حوزه/ طرح پیشنهادی «اوراق سوتی» با هدف جمع‌آوری نقدینگی، جایگزینی برای اوراق ودیعه و کاهش نیاز به ذخیره‌سازی طلا معرفی شده است. بر اساس این پیشنهاد، بانک مرکزی قیمت روز طلای ۱۸ عیار را مبنای پرداخت به دارندگان اوراق قرار می‌دهد.
به گزارش خبرگزاری حوزه، عباس نیاکان در پیشنهادی با عنوان «اوراق کم‌هزینه جایگزین اوراق ودیعه پرهزینه»، استفاده از اوراق سوتی را برای جمع‌آوری نقدینگی مطرح کرده و سازوکار خریدوفروش این اوراق و مزایای موردنظر خود را تشریح کرده است.
متن یادداشت:
بسم‌الله الرحمن الرحیم
پیشینه انتشار اوراق قرضه و اوراق ودیعه
بانک مرکزی در شرایط تورمی، برای کاهش نقدینگی یا جبران کسری بودجه دولت، به فروش اوراق قرضه می‌پردازد و به این ترتیب، از مردم و بانک‌های تجاری با بهره وام می‌گیرد. همچنین در دوران رکود و کسادی بازار، با خرید اوراق یادشده، اسناد بدهی دولت را جمع‌آوری می‌کند.
بر اساس تعریف قانونی، ورقه قرضه، برگه بهادار قابل معامله‌ای است که نشان‌دهنده مبلغی وام با بهره معین است و تمام یا بخشی از آن در زمان یا زمان‌های مشخص بازپرداخت می‌شود. ناشر اوراق قرضه متعهد است در سررسید یا سررسیدهای تعیین‌شده، افزون بر اصل مبلغ اسمی، بهره آن را نیز به دارنده اوراق بپردازد. از دیدگاه نویسنده، این عملیات از ابتدا تا انتها از نظر فقه اسلامی حرام و باطل است. (موسویان)
با وجود سابقه طولانی انتشار اوراق قرضه در کشورهای مختلف، انتشار این اوراق در ایران به سال ۱۳۲۰ بازمی‌گردد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تصویب قانون عملیات بانکی بدون ربا و اجرای آن از ابتدای سال ۱۳۶۳، با مطرح‌شدن ممنوعیت شرعی فروش اوراق قرضه به بخش خصوصی، اوراق متعلق به اشخاص و بخش خصوصی در سررسید توسط بانک مرکزی بازپرداخت شد. در نتیجه، اوراق قرضه در جریان، عمدتاً در اختیار نظام بانکی و تعدادی از مؤسسات دولتی قرار گرفت. (رحیمی)
از سال ۱۳۸۰، بانک مرکزی اوراق قرضه را کنار گذاشت و اوراق مشارکت را جایگزین آن کرد.
اکبر کمیجانی، رئیس کل وقت بانک مرکزی، در تاریخ ۹ شهریور ۱۴۰۰ اعلام کرد: «انتشار اوراق ودیعه توسط بانک مرکزی و بازپرداخت آن در سررسید، با نرخی حداکثر معادل نرخ تورم سالانه، در شورای پول و اعتبار تصویب شده و امسال جایگزین اوراق مشارکت بانک مرکزی خواهد شد.»
بر اساس این روند، از سال ۱۴۰۰ اوراق مشارکت بانک مرکزی کنار گذاشته شد و اوراق ودیعه جایگزین آن شد.
بااین‌حال، از آنجا که اوراق ودیعه برای دولت هزینه زیادی در بر داشت ــ زیرا بانک مرکزی باید سود این اوراق را معادل نرخ تورم پرداخت می‌کرد، اما حق استفاده از این منابع را نداشت ــ بانک مرکزی پس از مدتی فروش اوراق ودیعه را کنار گذاشت و به‌جای آن از پیش‌فروش سکه استفاده کرد.
اما از آنجا که فروش سکه محدودیت داشت و پاسخ‌گوی حجم بالای نقدینگی نبود، بانک مرکزی هم‌زمان با پیش‌فروش سکه، از فروش دلار نیز برای جمع‌آوری نقدینگی استفاده کرد. بااین‌حال، به گفته صاحب‌نظران، فروش دلار آسیب‌های فراوانی برای کشور به همراه دارد و به همین دلیل، با استفاده از این روش برای جمع‌آوری نقدینگی مخالفت می‌شود.
