اگرچه تاریخ صنعت خودرو و موتورسیکلت پر از پیشرفتهای چشمگیر است، اما در کنار آنها میتوان نمونههای زیادی از تصمیمهای اشتباه مهندسی را نیز پیدا کرد. برای مثال، چراغ جلوی سوم در تاکر مدل ۴۸، درهای بالپرنده دردسرساز دلورین و تقریبا تمام ویژگیهای ترابانت ۶۰۱ که به کیفیت پایین شهرت داشت، از جمله این اشتباهات محسوب میشوند.
از زمان ثبت اختراع دایملر رایتواگن (Daimler Reitwagen) توسط گوتلیب دایملر و ویلهلم مایباخ در سال ۱۸۸۵، صنعت موتورسیکلت شاهد نوآوریهای بیشماری در طراحی این وسایل نقلیه دوچرخ بوده است. البته همه تغییرات ایجادشده در طرح اولیه این دو مهندس موفقیتآمیز نبودند و برخی از آنها حتی ایدههایی کاملا نامعقول به شمار میرفتند. بعضی از این نوآوریها با هدف افزایش عملکرد فنی و برخی دیگر برای ایمنتر کردن موتورسیکلت یا آسانتر شدن رانندگی با آنها معرفی شدند؛ اما در بسیاری از موارد، نتیجه دقیقا برخلاف انتظار طراحان بود. در ادامه، پنج مورد از ناموفقترین نوآوریها در نزدیک به ۱۵۰ سال تاریخ توسعه موتورسیکلت را بررسی میکنیم.
۵. موتورهای دورانی
اگرچه تقریبا تمام خودروسازان و موتورسیکلتسازان از موتورهای پیستونی در محصولات خود استفاده کردهاند، مزدا بین سالهای ۱۹۶۷ تا ۱۹۹۵ فناوری موتور دورانی فلیکس وانکل را آزمایش کرد. همزمان با بررسی این فناوری توسط مزدا، چند تولیدکننده موتورسیکلت نیز تلاش کردند موتورهای دورانی را برای وسایل نقلیه دوچرخ به کار بگیرند.
سوزوکی RE5 شناختهشدهترین محصول حاصل از این تلاشها به شمار میرود و هنوز تعدادی از نمونههای تولید انبوه آن باقی ماندهاند. این موتورسیکلت به یک موتور تکروتور با حجم ۴۹۷ سیسی مجهز شده بود که توان تولید ۶۲ اسب بخار را داشت. با وجود این مشخصات، RE5 پس از معرفی در سال ۱۹۷۴ فروش چندان موفقی را تجربه نکرد.
تقریبا در همان دوران، شرکت بریتانیایی نورتون نیز آزمایش موتورسیکلتهای مجهز به موتور دورانی را آغاز کرد. نخستین محصول این شرکت با موتور وانکل، مدل پلیسی اینترپل II بود که در سال ۱۹۸۴ وارد خیابانها شد. نورتون پس از آن چهار مدل غیرنظامی دیگر با این فناوری عرضه کرد: کلاسیک در سال ۱۹۸۷، کامندر در سال 1989، F۱ در سال ۱۹۹۰ و F1 Sport در سال ۱۹۹۱.
با این حال، همان ایرادهایی که باعث کنار گذاشته شدن موتورهای دورانی در صنعت خودرو شدند، استفاده از آنها را برای موتورسیکلتسازان نیز غیرعملی کردند. آببندی نوک روتور برای جلوگیری از نشت مایعات عملا امکانپذیر نیست. در نتیجه، این موتورها روغن زیادی مصرف میکنند و در مقایسه با موتورهای پیستونی، بهرهوری سوخت پایینتر و آلایندگی بیشتری دارند.
۴. توربوشارژرها
در دهه ۱۹۸۰، خودروسازان به فناوری Forced Induction علاقه زیادی پیدا کردند؛ زیرا متوجه شدند توربوشارژرها و سوپرشارژرها میتوانند قدرت و عملکرد موتور را افزایش دهند. تولیدکنندگان موتورسیکلت نیز از جذابیت این فناوری بینصیب نماندند و چند شرکت ژاپنی در همان دوره، محصولات خود را به توربوشارژر مجهز کردند.
