ارزش گواهی اسقاط خودرو به ۳۰۰ میلیون تومان رسیده، اما آیا این رقم برای خرید خودروی جایگزین کافی است؟ بررسی چالش‌های نوسازی ناوگان ایران.
ارزش گواهی‌های اسقاط هر خودروی سواری به ۳۰۰ میلیون تومان رسیده است؛ رقمی که در نگاه اول قابل‌توجه به نظر می‌رسد، اما در برابر قیمت خودروهای صفرکیلومتر بازار و توان مالی مالکان خودروهای فرسوده، همچنان فاصله زیادی با امکان واقعی نوسازی دارد.
رئیس انجمن صنفی مراکز اسقاط خودرو از افزایش قیمت گواهی اسقاط خودروهای سواری خبر داده و اعلام کرده است که ارزش گواهی‌های اسقاط هر خودروی سواری به ۳۰۰ میلیون تومان می‌رسد.
بر اساس اعلام وی، قیمت هر گواهی اسقاط خودروی سواری ۱۰۰ میلیون تومان تعیین شده است و با اختصاص سه گواهی به هر خودرو، مجموع ارزش گواهی‌های اسقاط یک دستگاه به ۳۰۰ میلیون تومان می‌رسد. این نرخ قرار است از شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ اعمال شود.
البته باید توجه داشت که ۳۰۰ میلیون تومان، ارزش مجموع گواهی‌های اسقاط است و لزوماً به معنای پرداخت همین مبلغ به مالک خودروی فرسوده نیست. میزان دریافتی مالک به شرایط و ضوابط طرح اسقاط بستگی دارد.
۳۰۰ میلیون تومان؛ هنوز فاصله زیاد است
افزایش ارزش گواهی‌های اسقاط می‌تواند انگیزه مالکان برای خارج کردن خودروهای فرسوده از چرخه تردد را افزایش دهد، اما مسئله اصلی همچنان پابرجاست: مالکی که خودرویی با عمر ۲۰ یا ۳۰ سال دارد، با چه منابع مالی قرار است آن را با یک خودروی جدید جایگزین کند؟
حتی اگر فرض کنیم مالک بتواند تمام ۳۰۰ میلیون تومان را دریافت کند، این مبلغ با قیمت ارزان‌ترین خودروهای صفرکیلومتر بازار ایران فاصله چشمگیری دارد. به بیان دیگر، ارزش گواهی اسقاط تنها بخش کوچکی از هزینه خرید یک خودروی جایگزین را پوشش می‌دهد و مالک باید چندین برابر این مبلغ از منابع شخصی تأمین کند.
حتی تسهیلات بانکی و طرح‌های تشویقی نیز لزوماً نمی‌توانند این شکاف را پر کنند؛ چراکه علاوه بر محدودیت مبلغ و شرایط دریافت وام، توان بازپرداخت اقساط نیز برای بسیاری از خانوارها مسئله‌ساز است. بنابراین، اسقاط خودرو برای بخش قابل‌توجهی از مالکان، به معنای از دست دادن تنها وسیله نقلیه‌شان بدون امکان تهیه جایگزین خواهد بود.
آیا هر خودروی صفرکیلومتر الزاماً بهتر از یک خودروی ۲۰ ساله است؟
نکته مهم دیگری که در سیاست‌های اسقاط خودرو کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، تفاوت میان نوسازی ظاهری ناوگان و ارتقای واقعی کیفیت آن است.
طبیعتاً خارج کردن خودروهای بسیار فرسوده و فاقد شرایط فنی مناسب از چرخه تردد ضروری است، اما نمی‌توان صرفاً بر اساس سال ساخت نتیجه گرفت که هر خودروی جدیدی از تمام خودروهای قدیمی ایمن‌تر، کم‌مصرف‌تر و پاک‌تر است.
بخشی از خودروهای صفرکیلومتر تولیدی بازار ایران همچنان از پلتفرم‌های قدیمی، پیشرانه‌های پرمصرف و فناوری‌های محدود در زمینه ایمنی و کنترل آلایندگی استفاده می‌کنند. در برخی شاخص‌ها، حتی ممکن است یک خودروی ۲۰ ساله سالم و دارای استانداردهای فنی مناسب، عملکرد بهتری از یک محصول صفرکیلومتر داخلی داشته باشد. بنابراین، سن خودرو به‌تنهایی معیار مناسبی برای سنجش میزان ایمنی، مصرف سوخت و آلایندگی آن نیست.
در واقع، اگر سیاست اسقاط بدون توجه به کیفیت خودروی جایگزین اجرا شود، ممکن است نتیجه آن بیشتر تغییر ظاهری ترکیب ناوگان و کاهش میانگین سن خودروها باشد تا یک تحول واقعی در ایمنی و کیفیت محیط زیست.
اسقاط موفق به سیاست نوسازی واقعی نیاز دارد
تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که برنامه‌های موفق اسقاط معمولاً صرفاً بر پرداخت ارزش لاشه یا گواهی اسقاط تکیه ندارند، بلکه مجموعه‌ای از مشوق‌های مالی، تسهیلات خرید، عرضه خودروهای اقتصادی و استانداردهای سخت‌گیرانه برای محصولات جدید را در کنار یکدیگر قرار می‌دهند.
در ایران نیز برای موفقیت طرح اسقاط باید چند موضوع به‌طور هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد: افزایش قدرت خرید مالکان خودروهای فرسوده، ارائه تسهیلات متناسب با قیمت واقعی خودروها، عرضه محصولات اقتصادی با قیمت قابل‌دسترس و مهم‌تر از همه، الزام خودروسازان به تولید محصولاتی که از نظر ایمنی، مصرف سوخت و آلایندگی واقعاً نسبت به خودروهای خارج‌شده از چرخه تردد برتری داشته باشند.
در غیر این صورت، ممکن است میلیاردها تومان برای اسقاط خودروهای قدیمی هزینه شود، اما محصولی که جایگزین آن‌ها می‌شود، الزاماً دستاورد قابل‌توجهی برای ایمنی جاده‌ها، مصرف انرژی و کاهش آلودگی هوا نداشته باشد. هدف نهایی نباید صرفاً جوان‌تر کردن ظاهر ناوگان خودرویی کشور باشد، بلکه باید ارتقای واقعی کیفیت خودروهایی باشد که مردم با هزینه سنگین خریداری می‌کنند.
به نظر شما رقم ۳۰۰ میلیون تومان می‌تواند انگیزه کافی برای نوسازی خودروهای فرسوده ایجاد کند؟ دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید.