اقتصادنیوز: روسیه مدعی است که کارزار فزاینده حملات هوایی این کشور، واکنشی به حملات پهپادی دوربرد اوکراین علیه اهداف انرژی و تجاری در خاک روسیه است. مسکو هم‌زمان با ادامه این حملات اوکراین، مواضع سخت‌گیرانه‌تری در مذاکرات اتخاذ کرده است. این روند نشان می‌دهد که فشار نظامی نه تنها به تغییر محاسبات کرملین منجر نشده است، بلکه حتی ممکن است بهانه بیشتری را برای تشدید حملات روسیه فراهم کرده باشد.
به گزارش اقتصادنیوز، ادامه حملات روسیه به زیرساخت‌های حیاتی اوکراین، فرسایش ذخایر تسلیحاتی غرب و بن‌بست مذاکرات صلح می‌تواند جنگ را وارد مرحله‌ای خطرناک‌تر کند؛ مرحله‌ای که در آن، تلاش کشورهای غربی برای وادار کردن مسکو به عقب‌نشینی، به رویارویی مستقیم نظامی میان روسیه و ناتو بینجامد.
اوکراین در آستانه بحران انسانی و نظامی
جورج بیبی در پروجکت سیندیکیت نوشت: بیایید کمی به اتفاقات احتمالی آینده در اوکراین بپردازیم. تصور کنیم که در فوریه 2027 قرار داریم. زمستان امسال اوکراین به طور بی‌سابقه‌ای سرد است و حملات هوایی روسیه به زیرساخت‌های انرژی اوکراین، شبکه‌های ارتباطی و حمل‌و نقل این کشور ادامه دارد.
در این میان، درحالی که اوکراین هیچ دفاع موثری در برابر رگبار گسترده موشک‌ها، بمب‌های گلاید و پهپادهای جت روسیه ندارد، ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، به دنبال فلج کردن توانایی این کشور برای به میدان آوردن یک ارتش کارآمد و در هم شکستن اراده آن برای ادامه جنگ است.
قطع گرمایش، آب و برق، میلیون‌ها اوکراینی را به ترک کی‌یف و دیگر شهرهای بزرگ وادار می‌کند و سفارتخانه‌های غربی به‌طور موقت به مناطق امن‌تر منتقل می‌شوند. حملات روسیه به مراکز داده و پایانه‌های استارلینک نیز به‌تدریج توان ارتباطی و هدف‌گیری نظامی اوکراین را مختل می‌کند؛ وضعیتی که احتمال سقوط دو شهر مستحکم باقی‌مانده اوکراین در منطقه دونباس را افزایش می‌دهد. با گرم‌تر شدن هوا و احتمال تشدید درگیری‌های زمینی، موقعیت نظامی کی‌یف شکننده‌تر خواهد شد.
اقتصادنیوز: تشدید افقی رقابت با واشنگتن نشان می‌دهد که رقابت راهبردی دیگر به رویارویی مستقیم نظامی یا اقتصادی محدود نیست. چین، روسیه و ایران می‌توانند با گسترش فشار به جبهه‌های مختلف، منابع آمریکا را پراکنده کنند و هزینه حفظ نظم بین‌المللی تحت رهبری واشنگتن را افزایش دهند.
در شرایطی که خطر گرسنگی و مرگ ناشی از سرما افزایش یافته، سازمان‌های امدادرسان بین‌المللی از وقوع یک بحران انسانی خبر می‌دهند. رسانه‌های غربی پوتین را به ارتکاب جنایت علیه بشریت متهم می‌کنند و اعضای ناتو از واشنگتن می‌خواهند برای متوقف کردن حملات روسیه اقدام کند.
چشم‌انداز تبدیل اوکراین به کشوری با توان نظامی گسترده و بازدارندگی پایدار در برابر روسیه نیز بیش از پیش دور از دسترس به نظر می‌رسد. در همین حال، کنگره آمریکا که پس از پیروزی قاطع دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای در اختیار این حزب قرار گرفته است، از دونالد ترامپ می‌خواهد حملات روسیه را متوقف کند و اعضای ناتو را حول دفاع از اوکراین متحد سازد.
چرا گزینه‌های دیپلماتیک و نظامی ترامپ برای توقف جنگ کافی نیست؟
با وجود افزایش فشارها، گزینه‌های دیپلماتیک ترامپ برای متوقف کردن یا بازداشتن روسیه از ادامه حملات محدود به نظر می‌رسد.
