در پی حملات و تنش‌های نظامی ۹ ماه گذشته در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز، دریانوردان غیرنظامی کشتی‌های تجاری با خطرات جانی و آسیب‌های روانی گسترده روبه‌رو شده‌اند.
به گزارش خبرفوری، از آغاز درگیری‌های نظامی میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران طی ۹ ماه گذشته، شناورهای تجاری در تنگه هرمز و آب‌های پیرامون آن مکرراً هدف حملات قرار گرفته‌اند. این تنش‌ها یکی از شلوغ‌ترین آبراه‌های کشتیرانی جهان را برای خدمه حامل نفت، گاز و سایر کالاها به گذرگاهی پرخطر بدل کرده است. سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) کشته شدن حداقل ۲۵ دریانورد را از تاریخ ۲۸ فوریه ثبت کرده است که شمار زیادی از آنها اتباع هند، از بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان دریانوردان تجاری جهان، بوده‌اند.
اتاق بین‌المللی کشتیرانی (ICS) در واکنش به این رخدادها بر ضرورت حفاظت از خدمه شناورها تأکید کرده است.
اینکه در تمام طول این درگیری دریانوردان در معرض خطر قرار گرفته‌اند، غیرقابل قبول است. بر همه طرف‌ها لازم است تدابیر ضروری را برای حفاظت از ایمنی دریانوردانی که صرفاً به وظیفه خود عمل می‌کنند و بی‌هیچ تقصیری در وضعیتی متشنج قرار گرفته‌اند، اتخاذ کنند. — سخنگوی اتاق بین‌المللی کشتیرانی
تنگه هرمز پیش از آغاز جنگ، مسیر انتقال حدود یک‌پنجم مصرف جهانی نفت بود. ایران پس از حملات آمریکا و اسرائیل، با هشدار به کشتی‌هایی که بدون هماهنگی تردد می‌کنند، عبور از این آبراه را محدود کرد و واشنگتن نیز بنادر ایران را تحت محاصره دریایی قرار داد. بر اساس آمار سازمان بین‌المللی دریانوردی، تاکنون دست‌کم ۱۲۹ حادثه شامل اصابت موشک، پرتابه‌ها و مین‌های دریایی به شناورها گزارش شده است.
تلفات سنگین دریانوردان غیرنظامی
قربانیان این حوادث اکثراً دریانوردان غیرنظامی شاغل روی نفتکش‌ها، کشتی‌های باری و یدک‌کش‌ها هستند. اتباع هندی با ثبت دست‌کم ۱۶ کشته، خسارات جانی چشمگیری را متحمل شده‌اند؛ از جمله کشته شدن سه ملوان در حملات آمریکا در نزدیکی عمان که به احضار دیپلمات ارشد آمریکایی در دهلی‌نو منجر شد. علاوه بر این، دریانوردانی از فیلیپین نیز جان باخته‌اند و طبق اعلام اتحادیه دریانوردان تجاری ایران در ماه مه، دست‌کم ۴۴ دریانورد ایرانی جان باخته و ۲۹ تن دیگر زخمی شده‌اند.
چالش‌های روانی و حقوقی خدمه
علاوه بر خطر مرگ و آسیب‌دیدگی فیزیکی، فشارهای روانی ناشی از بلاتکلیفی موجب نگرانی سازمان‌های حامی دریانوردان شده است. طبق اعلام IMO، حدود ۶ هزار دریانورد تا پاییز در نزدیکی تنگه هرمز گرفتار مانده‌اند. اگرچه مذاکراتی در مجمع بین‌المللی چانه‌زنی (IBF) انجام شد تا دریانوردان بتوانند از ورود به مناطق خطر اجتناب کرده و غرامت دریافت کنند، اما این قوانین تمامی ملوانان را پوشش نمی‌دهد.
بر اساس ماده ۳۸ کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل متحد، کشتی‌ها از «حق عبور ترانزیت» برخوردارند و ماده ۱۷ نیز «حق عبور بی‌ضرر» را تضمین می‌کند. با این حال، تداوم درگیری‌ها مانع از تضمین امنیت این آبراه شده است.
قانون در تعیین وظایف صریح است، اما حلقه مفقوده اراده سیاسی و اجرای عملی آن است. برای خود دریانوردان، حمایت‌های حقوقی تنها زمانی کارساز خواهد بود که با پرهیز عملیاتی از حضور در منطقه همراه شود. — عبدالخالق، رئیس مرکز دریایی دانشگاه جان مورز لیورپول