نخستین موتورسیکلت توربوشارژ تولیدشده، کاوازاکی Z1R Turbo بود که در سالهای ۱۹۷۸ و ۱۹۷۹ به بازار راه یافت. یاماها نیز در سال ۱۹۸۲ با معرفی XJ650 T به این مسیر پیوست. با این حال، طراحی یاماها در این مدل با مشکلات جدی همراه بود؛ مهمترین ایراد به محل نصب توربوشارژر مربوط میشد. این قطعه بین موتور و چرخ عقب قرار گرفته بود و به دلیل گرمای ناشی از موتور، نمیتوانست عملکرد مناسبی داشته باشد. تهویه نامناسب توربوشارژر نیز مشکلات ناشی از این جانمایی اشتباه را تشدید میکرد.
یکی دیگر از موتورسیکلتهای توربوشارژ اولیه، هوندا CX500 مدل ۱۹۸۲ بود. این محصول ۸۲ اسب بخار قدرت تولید میکرد؛ درحالیکه توان یاماها XJ650T به ۹۰ اسب بخار میرسید. با وجود قدرت کمتر، هوندا برخلاف مدل یاماها با مشکل داغ شدن بیش از حد توربوشارژر مواجه نبود. سوزوکی نیز با مدل XN85 وارد این عرصه شد؛ موتورسیکلتی با موتور ۶۷۳ سیسی که تولید آن تا سال مدل ۱۹۸۸ ادامه یافت.
صرفنظر از ایرادهای طراحی اختصاصی مدل یاماها، توربوشارژرها بهطور کلی انتخاب مناسبی برای بیشتر موتورسیکلتها نبودند. مهمترین مشکل آنها پدیدهای به نام تأخیر توربو بود؛ یعنی فاصله زمانی میان فشردن دریچه گاز و رسیدن توربوشارژر به فشار موردنیاز برای افزایش قدرت موتور. تولیدکنندگان خیلی زود دریافتند که استفاده از موتور بزرگتر تنفس طبیعی، راهکار بهتری برای افزایش توان موتورسیکلتها محسوب میشود. خوشبختانه دوران موتورسیکلتهای توربوشارژ چندان طولانی نبود.
۳. بازوی نوسانی یکطرفه
بازوی نوسانی یکطرفه فناوری تازهای نیست. شرکت James Motorcycles نخستین بار در سال ۱۹۰۸ و در نمایشگاه استنلی، این طراحی را معرفی کرد. امروزه شرکتهایی مانند هوندا و بیامو بیشتر با هدف تسهیل تعویض سریع چرخ عقب در مسابقات از این ساختار استفاده میکنند؛ زیرا در چنین شرایطی، تعویض چرخ بدون برهم خوردن تنظیمات یا تعادل موتورسیکلت اهمیت زیادی دارد.
شرکت ایتالیایی دوکاتی نیز در مدل Super Sport 950 از بازوی نوسانی یکطرفه استفاده کرده و مدعی است این طراحی به کاهش ابعاد و وزن موتورسیکلت کمک میکند. با این حال، در عمل بازوهای نوسانی یکطرفه معمولا وزن موتورسیکلت را افزایش میدهند. این ساختار در مقایسه با نمونههای دوطرفه به بدنهای مستحکمتر، بلبرینگهای بزرگتر و سنگینتر و قطعات اتصال بیشتری نیاز دارد.
برای موتورسواران عادی که قرار نیست هر ساعت چرخ عقب وسیله خود را تعویض کنند، چنین طراحیای نوعی مهندسی پیچیده و غیرضروری محسوب میشود. این ساختار علاوه بر تحمیل کار بیشتر به طراحان، میتواند تعادل موتورسیکلت را برهم بزند و کارهای سادهای مانند تنظیم چرخ و میزان کشش زنجیر را دشوارتر کند.
بنابراین، اگر گروهی از مکانیکها قرار نیست در تمام مسیر همراه شما باشند، استفاده از بازوی نوسانی دوطرفه سنتی برای استفاده روزمره انتخاب منطقیتری خواهد بود.