تهدید به اعمال تحریم‌های اقتصادی جدید، و نه پیشنهاد فرصت‌های تجاری بیشتر، نتوانست مخالفت پوتین با یک آتش‌بس موقت را تغییر دهد. مسکو همچنان تأکید می‌کند که آتش‌بس بدون دستیابی به توافقی جامع‌تر درباره مسائل سیاسی و امنیتی اوکراین و پایان دادن به گسترش ناتو امکان‌پذیر نیست. بااین‌حال، واشنگتن و پایتخت‌های اروپایی تمایل چندانی به مذاکره درباره این موضوعات ندارند؛ به‌ویژه در شرایطی که اوکراین با یک بحران انسانی گسترده مواجه است.
کاهش ذخایر پاتریوت
از سویی، گزینه‌های نظامی نیز با محدودیت‌های جدی روبه‌رو هستند. ذخایر موشک‌های پدافند هوایی پاتریوت در غرب تقریبا طی سال‌های جنگ اوکراین و ماه‌ها درگیری شدید موشکی با ایران، به‌شدت کاهش یافته است. افزایش تولید این موشک‌ها نیز سال‌ها زمان می‌برد تا بتواند نیازهای اوکراین را تأمین کند.
ناوگان کوچک جنگنده‌های اف-۱۶ اوکراین که از مؤثرترین ابزارهای این کشور برای مقابله با پهپادهای جت‌موتور روسیه به شمار می‌رود، عمدتاً به دلیل مشکلات نگهداری و تعمیرات زمین‌گیر شده است. از سوی دیگر، کشورهای اروپایی نگران‌اند که انتقال شمار بیشتری از جنگنده‌ها به اوکراین، توان دفاعی ناتو را در صورت وقوع جنگی مستقیم با روسیه تضعیف کند.
راهبرد خطرناک تشدید جنگ برای کاهش تنش
محدود شدن گزینه‌های جایگزین، برخی برنامه‌ریزان غربی را به سمت راهبردی پرخطر سوق می‌دهد که از آن با عنوان «تشدید برای کاهش تنش» یاد می‌شود؛ رویکردی که هدف آن افزایش فشار بر روسیه برای وادار کردن این کشور به عقب‌نشینی است. در همین چارچوب، برخی خواستار ایجاد منطقه پرواز ممنوع بر فراز اوکراین شده‌اند تا گشت‌های هوایی ناتو بتوانند پهپادهای جت‌موتور و موشک‌های کروز روسیه را رهگیری و منهدم کنند.
بااین‌حال، ناتو که تمایلی به ورود مستقیم به جنگ در خاک اوکراین ندارد، ممکن است به گزینه دیگری روی آورد: استقرار نیروهای زمینی و دریایی در اطراف مرزهای زمینی و دریایی منطقه برون‌بومی کالینینگراد روسیه.
در این سناریو، کشورهای غربی به مسکو هشدار می‌دهند که ادامه تلاش برای محروم کردن اوکراین از گرمایش، برق و دیگر نیازهای حیاتی، با اعمال فشار مشابه بر جمعیت کالینینگراد پاسخ داده خواهد شد.
چنین اقدامی می‌تواند به‌سرعت بحران نظامی واقعی میان روسیه و غرب ایجاد کند. مسکو پیش‌تر هشدار داده است که هرگونه محاصره کالینینگراد با استفاده از تمام ظرفیت‌های نظامی روسیه، از جمله سلاح‌های هسته‌ای، پاسخ داده خواهد شد. در مقابل، آمریکا و ناتو عملاً روسیه را در موقعیتی قرار می‌دهند که برای باز نگه داشتن دسترسی خود به کالینینگراد، از مسیر لیتوانی و دریای بالتیک، ناچار به انتخاب میان عقب‌نشینی و حمله به نیروهای غربی شود.
اروپا هم تمایلی به مذاکره ندارد؟
این سناریو قطعی نیست، اما با متوقف ماندن مذاکرات صلح با میانجیگری آمریکا و افزایش این برداشت در مسکو که دولت ترامپ توانایی یا اراده لازم برای دستیابی به توافقی پایدار را ندارد، احتمال وقوع آن بیشتر می‌شود. از سوی دیگر، نبود تمایل در اروپا برای مذاکره درباره نگرانی‌های امنیتی اصلی روسیه، می‌تواند فضای مانور دیپلماتیک را محدودتر کند.
گسترش مذاکرات به مسائل امنیتی اروپا
مؤثرترین راه برای کاهش خطر چنین بحرانی، گسترش مذاکرات آمریکا و روسیه به موضوعات امنیتی اروپا است؛ اقدامی که در شرایط کنونی، با وجود اهمیت آن، چندان محتمل به نظر نمی‌رسد.
این مذاکرات می‌تواند سازوکارهای تازه‌ای برای مدیریت بحران و کاهش خطر، اقدامات اعتمادساز و شفافیت امنیتی و همچنین کنترل تسلیحات متعارف و هسته‌ای را در بر بگیرد.
