میانجی‌های قطری طرح تازه‌ای برای پایان جنگ ارائه کرده‌اند؛ هفت روز اقدامات متقابل و تضمین چند کشور. این پیشنهاد در حالی روی میز ایران است که هزینه جنگ برای آمریکا از ۴۷ میلیارد دلار فراتر رفته و نتانیاهو نیز در شمارش آرای اسرائیل اکثریت پارلمانی ائتلاف خود را از دست داده است. مسئله اصلی اکنون نه فقط توقف شلیک، بلکه تضمین پایبندی واشنگتن به توافق احتمالی است.
طرح تازه از دوحه رسید
رویترز به نقل از یک مقام مطلع گزارش داده میانجی‌های قطری روز یکشنبه پیش‌نویس تازه‌ای برای پایان جنگ به ایران داده‌اند. بر اساس این گزارش، ایران متن را بررسی می‌کند و انتظار می‌رود تا پایان هفته پاسخ دهد. قطر و پاکستان در ماه‌های اخیر کانال اصلی انتقال پیام‌ها بوده‌اند و پیشنهاد جدید پس از فروریختن توافق موقت قبلی مطرح شده است. هنوز نه ایران و نه واشنگتن پذیرش پیش‌نویس را اعلام نکرده‌اند.
جزئیات هفت روز سرنوشت‌ساز
مطابق اطلاعات منتشرشده در رویترز، متن جدید یک جدول زمانی هفت‌روزه پیش‌بینی می‌کند که در آن هر دو طرف باید هر روز اقداماتی مشخص برای اعتمادسازی انجام دهند. این فرایند ممکن است از ابتدای هفته آینده آغاز شود و چند کشور نیز ضامن اجرای توافق باشند، اما ترتیب دقیق اقدامات روز اول تا هفتم و نام ضامنان منتشر نشده است.
گره اصلی؛ چه کسی اول اقدام می‌کند؟
برای فهم محتوای مذاکرات، باید پیش‌نویس تازه قطر را از پیشنهاد قبلی ایران جدا کرد. در طرح پیشین ایران، پایان حملات در جبهه‌های منطقه، رفع محاصره دریایی بنادر ایران، کاهش محدودیت‌های نفتی و آزادسازی دارایی‌ها در برابر بازگشایی هرمز و از سرگیری مذاکرات هسته‌ای مطرح بود.
گاردین دیروز گزارش داده ایران در یکی از پیشنهادهای در حال بررسی، بازگشایی تنگه ظرف چهار روز پس از رفع تحریم‌ها را مطرح کرده است؛ این عدد را نباید با جدول هفت‌روزه قطر یکی دانست. اختلاف اصلی همچنان بر سر تقدم و تأخر تعهدات است. ایران نمی‌خواهد اهرم‌های خود را واگذار کند و بعد منتظر وعده رفع فشار بماند.
صورتحساب ۴۷ میلیارد دلاری جنگ همزمان، رویترز با استناد به برآورد داخلی پنتاگون اعلام کرده هزینه جنگ برای ارتش آمریکا از ۴۷ میلیارد دلار عبور کرده است. رقمی بیش از ۲۵ درصد بالاتر از تخمین ماه ژوئیه.
بیش از ۲۹میلیارد دلار برای جایگزینی مهمات مصرف شده و بیش از ۶میلیارد دلار برای تجهیزات از دست رفته یا آسیب‌دیده برآورد شده است. ضمن اینکه هزینه ترمیم برخی پایگاه‌های آسیب‌دیده ممکن است در این محاسبه کامل نباشد.
این ارقام، داده منتشرشده از اسناد پنتاگون است، نه حسابرسی نهایی تمام هزینه‌های جنگ. برای دولت ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر، ادامه عملیات علاوه بر هزینه نظامی، بار سیاسی و اقتصادی نیز دارد.
نتانیاهو بدون اکثریت مستقیم
نتیجه اولیه انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل نیز به ابهام سیاسی افزوده است. طبق شمارش اعلام شده در ظهر چهارشنبه، با احتساب حدود ۸۴٫۵ درصد صندوق‌ها، اردوگاه نتانیاهو ۵۴ کرسی، ائتلاف رقیب به رهبری گادی آیزنکوت ۴۹ کرسی و احزاب عرب ۱۷ کرسی داشتند.
برای تشکیل دولت در کنست ۱۲۰نفره، حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده لازم است. به این ترتیب نتانیاهو در شمارش فعلی اکثریت پیشین خود را از دست داده و با ائتلاف موجود نمی‌تواند مستقیماً دولت جدید تشکیل دهد؛ مگر آنکه در ادامه شمارش یا مذاکرات ائتلافی آرایش کرسی‌ها و حمایت‌ها تغییر کند. او فعلاً می‌تواند در جایگاه نخست‌وزیر موقت باقی بماند، اما راه تشکیل کابینه تازه برایش روشن نیست.
تا اینجا می‌توان گفت شعارهای انتخاباتی او مبنی بر دستاوردهای تاریخی پس از ۷ اکتبر چندان باورپذیر نبوده و او حتی اکثریت شکننده دور قبل خود را هم از دست داده است.
آزمون واقعی تضمین‌ها
از منظر منافع ایران، خبر مهم امروز صرفاً وجود یک میانجی تازه نیست؛ پیشنهاد قطر می‌کوشد پایان جنگ را از وعده‌های کلی به تعهدات زمان‌بندی‌شده و قابل پیگیری تبدیل کند. در برابر آن، هزینه فزاینده جنگ برای واشنگتن و بن‌بست سیاسی اسرائیل، ضرورت یافتن راه خروج را پررنگ کرده‌اند. با این همه، هیچ یک به‌تنهایی تضمین امنیت ایران نیستند.
ارزش طرح هفت‌روزه در این سنجیده خواهد شد که رفع محاصره، توقف حملات، نظارت بر اجرای تعهدات و امکان بازگشت به اقتصاد عادی را چگونه به اقداماتی همزمان و قابل راستی‌آزمایی گره می‌زند. آزمون اصلی این است که دیپلماسی بتواند چرخه آتش‌بس کوتاه و حمله دوباره را پایان دهد. بدون این ملاحظات، ایران به پیشنهادهای میانجی‌ها اعتنا نخواهد کرد.