بجنورد- ایرنا- خوشنویسی، هنری ریشه‌دار در فرهنگ ایرانی، این روزها در سایه گسترش ابزارهای جدید و کم‌رنگ شدن آموزش سنتی در مدارس، با چالش‌هایی جدی روبه‌رو است؛ هنری که فرصتی برای پرورش دقت و ذوق هنری دانش‌آموزان و پیوند نسل جدید با میراث مکتوب ایران به شمار می‌رود.
به گزارش ایرنا، گاهی زیبایی یک واژه در پیچ‌وتاب حروفی نهفته است که با صبر و حوصله بر کاغذ می‌نشینند؛ هنری که نسل‌های بسیاری با آن نوشتن را آموخته‌اند و بخشی از هویت و فرهنگ ایرانی را به یادگار گذاشته‌اند.
خوشنویسی در مدرسه، فراتر از زیبانویسی، فرصتی برای پرورش ذوق، دقت و پیوند دانش‌آموزان با میراث مکتوب ایران است.
فرصتی که کم‌رنگ شدن آن می‌تواند فاصله نسل جدید را با این هنر اصیل بیشتر کند.
علی رحیمی، مدرس و مدیر انجمن خوشنویسان شهرستان شیروان در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا بر ضرورت توجه جدی‌تر به آموزش خوشنویسی در مدارس تاکید کرده و از چالش‌ها و راهکارهای احیای این هنر در نظام آموزشی می‌گوید.
آنچه در ادامه می‌آید، گفت‌وگوی ایرنا با وی درباره جایگاه خوشنویسی در مدارس و راه‌های ترویج این هنر در میان دانش‌آموزان است.
ایرنا: خوشنویسی در فرهنگ ایرانی چه جایگاهی دارد و چرا معتقدید آموزش آن در مدارس باید جدی گرفته شود؟
رحیمی: خوشنویسی از جلوه‌های مهم هنر و هویت فرهنگی ایران است که در حفظ و انتقال میراث مکتوب، ادبی و دینی نقش داشته است.
آموزش این هنر در مدارس، علاوه بر آشنایی دانش‌آموزان با فرهنگ ایرانی، می‌تواند به تقویت دقت، صبر و تمرکز آنان کمک کند.
خوشنویسی نیازمند تمرین مستمر و توجه به جزئیات است و دانش‌آموز با تکرار و اصلاح اشتباهات، به‌تدریج مهارت خود را افزایش می‌دهد.
هدف این نیست که همه دانش‌آموزان خوشنویس حرفه‌ای شوند، بلکه باید فرصت یادگیری اصول صحیح نوشتن و برخورداری از دست‌خطی خوانا و منظم برای همه فراهم شود.
ایرنا: شما از نوعی بی‌عدالتی در آموزش خوشنویسی سخن می‌گویید. این بی‌عدالتی چگونه شکل گرفته است؟
رحیمی: همه دانش‌آموزان از فرصت یکسانی برای یادگیری خوشنویسی برخوردار نیستند.
برخی خانواده‌ها امکان ثبت‌نام فرزندانشان در کلاس‌های تخصصی و تهیه ابزارهای لازم را دارند اما دانش‌آموزان کم‌برخوردار ممکن است تنها به امکانات مدرسه وابسته باشند.
از سوی دیگر نبود آموزش مستقل و مستمر خوشنویسی در مدارس باعث شده است یادگیری این هنر تا حدی به امکانات مدرسه و علاقه معلمان وابسته باشد.
آموزش‌وپرورش باید فرصت یادگیری اصول اولیه خوشنویسی را برای همه دانش‌آموزان فراهم کند تا علاقه‌مندان بتوانند آموزش تخصصی را نیز ادامه دهند.
ایرنا: حتی در مدارسی که به درس هنر توجه می‌شود، کمبود معلمان متخصص چه تاثیری بر آموزش خوشنویسی دارد؟
رحیمی: خوشنویسی به آموزش عملی و آشنایی با اصول شکل حروف، فاصله‌گذاری و شیوه صحیح نوشتن نیاز دارد.
کمبود معلمان متخصص می‌تواند کیفیت آموزش را کاهش دهد و مانع یادگیری اصولی این هنر شود.
برگزاری دوره‌های تخصصی برای معلمان و استفاده از ظرفیت استادان انجمن خوشنویسان می‌تواند به بهبود آموزش کمک کند. البته این همکاری باید مستمر باشد تا دانش‌آموزان فرصت تمرین و پیشرفت تدریجی داشته باشند.
ایرنا: شما از کم‌اثر بودن ارزشیابی درس هنر نیز انتقاد دارید. نمره و بازخورد چه نقشی در یادگیری خوشنویسی دارد؟
بازخورد دقیق معلم به دانش‌آموز کمک می‌کند نقاط قوت و ضعف خط خود را بشناسد و برای بهبود آن تلاش کند.
ارزشیابی نیز باید علاوه بر خوانایی و نظم نوشتار، پیشرفت فردی دانش‌آموز را در نظر بگیرد.
برگزاری نمایشگاه، مسابقات و تشویق دانش‌آموزان می‌تواند انگیزه آنان را افزایش دهد.