دستیابی به توافق‌های جدید درباره موضوعاتی که برای امنیت روسیه اهمیت اساسی دارند، می‌تواند انگیزه قابل‌توجهی را برای پوتین، به منظور عقب‌نشینی از مطالبات سخت‌گیرانه خود کند.
بااین‌حال، مقام‌های آمریکایی تاکنون این مسیر را به‌طور جدی دنبال نکرده‌اند و شماری از رهبران اصلی اروپا نیز آن را رد کرده‌اند.
در نبود مذاکرات رسمی و گسترده، ترامپ می‌تواند دست‌کم دو اقدام برای کاهش احتمال بحران در آینده انجام دهد. نخست، باید بپذیرد که راهبرد تشدید تنش با هدف وادار کردن طرف مقابل به عقب‌نشینی، در اشکال مختلف خود از ابتدای جنگ تاکنون، بارها به تشدید متقابل روسیه انجامیده است؛ نه به کسب امتیاز از مسکو.
کارزار پرفشار 40 روزه زلنسکی جواب نداد
روسیه مدعی است که کارزار فزاینده حملات هوایی این کشور، واکنشی به حملات پهپادی دوربرد اوکراین علیه اهداف انرژی و تجاری در خاک روسیه است. مسکو هم‌زمان با ادامه این حملات اوکراین، مواضع سخت‌گیرانه‌تری در مذاکرات اتخاذ کرده است. این روند نشان می‌دهد که فشار نظامی نه تنها به تغییر محاسبات کرملین منجر نشده است، بلکه حتی ممکن است بهانه بیشتری را برای تشدید حملات روسیه فراهم کرده باشد.
کارزار موسوم به «چهل روز فشار» که ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، از آن سخن گفته بود، تأثیر اندکی بر تصمیم‌گیری‌های روسیه داشته است. در نتیجه، ادامه حمایت آمریکا از حملات دوربرد اوکراین، به‌ویژه از طریق ارائه داده‌های حساس برای شناسایی و تعیین اهداف، ممکن است بدون تحقق اهداف اعلام‌شده کی‌یف، زمینه تشدید حملات روسیه را فراهم کند.
بر این اساس، واشنگتن باید درباره ادامه ارائه اطلاعات حیاتی برای حملات دوربرد اوکراین بازنگری کند. این رویکرد به معنای کنار گذاشتن حمایت از کی‌یف نیست، بلکه تلاشی برای جلوگیری از تداوم چرخه‌ای است که در آن حملات اوکراین با پاسخ شدیدتر روسیه مواجه می‌شود و هر مرحله از تشدید درگیری، خطر رویارویی گسترده‌تر را افزایش می‌دهد.
ضرورت ایجاد کانال محرمانه میان واشنگتن و مسکو
اقدام دوم، ایجاد یک کانال ارتباطی غیررسمی و محرمانه میان واشنگتن و مسکو است. چنین کانالی می‌تواند به نماینده‌ای مورد اعتماد از سوی ترامپ و فردی منتخب از کرملین اجازه دهد تا خطوط قرمز دو طرف را روشن کنند و پیشاپیش درباره چگونگی جلوگیری از بحران‌های احتمالی یا مدیریت آن‌ها به گفت‌وگو بپردازند.
نمایندگان علنی دولت آمریکا، از جمله استیو ویتکاف و جرد کوشنر، به دلیل توجه گسترده رسانه‌ها به دیدارهایشان با پوتین یا کریل دمیتریف، مذاکره‌کننده روس، گزینه‌های مناسبی برای چنین مأموریتی نیستند.
سفر اخیر جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، به مسکو نیز نشان داد که انجام مذاکرات محرمانه برای مقام‌های بلندپایه آمریکایی تا چه اندازه دشوار است. بااین‌حال، ترامپ به کارشناسان باتجربه و کم‌حاشیه‌تری دسترسی دارد که می‌توانند این نقش را بر عهده بگیرند.
جنگ درنهایت با مذاکره پایان خواهد یافت
واشنگتن و مسکو دیر یا زود ناچار خواهند بود درباره این مسائل گفت‌وگو کنند؛ چه جنگ اوکراین از طریق مذاکره پایان یابد و چه به بحرانی گسترده‌تر تبدیل شود. تعویق چنین گفت‌وگوهایی، در شرایطی که خطر محاسبه اشتباه و درگیری مستقیم افزایش یافته است، می‌تواند هزینه‌های سنگینی به همراه داشته باشد. آغاز مذاکرات درباره سازوکارهای کاهش خطر و مدیریت بحران، پیش از آنکه دو طرف در آستانه رویارویی قرار گیرند، ضرورتی فوری است.