حدود هشتاد سال پیش از امروز، جنرال موتورز با بیش از ۵۰ قطعه‌ی پیشرانه‌ی V6 خود، موتور V12 عظیمی ساخت که ۸۵۴ نیوتن‌متر گشتاور تولید می‌کرد.
حدود هشتاد سال پیش از امروز، جنرال موتورز با بیش از ۵۰ قطعه‌ی پیشرانه‌ی V6 خود، موتور V12 عظیمی ساخت که ۸۵۴ نیوتن‌متر گشتاور تولید می‌کرد.
در دنیای خودرو، شنیدن نام موتور V12 معمولا ما را به یاد فراری، لامبورگینی، استون مارتین و خودروهای لوکس و سوپراسپرت می‌اندازد؛ اما در تاریخ صنعت خودروی آمریکا، یک نمونه کاملا متفاوت از این پیشرانه وجود دارد که برای سرعت و هیجان ساخته نشده بود. جنرال موتورز در اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی، از طریق برند GMC، یک موتور V12 با حجم حیرت‌انگیز ۱۱.۵ لیتر تولید کرد که مأموریت اصلی آن جابه‌جایی بارهای سنگین، تأمین نیروی کامیون‌های تجاری و فعالیت‌های صنعتی بود.
موتور جنرال موتورز که توئین سیکس نام داشت، یکی از عجیب‌ترین محصولات تاریخ مهندسی آمریکا محسوب می‌شود. حجم بسیار زیاد، گشتاور قابل‌توجه در دور موتور پایین و استفاده از تعداد زیادی قطعه مشترک با موتور V6، از ویژگی‌های شاخص آن بودند. نکته جالب اینکه مهندسان GMC برای توسعه این پیشرانه، به‌جای طراحی تمام اجزا از ابتدا، از تجربه و قطعات موتور شش سیلندر خود استفاده کردند.
تاریخچه تولید موتور ۱۱.۵ لیتری GMC توئین سیکس
در اواخر دهه ۱۹۵۰ و اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی، کامیون‌های سنگین آمریکایی به موتورهایی قدرتمند و بادوام نیاز داشتند. حمل محموله‌های سنگین، حرکت در مسیرهای طولانی و عبور از شیب‌های تند، فشار زیادی به پیشرانه وارد می‌کرد. در چنین شرایطی، قدرت اسب بخار به‌تنهایی اهمیت نداشت و گشتاور بالا در دور موتور پایین یکی از مهم‌ترین معیارهای انتخاب موتور محسوب می‌شد.
جنرال موتورز در سال ۱۹۶۰ یک موتور V6 با حجم ۵.۸ لیتر برای کامیون‌های سنگین معرفی کرد؛ اما مهندسان این شرکت به‌خوبی می‌دانستند که برخی مشتریان به نیروی بیشتری نیاز دارند. به همین دلیل، پروژه توسعه یک موتور بزرگ‌تر با ۱۲ سیلندر آغاز شد.
نتیجه این پروژه، موتور ۱۱.۵ لیتری توئین سیکس بود که در سال ۱۹۶۰ معرفی شد و از سال ۱۹۶۱ در دسترس مشتریان قرار گرفت. تولید این پیشرانه تا حدود سال ۱۹۶۵ ادامه پیدا کرد. توئین سیکس از آرایش V12 با زاویه ۶۰ درجه بین دو ردیف سیلندر استفاده می‌کرد. این موتور با حجم دقیق تقریبی ۷۰۲ اینچ مکعب، یکی از بزرگ‌ترین موتورهای بنزینی تجاری تولیدشده در آمریکا بود.
مشخصات فنی موتور V12 آمریکایی
مهم‌ترین ویژگی موتور جنرال موتورز توئین سیکس، حجم بسیار زیاد آن در کنار تنظیمات مخصوص کاربری سنگین بود. این پیشرانه در دور موتور ۲۴۰۰ دوربردقیقه، حداکثر ۲۷۵ اسب بخار قدرت تولید می‌کرد.
