بمباران‌های رژیم صهیونیستی از زمان آغاز کارزار نسل‌کشی در غزه، کودکان زیادی را در این منطقه یتیم کرده است.
براساس اعلام وزارت توسعه اجتماعی فلسطین در غزه، ۵۴ هزار و ۴۶۸ کودک در غزه از زمان آغاز نسل‌کشی در این باریکه در اکتبر ۲۰۲۳ (مهر ۱۴۰۲) یک یا هر ۲ نفر از والدین خود را از دست داده‌اند.
به گزارش میدل‌ایست آی، در سراسر غزه، دست‌کم ۶۴ هزار زن بیوه و ۷۱ هزار کودک یتیم وجود دارند؛ این آمار شامل کسانی می‌شود که در جریان نسل‌کشی عزیزان خود را از دست داده‌اند و همچنین کسانی که همسر یا والدینشان را در حمله‌های نظامی پیشین رژیم صهیونیستی به غزه از دست داده‌اند.
براساس سامانه ثبت ایتام در وزارت توسعه اجتماعی، حدود ۳ هزار کودک هیچ‌گونه سرپرست، قیم یا مراقب ثبت‌شده‌ای ندارند.
سخنگوی این وزارتخانه، به میدل‌ایست آی (MEE) گفت: این ارقام به‌هیچ‌وجه گویای رنج‌های روزمره این گروه‌ها در غزه نیست؛ کودکی که هر ۲ والدین خود را از دست داده، نه‌تنها از مراقبت و امنیت محروم شده، بلکه از تحصیل و دوران کودکی نیز بی‌بهره مانده و ناچار است مسئولیت‌هایی را بر دوش بکشد که بسیار فراتر از سن‌وسال اوست.
وی در ادامه اظهار کرد: زنانی که به تنها نان‌آور خانواده تبدیل می‌شوند، با باری مضاعف روبهرو هستند؛ آنها باید هم‌زمان تامین‌کننده نیاز‌های فرزندانشان باشند و در میان ویرانی‌های به‌جامانده از جنگ، آنها را بزرگ کنند.
ان مقام فلسطینی هشدار داد: کودکان یتیم، در سایه وخیم‌تر شدن شرایط اقتصادی و انسانی و فقدان سرپناه مناسب، با خطر بیشتری برای ترک تحصیل و ازدواج زودهنگام مواجه هستند؛ نشانه‌های بسیار نگران‌کننده‌ای از افزایش خطراتی همچون کار کودکان، ترک تحصیل و ... در غزه دیده می‌شود که ناشی از فقر، آوارگی و از دست رفتن نان‌آوران خانواده است.
برای کودکانی که تنها بازماندگان خانواده خود هستند، این فقدان جنبه‌ای بی‌رحمانه نیز دارد: آنها باید به‌تنهایی برای والدین و خواهر و برادرهایشان سوگواری کنند، بدون آنکه کسی باشد تا خاطرات یا دردشان را با او در میان بگذارند.
وفاء؛ تنها بازمانده خانواده
یکی از آنها وفاء است؛ کسی که فقط در عرض ۵ دقیقه، از جایگاه یک دختر و خواهر، به کودکی یتیم و تنها بازمانده خانواده‌اش تبدیل شد.
وی ۱۰ ساله بود که برای شارژ کردن تلفن همراه پدرش، به خانه عمویش در همان نزدیکی رفت؛ در همان زمانی که وفاء آنجا بود، یک حمله هوایی رژیم صهیونیستی خانه خانواده‌اش را در دیرالبلح با خاک یکسان کرد؛ حادثه‌ای که به شهادت والدین و هر ۴ خواهر و برادرش انجامید.
وفاء که اکنون ۱۳ سال دارد، گفت: در یک چشم‌برهم‌زدن، بی‌خانواده شدم؛ پدرم داشت با تلفن صحبت می‌کرد که شارژ گوشی تمام شد؛ به من گفت بروم خانه عمویم و آنجا گوشی را شارژ کنم، چون آنها پنل‌های خورشیدی داشتند؛ درست همان لحظه‌ای که می‌خواستم وارد خانه شوم، انفجار مهیبی رخ داد؛ برگشتم و دیدم که دیگر خانه‌ای در کار نیست.
این حمله در ۲۲ فوریه ۲۰۲۴ (سوم اسفند ۱۴۰۲) رخ داد و ساختمانی چندطبقه را هدف قرار داد که خانواده در آن حضور داشتند؛ در این حادثه، پدر و مادر وفاء و ۴ خواهر و برادرش شهید شدند.
