کاسبی از دین و خرافه‌فروشی به یکی از پدیده‌های فراگیر در اینستاگرام تبدیل شده است.
باشگاه خبرنگاران جوان - یکی از آسیب‌های فزاینده و خطرناک فضای مجازی به‌ویژه در شبه‌رسانه‌هایی چون اینستاگرام، تبدیل باورهای دینی و احساسات مذهبی مردم به ابزاری برای کسب درآمد و خرافه‌فروشی است؛ پدیده رو به گسترشی که در سال‌های اخیر، اشکال و ابعاد عجیبی به خود گرفته است. در این راستا برخی بلاگرهای اینستاگرامی با سوءاستفاده از اسامی مبارک ائمه اطهار(ع) و مناسک مذهبی مانند نذر، توسل، دعا و... به ترویج خرافه نزد افکار عمومی پرداخته و برای خود اعتباری کاذب ایجاد می‌کنند و سپس خروجی آن را در قالب پکیج‌هایی گزاف به مردم می‌فروشند. اینجاست که اعتقادات مردم و باور آنها به مقدسات دینی به اهرمی برای شیادی، خرافه‌پرستی و کاسبی بدل می‌شود. در روزهای اخیر، خبرهایی درباره مسدود شدن صفحات شماری از بلاگرهای فعال در حوزه شبه‌معنویت و خرافه‌گرایی منتشر شد که در میان آنها، نام‌هایی چون پریسا آشتیانی، فاطمه پاکی و مهشید رئیسی به چشم می‌خورد.
در همین حال، پرونده مشابه دیگری درباره مجموعه‌ای به نام «اسماء آکادمی» خبرساز شد؛ شبکه‌ای که با سازماندهی تعدادی از بلاگرها و چهره‌های فعال در فضای مجازی، نسبت به طراحی و تولید محتواهایی با مضامین به‌ظاهر مذهبی در قالب‌هایی چون پست، پادکست، بسته‌های آموزشی و نیز برگزاری سمینار‌ها و کارگاه‌ها اقدام کرده و از این طریق به دنبال جذب انبوه مخاطب بوده است.در این نوع کاسبی‌ها ابتدا بلاگر با انتشار محتواهایی شهبه‌ناک و تحریف‌شده درباره مقوله‌های دینی، احساسات و عواطف مخاطبان را برانگیخته و آنها را جذب می‌کند؛ سپس به‌تدریج با سوءاستفاده از اعتماد و اعتقاد افراد جذب‌شده، محصولات و پکیج‌های شبه‌معنوی خود را به آنها می‌فروشد و درآمدهای هنگفت به جیب می‌زند. یکی از شگردهای سودجویان اینستاگرامی این است که به مخاطبان القا کنند با خرید یک دوره، پرداخت هزینه برای دریافت یک دستورالعمل خاص یا مبادرت به ذکر مجموعه‌ای از اذکار و اعمال، می‌توانند به اهداف و خواسته‌های مهم خود در زندگی برسند؛ از گشایش مالی و ازدواج گرفته تا رفع مشکلات خانوادگی و تغییر سرنوشت!گاهی نیز این بلاگرها با ایجاد نگرانی درباره گرفتاری‌های زندگی، انرژی‌های منفی، موانع ناشناخته یا پیامدهای منفی بی‌توجهی به برخی اعمال و اذکار، مخاطب را در وضعیت هراس و تشویش قرار داده و در نهایت او را مجبور به خرید خدمات و پکیج‌هایشان می‌کنند. عجیب‌تر آنکه این افراد سودجو غالبا به مشتریان خود تاکید می‌کنند که اگر پول ندهید، افعال و اذکار اثر نمی‌کنند!