شاید این رقم در مقایسه با موتورهای مدرن چندان چشمگیر نباشد؛ اما گشتاور ۸۵۴ نیوتن‌متری آن در دور موتور تنها ۱۶۰۰ دوربردقیقه، ویژگی اصلی این پیشرانه محسوب می‌شد.
چنین مشخصاتی باعث می‌شد موتور بدون نیاز به افزایش شدید دور موتور، نیروی لازم برای حرکت کامیون‌های سنگین را تأمین کند. در واقع، مهندسان جنرال موتورز به‌جای ساخت یک موتور پرسرعت، پیشرانه‌ای طراحی کرده بودند که بتواند ساعت‌های طولانی زیر فشار فعالیت کند.
|
مشخصات |
اطلاعات |
|
نوع موتور |
V12 بنزینی |
|
حجم موتور |
۱۱.۵ لیتر |
|
حجم بر حسب اینچ مکعب |
۷۰۲ اینچ مکعب |
|
زاویه سیلندرها |
۶۰ درجه |
|
قدرت |
۲۷۵ اسب بخار |
|
دور موتور در حداکثر قدرت |
۲۴۰۰ دوربردقیقه |
|
حداکثر گشتاور |
۸۵۴ نیوتن‌متر |
|
دور موتور در حداکثر گشتاور |
۱۶۰۰ دوربردقیقه |
|
وزن موتور کامل |
حدود ۶۸۰ کیلوگرم |
|
وزن میل‌لنگ |
حدود ۸۲ کیلوگرم |
|
طول میل‌لنگ |
حدود ۱.۲۸ متر |
|
ظرفیت روغن |
حدود ۱۵ لیتر |
|
ظرفیت سیستم خنک‌کننده |
حدود ۶۸ لیتر |
|
مصرف سوخت گزارش‌شده |
حدود ۷۸ تا ۱۱۸ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر |
|
سال معرفی |
۱۹۶۰ |
|
دوره تولید |
۱۹۶۰ تا ۱۹۶۵ |
چرا موتور GMC توئین سیکس دو V6 جوش‌خورده نبود؟
یکی از تصورات رایج درباره این پیشرانه آن است که جنرال موتورز دو موتور V6 را به یکدیگر متصل کرده و یک موتور ۱۲ سیلندر ساخته است. اگرچه این توضیح در نگاه اول منطقی به نظر می‌رسد، اما واقعیت مهندسی توئین سیکس پیچیده‌تر و جالب‌تر بود.
مهندسان جنرال موتورز برای این پروژه، یک بلوک اختصاصی V12 از جنس چدن طراحی کردند. میل‌لنگ، محفظه میل‌لنگ و بخش‌های پایینی موتور نیز ساختاری مخصوص داشتند. بنابراین با یک موتور V12 واقعی روبه‌رو هستیم، نه دو پیشرانه شش سیلندر متصل به یکدیگر. بااین‌حال، بخش مهمی از قطعات این موتور با خانواده V6 مشترک بود. بر اساس اطلاعات فنی، حدود ۵۶ قطعه اصلی میان دو موتور قابلیت استفاده مشترک داشتند.
سرسیلندرها، اجزای سیستم سوپاپ و برخی قطعات ورودی و خروجی از جمله بخش‌های مشترک بودند. توئین سیکس از چهار سرسیلندر استفاده می‌کرد که هرکدام سه سیلندر را پوشش می‌دادند. این روش توسعه، هزینه طراحی و تولید را کاهش می‌داد و امکان استفاده از تجربه قبلی جنرال موتورز در ساخت موتورهای سنگین را فراهم می‌کرد.
وزن ۶۸۰ کیلوگرمی و سیستم خنک‌کاری عظیم
یکی دیگر از ویژگی‌های عجیب جنرال موتورز توئین سیکس، وزن و ابعاد آن بود. وزن این موتور در حدود ۶۸۰ کیلوگرم اعلام شده و طول میل‌لنگ آن به حدود ۱.۲۸ متر می‌رسید. میل‌لنگ به‌تنهایی حدود ۸۲ کیلوگرم وزن داشت.