۲. سقف و پوششهای محافظ
یکی از جذابیتهای اصلی موتورسیکلتسواری، احساس برخورد باد با موها و لذت بردن از دید بدون مانع نسبت به محیط اطراف است. البته این تجربه معایبی نیز دارد و همین موضوع باعث شد برخی تولیدکنندگان به فکر طراحی موتورسیکلتهایی با سقف یا پوشش محافظ بیفتند. هدف آنها محافظت از موتورسوار در برابر شرایط جوی و کاهش آسیبهای احتمالی هنگام تصادف بود.
یکی از نخستین تلاشها در این زمینه، مدل Qua بود که مالکوم نیوول نخستین نمونه آن را در سال ۱۹۷۶ ساخت. این وسیله از یک موتور ۸۵۰ سیسی ساخت سوزوکی استفاده میکرد. تاریخچه تولید این مدل فرازونشیب زیادی داشت و با مرگ نیوول در سال ۱۹۹۴ به پایان رسید. در مجموع تنها ۲۱ دستگاه از آن ساخته شد و تصور میشود امروزه تقریبا نیمی از این تعداد همچنان باقی مانده باشند.
در سال ۲۰۰۰، بیامو مدل ۱۲۵ سیسی C1 را معرفی کرد. این وسیله به صندلی مجهز به کمربند ایمنی و یک پوشش محافظ در قسمت جلو و بالای محل نشستن راننده مجهز بود. طراحی آن بیشتر به اسکوتر شباهت داشت و از نظر ساختار، یک قدم به خودرو نزدیک شده بود.
در همان سال، بنلی نیز از مدل Adiva رونمایی کرد؛ تلاشی دیگر برای محافظت از موتورسوار در یک وسیله نقلیه دوچرخ. سقف تاشوی این مدل هرگز به محبوبیت قابلتوجهی نرسید و در نهایت، این محصول به برندی مستقل تبدیل شد. برند مذکور در سالهای ۲۰۰۸ و ۲۰۱۸ مدلهایی سهچرخ با پوششهای محافظ مستحکمتر معرفی کرد.
مدلهایی مانند C1 و Adiva در نهایت شکست خوردند؛ زیرا بخش مهمی از لذت موتورسیکلتسواری را از بین میبردند، بدون آنکه بتوانند همان سطح محافظت خودرو در برابر شرایط آبوهوایی و تصادف را فراهم کنند. در سال ۲۰۰۰، جیل بولتون، خبرنگار رسانه بلژیکی بیزینس ایام، برای آزمایش بیامو C1 سوار این وسیله شد؛ اما اسکوتر که مرکز ثقل بالایی داشت، واژگون گردید و در نتیجه این حادثه مچ دست او شکست.
۱. بندهای نگهدارنده صندلی سرنشین عقب
هر کسی که تجربه نشستن روی صندلی عقب موتورسیکلت را داشته باشد، میداند که این کار میتواند هیجانانگیز، اما گاهی ترسناک باشد. برخی تولیدکنندگان برای افزایش ایمنی سرنشین عقب، یک بند چرمی یا مصنوعی را بهصورت افقی روی صندلی نصب کردند تا فرد بتواند هنگام حرکت آن را در دست بگیرد.
با این حال، برای گرفتن این بند باید دست را از میان پاها عبور داد؛ حرکتی که ممکن است تعادل سرنشین را برهم بزند و دقیقا نتیجهای برخلاف هدف اولیه طراحی آن به همراه داشته باشد.
در بیشتر مواقع، روش ایمنتر این است که سرنشین با دستهای خود دو طرف صندلی را بگیرد یا بازوهایش را دور راننده حلقه کند. برخی موتورسیکلتها مانند هوندا Gold Wing و ایندین Roadmaster نیز به پشتی مخصوص سرنشین عقب مجهز شدهاند که امکان تکیه دادن و حفظ تعادل بهتر را فراهم میکند.
بندهای روی صندلی عقب شاید کاربرد مناسبتری برای اتصال بارهای سبک مانند کولهپشتی یا کیف لپتاپ داشته باشند؛ بنابراین استفاده از آنها برای محکم نگه داشتن وسایل شخصی، احتمالا منطقیتر از تکیه کردن به آنها برای حفظ ایمنی سرنشین خواهد بود.