وفاء بر اثر اصابت ترکش دچار جراحات سطحی و به بیمارستان منتقل شد؛ وی هنوز نمی‌دانست چه بلایی سر خانواده‌اش آمده است و مدام می‌پرسید، اما کسی پاسخی نمی‌داد تا اینکه عمویش از راه رسید.
وی پس از شنیدن خبر شهادت خانواده از زبان عمویش، دیگر گریه نکرد و ساکت شد؛ وی نمی‌توانست آنچه را شنیده بود، درک کند یا بپذیرد؛ این حالت شوک ۲ تا ۳ ساعت طول کشید، تا زمانی که به خانه عمویش بازگشت.
وفاء ماه‌ها با پذیرش این فقدان دست و پنجه نرم می‌کرد و از آنچه در آینده پیش رو داشت، هراس داشت؛ در ابتدا، وی نزد پدربزرگ و مادربزرگش ماند و مدام با خود فکر می‌کرد که چگونه قرار است بدون خانواده‌اش به زندگی ادامه دهد.
وی گفت: دچار فروپاشی روحی می‌شدم؛ ماه‌ها آرزو می‌کردم که‌ای کاش آن لحظه که خانه بمباران شد، من هم آنجا کنارشان بودم؛ آرزو می‌کردم‌ای کاش من هم همراه آنها کشته می‌شدم.
گزارش آماری از وضعیت کودکان یتیم در نوار غزه
نسل‌کشی در نوار غزه که از اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد و با وجود اعلام آتش‌بس در اکتبر ۲۰۲۵ (مهر ۱۴۰۴) همچنان پیامد‌های سنگینی بر جای گذاشته، یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های یتیمی کودکان در دهه‌های اخیر را ایجاد کرده است؛ هزاران خانواده از هم پاشیده‌اند و نسلی از کودکان بدون پدر، مادر یا هر دو، با آینده‌ای نامطمئن روبهرو هستند.
براساس برآورد رسمی صندوق کودکان سازمان ملل (یونیسف) در میانه اکتبر ۲۰۲۶، حدود ۶۰ هزار کودک در نوار غزه یکی یا هر دو والدین خود را از دست داده‌اند؛ این رقم شامل تلفات دوران جنگ و همچنین دوره پس از آتش‌بس است.
یونیسف تاکید کرد که این کودکان با آسیب‌های عمیق روانی و شرایط سخت زندگی مواجه‌اند و تقریبا هر کودک در غزه به نوعی حمایت روانی نیاز دارد.
مقام‌های محلی فلسطینی ارقام بالاتری ارائه داده‌اند؛ وزارت توسعه اجتماعی فلسطین در بهار ۲۰۲۶ اعلام کرد که تعداد کل کودکان یتیم در غزه به ۶۴٬۶۱۶ نفر رسیده است؛ از این میان، بیش از ۵۵ هزار نفر به دلیل جنگ اخیر یتیم شده‌اند، در حالی که پیش از جنگ حدود ۱۷ هزار یتیم ثبت شده بود.
گزارش‌های بعدی دفتر اطلاع‌رسانی دولتی غزه و وزارت بهداشت در اکتبر ۲۰۲۶، ارقامی در حدود ۶۲٬۲۴۷ کودک را ذکر کرده‌اند که یکی یا هر دو والدین را از دست داده‌اند؛ در جزئیات برخی آمارها، حدود ۲٬۷۰۰ تا ۲٬۷۷۴ کودک هر دو والدین را از دست داده‌اند، بیش از ۵۰ هزار نفر پدر خود را و چند هزار نفر مادر خود را از دست داده‌اند.
این آمارها نشان می‌دهد که تقریبا از هر ۱۷ کودک در غزه، یک نفر یتیم شده است؛ علاوه بر این، حدود ۸۰۰ هزار کودک همچنان آواره هستند و بیشتر آنها در چادرها، ساختمان‌های آسیب‌دیده یا مراکز اسکان موقت زندگی می‌کنند؛ بیش از ۲۱٬۹۰۰ کودک نیز در طول جنگ جان خود را از دست داده‌اند.
