دنیای اقتصاد: رسوایی اخیر که به کناره‌گیری «جنسن هوانگ» از جایگاه مدیرعاملی شرکت انویدیا منجر شد، در آستانه دیدار دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ، رقابت فناورانه واشنگتن و پکن بر سر هوش مصنوعی را وارد مرحله تازه‌ای کرده است.
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ رسوایی اخیر که به کناره‌گیری «جنسن هوانگ» از جایگاه مدیرعاملی شرکت انویدیا منجر شد، در آستانه دیدار دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ، رقابت فناورانه واشنگتن و پکن بر سر هوش مصنوعی را وارد مرحله تازه‌ای کرده است. هرچند تا پیش از انتشار گزارش‌ها درباره رابطه ادعایی هوانگ با زنی مظنون به جاسوسی برای چین، تراشه‌های پیشرفته انویدیا کانون اصلی نبرد دو ابرقدرت برای تسلط بر فناوری هوش مصنوعی به شمار می‌رفت، اما این ماجرا اکنون بیم تشدید رویارویی دو کشور را افزایش داده است.
در آستانه سفر دونالد ترامپ به چین و دیدار رسمی او با همتای چینی خود در هفته آینده، قانون‌گذاران هر دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات در کنگره آمریکا تلاش می‌کنند از این پرونده به عنوان اهرمی برای تشدید محدودیت‌های صادرات فناوری و حفظ برتری راهبردی ایالات متحده استفاده کنند. به گفته لیان جی سو، تحلیلگر ارشد موسسه پژوهشی اومدیا در لندن، این رسوایی به گونه‌ای نمادین تقاطع دغدغه‌های امنیت ملی، کنترل‌های صادراتی و دیپلماسی خارجی را به نمایش گذاشته و ماهیت رقابت دو کشور را آشکار کرده است.
دسترسی به قدرتمندترین پردازنده‌های گرافیکی کانون اصلی مسابقه توسعه پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی محسوب می‌شود. واشنگتن با تدوین و اجرای محدودیت‌های سخت‌گیرانه، دسترسی پکن را به پیشرفته‌ترین پردازنده‌های جهان مسدود کرده است؛ رویکردی که مقامات چینی آن را تلاشی آشکار برای ایجاد انحصار در عرصه هوش مصنوعی می‌دانند. به گزارش آسوشیتدپرس ، انویدیا که زمانی حدود نود و پنج درصد از سهم بازار تراشه‌های هوش مصنوعی چین را در اختیار داشت، با آغاز سیاست‌های تحریمی در دوران ریاست‌جمهوری بایدن شاهد افت چشمگیر فروش خود در این بازار بزرگ بود. با این حال، در پی رایزنی‌های گسترده هوانگ با مقامات واشنگتن برای تعدیل این محدودیت‌ها، ترامپ در اوایل سال جاری میلادی مجوز صادرات پردازنده‌های پیشرفته اما تعدیل‌شده H۲۰۰ را به چین صادر کرد.
ترامپ همواره با تحسین از هوانگ به عنوان چهره محوری جهش هوش مصنوعی یاد کرده و در دوره دوم ریاست‌جمهوری خود ارتباطی نزدیک با او داشته است، به طوری که هم‌زمان با اوج‌گیری این رسوایی نیز دست‌کم دو بار با وی گفت‌وگو کرد.
به اعتقاد شائویو یوآن، استادیار مرکز امور جهانی دانشگاه نیویورک، راهبرد واشنگتن تا پیش از این تمرکز صرف بر لایه سخت‌افزار بود؛ مقامات تصور می‌کردند با مدیریت مقاصد صادراتی بهترین تراشه‌های این غول کالیفرنیایی، ابتکار عمل را در فناوری هوش مصنوعی حفظ خواهند کرد. این رویکرد گرچه سرعت شرکت‌های چینی را کند کرد، اما این فرض ساده‌انگارانه را در دل داشت که تهدید اصلی صرفاً در سخت‌افزار فیزیکی خلاصه می‌شود، نه در دسترسی به رهبران فناوری همچون هوانگ.
یوآن تأکید می‌کند که طیف تندرو ضدچین در کنگره، که همواره خواهان نظارت‌های شدیدتر و اعمال کنترل‌های سنگین‌تر بر صادرات بوده‌اند، اکنون بهانه و مصداقی ملموس پیدا کرده‌اند و در شرایط کنونی هیچ مقامی در واشنگتن تمایلی ندارد به عنوان حامی تسهیل صادرات تراشه به چین شناخته شود.
طی روزهای اخیر، شماری از نمایندگان دموکرات در نامه‌ای به هاوارد لاتنیک، وزیر بازرگانی آمریکا، خواستار پاسخگویی مقامات درباره میزان آگاهی از این پرونده و همچنین توقف فوری صادرات تراشه‌های پیشرفته به چین شدند. هم‌زمان، فشار فراجناحی برای تصویب قوانین سرسختانه‌تر شدت یافته است. در متن پیشنهادی مجلس سنا برای قانون اختیارات دفاع ملی، مواردی چون نظارت مستقیم کنگره بر مجوزهای صادراتی تراشه به چین، اختیار وزارت بازرگانی برای ردیابی محموله‌ها جهت جلوگیری از قاچاق، و الزام متحدان آمریکا به هماهنگی با محدودیت‌های واشنگتن گنجانده شده است.
در طرف مقابل، پکن نسبت به سوءاستفاده از این ماجرا برای وضع محدودیت‌های تازه هشدار داده است. مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، با بی‌پایه خواندن این ادعاها اعلام کرد واشنگتن باید از سناریوسازی با برچسب جاسوسی چین به عنوان بهانه‌ای برای وضع تحریم‌های جدید فناوری دست بردارد.
زنی که نامش در این پرونده مطرح شده آلیس هوانگ، از مدیران سابق شرکت سنگاپوری مگاسپید فعال در حوزه رایانش ابری است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، مقامات امنیتی آمریکا مظنون هستند که وی از سوی دستگاه‌های اطلاعاتی چین برای اثرگذاری بر مواضع انویدیا و هموار کردن مسیر صادرات پردازنده‌های این شرکت به کار گرفته شده بود؛ ادعایی که پکن آن را به کلی رد کرده است.
با وجود حساسیت فزاینده افکار عمومی، مقام‌های ارشد آمریکایی اعلام کرده‌اند که ترامپ قصد ندارد در دیدار رو در رو با شی جین‌پینگ مسئله انویدیا را مطرح کند. به گفته این مقامات، پیش‌بینی نمی‌شود که بستن روزنه‌های نظارتی موجود بر قاچاق تراشه با واکنش تلافی‌جویانه طرف چینی روبرو شود. هوانگ از چهره‌های با دسترسی بالا به کاخ سفید به شمار می‌رفت؛ او در اردیبهشت‌ماه به شکلی ناگهانی در آلاسکا به هواپیمای ترامپ پیوست تا در هیئت همراه وی عازم پکن شود، در پاییز در ضیافت رسمی مشترک ترامپ و شی در واشنگتن بر سر میز اصلی نشست و حتی هنگام سخنرانی در همایش‌های فناوری پاسخگوی تماس تلفنی مستقیم رئیس‌جمهور آمریکا بود.
هم‌زمان با این تحولات، واشنگتن و پکن پیش از این بر سر ایجاد یک خط تماس اضطراری در خصوص حوادث مربوط به امنیت ملی در حوزه هوش مصنوعی به توافق رسیده بودند. با این حال، کایل چان، پژوهشگر اندیشکده بروکینگز، معتقد است پیامدهای رسوایی اخیر و احتمال وضع محدودیت‌های تجاری تازه می‌تواند مذاکرات مشترک پیرامون امنیت هوش مصنوعی را با اخلال جدی روبرو کند، چرا که هنوز مشخص نیست آیا پکن حاضر خواهد بود بحث امنیت را از مناقشه کنترل صادرات تفکیک کند یا خیر.
نبرد فناورانه میان دو کشور در دو مسیر متفاوت در جریان است. غول‌های آمریکایی با اتکا به پردازنده‌های فوق‌پیشرفته و توسعه زیرساخت‌های عظیم مراکز داده در حال جابه‌جا کردن مرزهای محاسباتی هستند، در حالی که چین تمرکز خود را بر گسترش مدل‌های مقرون‌به‌صرفه و متن‌باز در سطح بین‌المللی گذاشته است. کارشناسان معتقدند چین به عنوان وزنه‌ای متوازن‌کننده در حال کم کردن فاصله خود با ایالات متحده است، هرچند تراشه‌های پیشرفته انویدیا هنوز ستون فقرات پژوهش‌ها و کسب‌وکارهای فعال چینی در این حوزه به شمار می‌روند.
شرکت‌های چینی از جمله هوآوی با طراحی شبکه‌ای از پردازنده‌های داخلی توانسته‌اند بخشی از شکاف‌های ناشی از تحریم را پر کنند، اما پردازنده‌های پیشتاز انویدیا همچنان در کارایی فردی و به‌ویژه در پردازش و آموزش مدل‌های هوش مصنوعی بزرگ بر نمونه‌های چینی برتری دارند. از سوی دیگر، سیاست خودکفایی فناورانه در چین باعث شده تا خرید تراشه‌های آمریکایی با احتیاط دنبال شود، به طوری که حتی پس از صدور مجوز واشنگتن، انویدیا اعلام کرد حجم اندکی از تراشه‌های H۲۰۰ را به بازار چین ارسال کرده است.
به باور روئی ما، بنیان‌گذار موسسه تحلیل فناوری تک‌باز چاینا، این رسوایی در نهایت انگیزه پکن را برای بومی‌سازی زنجیره تأمین تراشه دوچندان می‌کند. خودکفایی نیمه‌رساناها همواره یک اولویت راهبردی برای چین بوده است، اما در صورتی که دسترسی به توان پردازشی انویدیا محدودتر شود، شرکت‌های چینی چاره‌ای جز تسریع در استفاده از گزینه‌های جایگزین داخلی نخواهند داشت.