اوکراین برای اولین بار یک پهپاد گران-۵ روسیه را با سامانه دوش پرتاب RBS-70 ساخت سوئد در کی‌یف ساقط کرده است.
اوکراین اعلام کرد که برای نخستین‌بار موفق شده است یک پهپاد تهاجمی جت‌موتور Geran-5 روسیه را با استفاده از سامانه پدافند هوایی RBS-70 ساخت سوئد در منطقه کی‌یف رهگیری و منهدم کند.
این رهگیری نشان‌دهنده تلاش‌های کی‌یف برای مقابله با پهپادهای سریع‌تر روسیه است که در مقایسه با پهپادهای تهاجمی متعارف مجهز به موتور ملخی، رهگیری دشوارتری دارند.
ستاد کل نیروهای مسلح اوکراین روز ۱۳ نوامبر اعلام کرد که نیروهای هنگ ۱۰۲۷ موشکی و توپخانه‌ای ضدهوایی این کشور، پهپاد Geran-5 را با استفاده از این سامانه سوئدی منهدم کرده‌اند. بااین‌حال، مکان و زمان دقیق این درگیری اعلام نشد.
خدمه سامانه RBS-70 این هنگ پیش‌تر در مصاحبه‌ای با رسانه اوکراینی LB.ua که ۱۱ نوامبر منتشر شد، جزئیات این رهگیری را تشریح کرده بودند. یکی از فرماندهان با نام مستعار «ویگو» گفت که پهپاد با سرعتی بیش از ۵۰۰ کیلومتر بر ساعت حرکت می‌کرد و تنها چند دقیقه پیش از برخورد به هدف، ارتفاع خود را کاهش داد. این موضوع فرصت بسیار محدودی برای واکنش نیروهای پدافند هوایی باقی گذاشت.
چرا رهگیری پهپاد Geran-5 دشوارتر است؟
برخلاف پهپادهای ملخی Geran-2 که معمولاً با حملات پهپادی روسیه به سبک شاهد-۱۳۶ ایرانی شناخته می‌شوند، Geran-5 از موتور توربوجت و پیکربندی متعارف هواپیما استفاده می‌کند. اداره اطلاعات دفاعی اوکراین (HUR) اعلام کرده است که این پهپاد شباهت‌هایی به پهپاد کرار ایران دارد و از قطعاتی بهره می‌برد که در دیگر مدل‌های Geran روسیه نیز دیده می‌شوند.
براساس ارزیابی فنی اطلاعات اوکراین در ژانویه ۲۰۲۶، پهپاد Geran-5 دارای حداکثر وزن برخاست حدود ۸۵۰ کیلوگرم، سرعت پروازی بین ۴۵۰ تا ۶۰۰ کیلومتر بر ساعت و برد تخمینی حداکثر ۹۵۰ کیلومتر است. این ارقام برآوردهای اطلاعاتی اوکراین هستند و نه اندازه‌گیری‌های عملکردی که به‌طور مستقل تأیید شده باشند.
سرعت بالاتر این پهپاد، زمان در دسترس نیروهای پدافند هوایی برای شناسایی، تشخیص و درگیری با آن را کاهش می‌دهد. به همین دلیل، سامانه‌هایی که توانایی ردیابی اهداف هوایی سریع‌تر را دارند، نقش مهم‌تری در شبکه پدافند هوایی چندلایه اوکراین پیدا می‌کنند.
سامانه موشکی هدایت‌شونده RBS-70 سوئد چگونه کار می‌کند؟
سامانه RBS-70 که شرکت دفاعی سوئدی Saab آن را توسعه داده است، با بسیاری از موشک‌های پدافند هوایی دوش‌پرتاب که از جست‌وجوگر فروسرخ برای شناسایی و تعقیب حرارت هدف استفاده می‌کنند، تفاوت دارد.
این سامانه در عوض از روش هدایت با پرتو لیزر استفاده می‌کند. اپراتور هدف را در میدان دید سامانه نگه می‌دارد و موشک در امتداد مسیر هدایت لیزری که به سمت هدف تابانده می‌شود، حرکت می‌کند. ازآنجاکه موشک به جستجوگر فروسرخ وابسته نیست، شراره‌های حرارتی فریب‌دهنده متعارف نمی‌توانند به‌طور مؤثر آن را از مسیر خود منحرف کنند.
این سامانه همچنین در برابر برخی روش‌های اخلال الکترونیکی که می‌توانند عملکرد تسلیحات هدایت‌شونده با رادار را مختل کنند، آسیب‌پذیری کمتری دارد. بااین‌حال، روش هدایت آن مستلزم حفظ دید مستقیم اپراتور به هدف و ادامه ردیابی آن در طول درگیری است.
بسته به نسخه موشک، خانواده RBS-70 برد درگیری چند کیلومتری دارد. شرکت Saab اعلام کرده است که نسخه جدیدتر RBS-70 NG بردی بیش از ۹ کیلومتر دارد و می‌تواند اهداف را تا ارتفاع ۵ کیلومتری پوشش دهد.
سوئد به حمایت از پدافند هوایی اوکراین ادامه می‌دهد
سوئد در چارچوب کمک‌های نظامی خود، سامانه‌های RBS-70 را در اختیار اوکراین قرار داده است. دولت سوئد در فوریه ۲۰۲۵ از بسته کمک پدافند هوایی به ارزش ۱٫۲ میلیارد کرون سوئد، معادل حدود ۱۱۳ میلیون دلار در آن زمان، خبر داد. این بسته شامل خرید جدیدترین نسخه RBS-70 و سامانه‌های ضدهوایی Tridon Mk2 برای اوکراین بود.
رهگیری Geran-5 نخستین موفقیت گزارش‌شده اوکراین در مقابله با این پهپاد جت‌موتور نیست. در سپتامبر ۲۰۲۶، هنگ ۱۰۲۰ موشکی و توپخانه‌ای ضدهوایی اوکراین تصاویری منتشر کرد که نشان می‌داد یک پهپاد رهگیر STING ساخت اوکراین، یکی از این پهپادها را منهدم کرده است.
اوکراین همچنین در حال بررسی روش‌های نسبتاً کم‌هزینه دیگری برای مقابله با تهدیدات هوایی سریع‌تر است که از جمله آن‌ها می‌توان به پهپادهای رهگیر و سامانه‌های تیربار خودکار اشاره کرد.
رهگیری اخیر با RBS-70 نشان می‌دهد که سامانه‌های موشکی کوتاه‌برد موجود نیز می‌توانند در این تلاش نقش داشته باشند، به‌ویژه در شرایطی که روسیه استفاده از پهپادهای تهاجمی جت‌موتور را گسترش می‌دهد.