چنین ابعادی نشان می‌دهد که مهندسان جنرال موتورز هیچ علاقه‌ای به ساخت یک موتور سبک و جمع‌وجور نداشتند. اولویت اصلی، دوام مکانیکی و تحمل فشارهای طولانی‌مدت بود.
سیستم روغن‌کاری نیز متناسب با همین فلسفه طراحی شده بود. این پیشرانه حدود ۱۵ لیتر روغن در خود جای می‌داد و از پمپ روغن پرظرفیتی استفاده می‌کرد. در بخش خنک‌کاری، مهندسان از یک پمپ آب قدرتمند استفاده کردند که توانایی گردش حدود ۴۵۴ لیتر مایع خنک‌کننده در دقیقه را داشت. همچنین سه ترموستات برای کنترل دمای موتور در نظر گرفته شده بود. وجود چنین سیستم خنک‌کاری قدرتمندی اهمیت زیادی داشت؛ زیرا موتورهای کامیون‌های سنگین ممکن بود ساعت‌های متوالی در شرایط دشوار فعالیت کنند.
دوام عالی و استهلاک پایین؛ مهم‌تر از قدرت و سرعت
توئین سیکس برای استفاده در خودروهای سواری طراحی نشده بود. این پیشرانه در کامیون‌های نیمه‌سنگین و سنگین، خودروهای آتش‌نشانی، ماشین‌آلات حمل‌ونقل فرودگاهی و تجهیزات صنعتی کاربرد داشت. در چنین خودروهایی، توقف ناگهانی موتور می‌توانست خسارت اقتصادی زیادی ایجاد کند. به همین دلیل، جنرال موتورز روی دوام و کاهش نیاز به تعمیرات اساسی تمرکز ویژه‌ای داشت.
طبق اطلاعات تبلیغاتی آن دوران، این موتور می‌توانست حدود ۳۲۲ هزار کیلومتر بدون نیاز به تعمیر اساسی فعالیت کند. همچنین فاصله‌های سرویس و نگهداری طولانی برای آن در نظر گرفته شده بود. جالب است بدانیم برخی نمونه‌های ثابت و صنعتی توئین سیکس برای تأمین نیروی پمپ‌های آب و تجهیزات کشاورزی استفاده می‌شدند. این کاربردها نشان می‌دهند که موتور موردنظر صرفا برای کامیون‌سازی توسعه پیدا نکرده بود.
مصرف سوخت بالا؛ نقطه‌ضعف بزرگ موتور ۱۲ سیلندر
با وجود تمام ویژگی‌های مثبت، توئین سیکس یک نقطه‌ضعف مهم داشت: مصرف سوخت بسیار زیاد. گزارش‌های مربوط به کاربرد این موتور در کامیون‌های سنگین، مصرفی در محدوده ۷۸ تا ۱۱۸ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر را مطرح می‌کنند. چنین رقمی حتی با استانداردهای خودروهای تجاری آن دوران نیز بالا محسوب می‌شد.
از طرف دیگر، موتورهای دیزلی به‌سرعت در حال پیشرفت بودند. پیشرانه‌های دیزلی می‌توانستند گشتاور مناسبی در دور پایین تولید کنند و در عین حال مصرف سوخت کمتری داشته باشند. در نتیجه، استفاده از موتورهای بنزینی بسیار حجیم برای کامیون‌های سنگین به‌تدریج توجیه اقتصادی خود را از دست داد.
جنرال موتورز سرانجام تولید توئین سیکس را در میانه دهه ۱۹۶۰ متوقف کرد و یک موتور V8 با حجم حدود ۱۰.۴ لیتر به‌عنوان جایگزین آن مطرح شد. موتور جدید ارزان‌تر بود و نصب آن در برخی کاربردهای تجاری ساده‌تر انجام می‌شد.
