداد این گزارش‌ها کم است و همیشه نمی‌توان با اطمینان گفت که علت مستقیم آن‌ها مصرف خارخاسک بوده است.
یکی دیگر از نکات مهم، احتمال تداخل خارخاسک با بعضی داروهاست. بنابراین، افرادی که داروی فشار خون یا داروی دیابت مصرف می‌کنند باید با احتیاط بیشتری از آن استفاده کنند. اگر بیماری قلبی، کلیوی، کبدی، دیابت یا فشار خون دارید، بهتر است قبل از مصرف منظم خارخاسک با پزشک مشورت کنید.
جمع‌بندی
بعضی تحقیقات نشان داده‌اند که خارخاسک ممکن است به بهتر شدن میل جنسی و بعضی مشکلات مربوط به عملکرد جنسی کمک کند. درباره تستوسترون هم بهتر است تصور اشتباهی نداشته باشیم. شواهد فعلی نشان نمی‌دهند که خارخاسک بتواند سطح تستوسترون مردان را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
به همین دلیل اگر کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، مشکل باروری یا علائم احتمالی کاهش تستوسترون دارید، بهتر است اول علت اصلی مشکل مشخص شود. خارخاسک ممکن است در بعضی افراد به عنوان یک مکمل گیاهی مفید باشد، اما نباید جای تشخیص و درمان پزشکی را بگیرد.