در این‌باره حجت‌الاسلام محمد دغانلو، کارشناس و تحلیل‌گر مسائل دینی می‌گوید که جامعه هدف اصلی این طیف از بلاگرهای سودجو، زنان خانه‌دارند؛ چرا که آنها عمدتا بدون تحقیق و از سر عطوفت و سادگی حرف بلاگرها را باور کرده و تحت تاثیر القائات آنها قرار می‌گیرند. در تحلیل وضعیت رو به گسترش موصوف، نمی‌توان نقش شبکه‌های اجتماعی و شبه‌رسانه‌هایی چون اینستاگرام را نادیده گرفت. ساختار این پلتفرم پرآسیب به کاربران اجازه می‌دهد تا بدون برخورداری از دانش و صلاحیت علمی، دینی و نیز در سایه فقدان نظارت حرفه‌ای، طی مدت‌زمانی کوتاه به چهره‌ای مشهور و اثرگذار بدل شوند و بساط کاسبی‌های ناشی از خرافه‌فروشی خود را وایرال کنند.از سوی دیگر، الگوریتم‌های پیشنهاد محتوا در اینستاگرام هم با تکرار موضوعات مورد علاقه کاربران، زمینه مواجهه مداوم و مستمر آنها با محتواهای مشابه را فراهم می‌آورند. بدین‌ترتیب، مخاطبی که به محتوای یک صفحه شبه‌معنوی علاقه نشان داده، به‌تدریج در معرض خیل انبوهی از صفحات و محتواهای همسان قرار می‌گیرد و در نهایت، کمیت کاربران درگیرشده با شیبی فزاینده افزایش پیدا می‌کند. برای مثال، در پرونده «اسماء آکادمی»، مجموع دنبال‌کنندگان صفحات مرتبط با اعضا و افراد وابسته به این شبکه سودجو بیش از ۱۵ میلیون نفر اعلام شده است؛ عدد قابل توجهی که نشان می‌دهد مسئله صرفا به چند صفحه شخصی و پراکنده محدود نیست و پای سازماندهی گسترده، پیچیده و فراگیری در میان است.
در این راستا انسداد صفحات برخی بلاگرهای اینستاگرامی خرافه‌فروش را می‌توان نشانه اهتمام نهادهای مسئول به مسئله گسترش خرافه‌گرایی و سوءاستفاده از باورهای مذهبی مردم در فضای مجازی دانست؛ اما برخورد محدود با چند صفحه و شبکه منحرف، به‌تنهایی راه‌حل مواجهه با چنین مسئله خطرناک و پردامنه‌ای نیست؛ بلکه باید عملیاتی‌سازی ایده کارامد حکمرانی در فضای مجازی را با جدیتی مضاعف دنبال کرد. در جامعه‌ای که باورهای مذهبی بخش مهمی از هویت فرهنگی و اعتقادی مردم را تشکیل می‌دهد، تبدیل اعتقادات به ابزار کاسبی و سودجویی می‌تواند تبعاتی به‌مراتب فراتر از مال‌باختگی به همراه داشته باشد.
هنگامی که مخاطب درمی‌یابد اعتماد و اعتقاد او دستمایه فروش یک پکیج شبه‌معنوی دروغین شده است، آسیب وارده به او تنها محدود به زیان مالی نمی‌شود؛ بلکه چنین تجربه مغلوبه‌ای می‌تواند اعتماد او به اصل دین، دین‌داری و مبلغان راستین این عرصه را متاثر سازد. از همین‌رو، مسئله کلیدی در اینجا ناظر به صیانت از مرز خطیر اعتماد عمومی و ممانعت از کاسبی افراد سودجو با مقدسات مردم است.در شرایطی که نام نورانی ائمه هدی (علیهم‌السلام) با عمیق‌ترین لایه‌های اعتقادی و عاطفی ملت متدین ایران پیوند خورده است، استفاده ابزاری از این سرمایه عظیم معنوی برای اهداف پوچ و بی‌مقداری از این دست، باید با حساسیت‌های جدی فرهنگی، رسانه‌ای و برخورد‌های قاطع و بازدارنده حقوقی مواجه شود.
منبع: فارس