موتور توئین سیکس و حضور در خودروهای خاص
اگرچه جنرال موتورز توئین سیکس در ابتدا برای کامیون‌ها و تجهیزات صنعتی ساخته شده بود، اما بعدها توجه علاقه‌مندان خودروهای خاص و پروژه‌های هات‌راد را به خود جلب کرد. یکی از نمونه‌های جالب، استفاده از این موتور در یک فورد کوپه سه‌پنجره مدل ۱۹۳۲ بود. نصب یک موتور ۱۱.۵ لیتری V12 در بدنه کوچک این خودرو، ترکیبی بسیار غیرمعمول ایجاد کرد. این پروژه با نام الویس شناخته می‌شود و بعدها الهام‌بخش یکی از خودروهای عجیب دنیای سینما در فیلم «مکس دیوانه: جاده خشم» شد.
همچنین شرکت Thunder V12 در زمینه بازسازی و ارتقای موتورهای توئین سیکس فعالیت کرده است. این مجموعه با تغییر سیستم جرقه‌زنی، میل‌بادامک، قطعات سوپاپ و نسبت تراکم، نسخه ارتقایافته‌ای از این موتور را توسعه داده است.
نسخه ارتقایافته Thunder V12 طبق اطلاعات اعلام‌شده، توانایی تولید ۴۲۵ اسب بخار قدرت و حدود ۸۵۴ نیوتن‌متر گشتاور را دارد. این ارقام نشان می‌دهند که موتور قدیمی جنرال موتورز حتی پس از گذشت چند دهه همچنان ظرفیت تبدیل شدن به یک پیشرانه خاص و قدرتمند را دارد.
تماشا کنید: داستان یکی از متفاوت‌ترین موتورهای تاریخ آمریکا
موتور توئین سیکس نمونه‌ای متفاوت از مهندسی صنعت خودرو در دهه ۱۹۶۰ است. درحالی‌که بسیاری از خودروسازان از موتورهای V12 برای ساخت خودروهای لوکس و سریع استفاده می‌کردند، جنرال موتورز چنین آرایشی را برای کامیون‌های سنگین و تجهیزات صنعتی انتخاب کرد. قدرت ۲۷۵ اسب بخاری، گشتاور ۸۵۴ نیوتن‌متری، حجم ۱۱.۵ لیتری و وزن حدود ۶۸۰ کیلوگرمی، مشخصاتی هستند که هویت این پیشرانه را شکل می‌دهند.
استفاده از حدود ۵۶ قطعه مشترک با موتور V6 نیز نشان‌دهنده رویکرد هوشمندانه مهندسان جنرال موتورز در کاهش هزینه‌های توسعه بود. در نهایت، مصرف سوخت بالا و گسترش موتورهای دیزلی به پایان عمر تولید این پیشرانه منجر شدند. بااین‌حال، توئین سیکس همچنان یکی از خاص‌ترین موتورهای بنزینی تاریخ آمریکا به شمار می‌رود؛ موتوری که به‌جای ثبت رکورد سرعت، برای جابه‌جایی بارهای عظیم و فعالیت مداوم ساخته شده بود.
سه پرسش متداول درباره موتور GMC توئین سیکس
۱. موتور GMC توئین سیکس چه حجمی داشت؟
این موتور یک پیشرانه V12 بنزینی با حجم ۱۱.۵ لیتر یا ۷۰۲ اینچ مکعب بود که در اوایل دهه ۱۹۶۰ برای کاربردهای سنگین معرفی شد.
۲. قدرت و گشتاور موتور ۱۲ سیلندر GMC چقدر بود؟
نسخه استاندارد این موتور ۲۷۵ اسب بخار قدرت و ۸۵۴ نیوتن‌متر گشتاور تولید می‌کرد. حداکثر گشتاور در دور موتور ۱۶۰۰ دوربردقیقه در دسترس بود.
۳. چرا تولید موتور GMC توئین سیکس متوقف شد؟
مصرف سوخت بسیار زیاد، هزینه‌های استفاده و نگهداری و گسترش موتورهای دیزلی باعث شدند این پیشرانه دیگر توجیه اقتصادی مناسبی برای کامیون‌های سنگین نداشته باشد.