راهکار پیشنهادی: پیش‌فروش اوراق سوتی
بانک مرکزی برای جمع‌آوری نقدینگی می‌تواند به‌جای پیش‌فروش اوراق ودیعه، از روش پیش‌فروش «اوراق سوتی» استفاده کند.
اوراق سوتی، اوراقی است که روی آن عبارت «۱۰ سوت طلای خام ۱۸ عیار (۱۰ واحد)» نوشته شده و در پشت آن، این ضمانت درج می‌شود:
«ضمانت بانک مرکزی: به آورنده این برگه، قیمت روز ۱۰ سوت طلای خام ۱۸ عیار پرداخت می‌شود.»
سازوکار پیشنهادی خرید اوراق سوتی
برای اجرای این طرح، فرض کنید قیمت روز ۱۰۰ سوت طلای خام ۱۸ عیار، دو میلیون تومان باشد. مشتری دو میلیون تومان به‌صورت نقدی به بانک پرداخت می‌کند و در مقابل، اوراق سوتی را با یکی از سررسیدهای زیر خریداری می‌کند:
-
برای یک سال بعد: ۱۰۱ واحد اوراق سوتی؛
-
برای دو سال بعد: ۱۰۲ واحد اوراق سوتی؛
-
برای سه سال بعد: ۱۰۳ واحد اوراق سوتی.
این سازوکار بر مبنای یک درصد سود طلایی سالانه طراحی شده است. البته میزان سود توافقی است و طرفین می‌توانند درباره افزایش یا کاهش آن توافق کنند.
پس از گذشت یک، دو یا سه سال، مطابق سررسید تعیین‌شده، مشتری به بانک مراجعه می‌کند و اوراق سوتی خود را تحویل می‌گیرد. از زمان تحویل اوراق، هر زمان که بخواهد، می‌تواند آن‌ها را به بانک بفروشد و قیمت روز آن‌ها را دریافت کند.
استفاده بانک از منابع جمع‌آوری‌شده
بانک می‌تواند منابع مالی جمع‌آوری‌شده از طریق فروش اوراق سوتی را در قالب تسهیلات در اختیار متقاضیان نقدینگی قرار دهد و از این طریق کسب سود کند.
برای مثال، فرض کنید قیمت روز ۱۰۰ سوت طلای خام ۱۸ عیار، دو میلیون تومان باشد. بانک دو میلیون تومان به‌صورت نقدی به متقاضی پرداخت می‌کند و در مقابل، اوراق سوتی را با یکی از سررسیدهای زیر از او خریداری می‌کند:
-
برای یک سال بعد: ۱۰۲ واحد اوراق سوتی؛
-
برای دو سال بعد: ۱۰۴ واحد اوراق سوتی؛
-
برای سه سال بعد: ۱۰۶ واحد اوراق سوتی.
این سازوکار بر مبنای دو درصد سود طلایی سالانه پیشنهاد شده است. البته میزان سود توافقی است و طرفین می‌توانند درباره افزایش یا کاهش آن توافق کنند.
باید توجه داشت که قرارداد باید صرفاً برای یک مورد مشخص منعقد شود.
مزایای پیشنهادی طرح اوراق سوتی
۱. بانک مرکزی صرفاً قیمت طلا را پرداخت می‌کند و هیچ تعهدی برای تحویل فیزیکی طلا ندارد.
۲. بانک مرکزی برای اجرای این طرح نیازی به ذخیره‌سازی طلا ندارد.
۳. به ادعای نویسنده، خریدوفروش اوراق سوتی نزد مراجع عظام تقلید جایز است و اشکال شرعی ندارد.
۴. دارندگان این اوراق برای دلالی و سفته‌بازی، به خرید طلا و دلار روی نمی‌آورند.
۵. طرح اوراق سوتی، ابتکاری کاملاً بومی است.
نویسنده و پیشنهاددهنده طرح: عباس نیاکان (کازرونی)