مهم این است که ارزشیابی به ایجاد اضطراب و مقایسه دانش‌آموزان منجر نشود، بلکه زمینه تمرین، پیشرفت و علاقه‌مندی بیشتر به خوشنویسی را فراهم کند.
ایرنا: کمبود قلم، کاغذ، مرکب و فضای مناسب تا چه اندازه بر آموزش این هنر تاثیر دارد؟
رحیمی: خوشنویسی به تمرین مستمر، ابزار مناسب و فضای کافی نیاز دارد.
در مراحل ابتدایی می‌توان با امکانات ساده آموزش را آغاز کرد اما در مراحل تخصصی، دسترسی به قلم، مرکب و کاغذ مناسب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
مدارس می‌توانند با تامین ابزارهای پایه، برگزاری کارگاه‌ها و استفاده از ظرفیت انجمن‌های خوشنویسی، زمینه آموزش بهتر این هنر را فراهم کنند.
حضور مربیان متخصص و اختصاص زمان کافی برای تمرین نیز در کیفیت یادگیری دانش‌آموزان مؤثر است.
ایرنا: کم‌رنگ شدن آموزش خوشنویسی چه پیامدهایی برای مهارت‌های نوشتاری و فرهنگی دانش‌آموزان دارد؟
رحیمی: کم‌رنگ شدن آموزش خوشنویسی می‌تواند به کاهش خوانایی و نظم دست‌خط دانش‌آموزان منجر شود. تمرین این هنر علاوه بر بهبود مهارت نوشتاری، به تقویت دقت، صبر و توجه به جزئیات کمک می‌کند.
از نظر فرهنگی نیز، آموزش خوشنویسی فرصتی برای آشنایی دانش‌آموزان با میراث مکتوب و هنر اصیل ایرانی است. اگر مدارس به این موضوع توجه نکنند، ارتباط نسل جدید با این میراث کم‌رنگ‌تر می‌شود و ممکن است استعدادهای علاقه‌مند به خوشنویسی نیز شناسایی و پرورش نیابند.
بنابراین اهمیت خوشنویسی تنها به زیبایی دست‌خط محدود نیست، بلکه این هنر می‌تواند در رشد مهارت‌های فردی، تقویت توانایی نوشتن و انتقال میراث فرهنگی به نسل آینده نقش داشته باشد.
ایرنا: با توجه به شرایط مدارس، آیا باید آموزش خط تحریری را در اولویت قرار داد یا خوشنویسی سنتی را؟
رحیمی: این دو حوزه مکمل یکدیگرند به گونه ای که خط تحریری به دانش‌آموزان کمک می‌کند دست‌خطی خوانا و منظم داشته باشند در حالی که خوشنویسی سنتی زمینه پرورش ذوق هنری و آشنایی با میراث فرهنگی ایران را فراهم می‌کند.
بهتر است آموزش‌وپرورش ابتدا بر مهارت‌های پایه نوشتن، به‌ویژه در دوره ابتدایی، تمرکز کند و سپس زمینه آموزش تخصصی خوشنویسی را برای دانش‌آموزان علاقه‌مند فراهم سازد.
همچنین استفاده از تمرین‌های متناسب با نیاز دانش‌آموزان و برگزاری کارگاه‌های عملی می‌تواند به تقویت مهارت و علاقه آنان کمک کند.
ایرنا: با گسترش ابزارهای فناوری، آیا آموزش خوشنویسی همچنان ضرورت دارد؟
رحیمی: بله، گسترش ابزارهای دیجیتال از اهمیت خوشنویسی کم نمی‌کند زیرا دانش‌آموزان همچنان برای یادداشت‌برداری و انجام تکالیف به دست‌خط خوانا و منظم نیاز دارند.
افزون بر این خوشنویسی بخشی از میراث فرهنگی ایران است و در آشنایی نسل جدید با هنر و زیبایی خط فارسی نقش دارد.
فناوری‌های جدید نیز می‌توانند به معرفی و آموزش این هنر کمک کنند اما جایگزین تمرین عملی نمی‌شوند.
بنابراین باید از امکانات دیجیتال برای تقویت آموزش خوشنویسی استفاده کرد، نه اینکه آن را از برنامه‌های آموزشی کنار گذاشت.
ایرنا: به مناسبت روز ملی خوشنویسی، چه انتظاری از نهادهای فرهنگی و آموزشی دارید؟
رحیمی: روز ملی خوشنویسی و هفته خوشنویسی فرصتی برای معرفی این هنر و تقویت جایگاه آن در جامعه است اما فعالیت‌ها نباید به برگزاری مراسم و نمایشگاه‌های مناسبتی محدود شود.
انتظار داریم آموزش‌وپرورش و نهادهای فرهنگی با همکاری انجمن‌های خوشنویسی، زمینه برگزاری کارگاه‌های آموزشی، مسابقات دانش‌آموزی و نمایش آثار را فراهم کنند.
همچنین باید برای آموزش مستمر خوشنویسی در مدارس برنامه‌ریزی شود تا نسل جدید علاوه بر آشنایی با این میراث فرهنگی، فرصت یادگیری و ادامه آن را نیز داشته باشد.