شرایط نگران‌کننده زندگی کودکان یتیم
از دست دادن والدین فقط بخشی از رنج این کودکان است؛ بسیاری از آنها بار‌ها آواره شده‌اند، خانه‌شان ویران شده و در شرایطی زندگی می‌کنند که حتی نیاز‌های اولیه مانند غذا، آب سالم، دارو و سرپناه امن تامین نمی‌شود؛ با نزدیک شدن زمستان، چادر‌های فرسوده و ساختمان‌های نیمه‌ویران خطر سرما، باران و بیماری را افزایش می‌دهد.
سوءتغذیه یکی از تهدید‌های جدی است. صد‌ها هزار کودک در معرض خطر گرسنگی قرار دارند و نوزادان و کودکان خردسال بیش از دیگران آسیب‌پذیرند.
سیستم بهداشت غزه به شدت آسیب دیده و بسیاری از کودکان یتیم به مراقبت‌های پزشکی، واکسیناسیون یا درمان آسیب‌های جسمی (از جمله قطع عضو) دسترسی ندارند.
آموزش نیز تقریبا فروپاشیده است؛ بخش عمده مدرسه‌ها آسیب دیده یا تخریب شده‌اند؛ اگرچه پس از آتش‌بس بیش از ۵۶۰ هزار کودک به نوعی به یادگیری بازگشته‌اند، هنوز صد‌ها هزار کودک از آموزش منظم محروم‌اند؛ کودکان یتیم اغلب مجبورند برای کمک به خانواده باقی‌مانده کار کنند یا از تحصیل بازبمانند.
فشار آسیب‌های روانی و اجتماعی بر کودکان یتیم در غزه
تاثیر روانی جنگ بر این کودکان عمیق و طولانی‌مدت است؛ بسیاری شاهد مرگ والدین، بمباران خانه یا آوارگی مکرر بوده‌اند؛ یونیسف و سازمان‌های امدادی از شیوع گسترده اضطراب، افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه، کابوس‌های شبانه و مشکلات رفتاری خبر می‌دهند؛ برخی کودکان حتی بدون هیچ خانواده بازمانده‌ای، تنها مانده‌اند و با آسیب‌های جسمی شدید زندگی می‌کنند.
خطر خشونت و فقر نیز این کودکان را تهدید می‌کند؛ در غیاب سرپرست، بسیاری از آنها به حمایت خویشاوندان دور یا غریبه‌ها وابسته‌اند که خود نیز در شرایط سخت به سر می‌برند؛ دختران یتیم به‌ویژه در معرض آسیب‌های بیشتری قرار دارند.
سازمان‌هایی مانند یونیسف، آنروا، صلیب سرخ و گروه‌های خیریه محلی و بین‌المللی برنامه‌هایی برای کفالت یتیمان، کمک‌های نقدی، بسته‌های غذایی، حمایت روانی و مراکز مراقبت اجرا می‌کنند؛ برخی سازمان‌ها برنامه‌های کفالت خود را چند برابر کرده‌اند، اما پوشش هنوز ناقص است و هزاران کودک بدون حمایت پایدار باقی مانده‌اند.
کمبود شدید بودجه بین‌المللی، محدودیت‌های دسترسی به کمک‌ها و ادامه ناامنی، بزرگ‌ترین موانع هستند؛ وزارت توسعه اجتماعی فلسطین نیز سامانه‌ای برای ثبت یتیمان راه‌اندازی کرده، اما ظرفیت آن محدود است.
بحران کودکان یتیم غزه؛ فاجعه‌ای انسانی
بحران کودکان یتیم در غزه یک فاجعه انسانی عمیق است که نسل آینده این منطقه را تهدید می‌کند؛ آمار حدود ۶۰ هزار کودک براساس یونیسف یا بیش از ۶۰ تا ۷۰ هزار نفر براساس اعلام مقام‌های محلی نشان‌دهنده ابعاد بی‌سابقه این بحران است.
این کودکان به حمایت فوری و پایدار برای سرپناه امن، تغذیه، بهداشت، آموزش و خدمات روانی نیاز دارند.
جامعه بین‌المللی باید بودجه بیشتری اختصاص دهد، دسترسی بدون مانع به کمک‌ها را تضمین کند و بر حمایت از آسیب‌پذیرترین گروه‌ها تمرکز کند؛ بدون اقدام هماهنگ، این کودکان نه تنها کودکی خود را از دست داده‌اند، بلکه آینده‌شان نیز در خطر جدی قرار دارد؛ آمارها هشدار روشنی است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت.