ساری- ایرنا- میوه پاییزی پرتقال مازندران به میزان حدود ۲میلیون و ۷۰۰ هزار تن در حالی پس از نارنگی به مرحله برداشت رسید که باغداران این خطه شمالی همچنان نگران چگونگی عکس‌العمل بازار نسبت به عرضه و تقاضا هستند، با این حال روستا بازارهای شبکه تعاون روستایی مناطق مختلف کشور فرصت ۲ سر برد برای مصرف کنندگان و تولیدکنندگان این میوه محسوب می‌شود.
به گزارش خبرنگار ایرنا، روستا بازار در رویکرد جدید شبکه تعاون روستایی، می‌تواند به عنوان یک زیرساخت اقتصادی برای اتصال تولید، تشکل، بازار و مصرف‌کننده تعریف شود؛ زیرساختی که هدف آن افزایش سهم تولیدکننده از ارزش محصول، کاهش هزینه‌های مبادله، ارتقای شفافیت بازار و فراهم کردن دسترسی مردم به کالاهای باکیفیت و قیمت مناسب است.
هدف اصلی این بازارها شکل‌دهی به یک زنجیره اقتصادی منسجم از تولید تا مصرف است؛ زنجیره‌ای که در آن محصولات تولیدکنندگان محلی امکان حضور در بازار پیدا کرده و مصرف‌کنندگان نیز بتوانند کالاهای مورد نیاز خود را با کیفیت و قیمت مناسب‌تر تهیه کنند.
این نگاه با رویکرد جدید سازمان تعاون روستایی نیز هم‌راستا است؛ رویکردی که بر تقویت تشکل‌ها، توسعه زنجیره ارزش، کاهش مداخله مستقیم دولت و استفاده از ظرفیت شبکه تعاونی‌ها در مدیریت بازار تأکید دارد.
هر اندازه این زنجیره منسجم‌تر و حرفه‌ای‌تر عمل کند، امکان کاهش هزینه‌های مبادله و افزایش سهم تولیدکننده از ارزش نهایی محصول بیشتر خواهد شد. از همین منظر، توسعه روستابازار باید همزمان با تقویت زیرساخت‌های پشتیبان آن دنبال شود.
سازمان تعاون روستایی نیز در برنامه‌های جدید خود، ایجاد بارانداز در کنار روستابازارها را برای مدیریت عرضه، خرید محصولات در زمان افزایش تولید و جلوگیری از افت شدید قیمت‌ها مورد توجه قرار داده است. شرکت‌های تعاونی روستایی، تعاونی‌های تولید، تعاونی‌های زنان و اتحادیه‌های شهرستانی و استانی، به دلیل ارتباط مستقیم با تولیدکنندگان، می‌توانند حلقه واسط میان مزرعه و بازار باشند.
در مدل مطلوب، تعاونی نباید صرفاً نقش واسطه خرید و فروش داشته باشد؛ بلکه باید به یک بازیگر حرفه‌ای زنجیره ارزش تبدیل شود. این تغییر نگاه، با رویکرد جدید سازمان تعاون روستایی مبنی بر حرفه‌ای‌سازی و هوشمندسازی تشکل‌ها همخوانی دارد؛ به‌گونه‌ای که تشکل‌های توانمند از یک مجموعه صرفاً خدماتی به بازیگری مؤثر در زنجیره ارزش کشاورزی تبدیل شوند.
در این مدل، تشکل می‌تواند وظایفی همچون «شناسایی ظرفیت تولید، تجمیع محصولات، برنامه‌ریزی عرضه، خرید توافقی، بسته‌بندی و برندینگ، حمل‌ونقل تأمین بازار بازاریابی و مدیریت ارتباط با مصرف‌کننده» را برعهده گیرد.
تغییر رویکرد سازمان تعاون روستایی از خریدهای صرفاً تضمینی به سمت توسعه خرید توافقی و هدف‌گذاری برای گسترش روستا بازارها، نشان‌دهنده همین نگاه زنجیره‌ای است. در این الگو، تولیدکننده پیش از برداشت محصول می‌تواند چشم‌انداز روشن‌تری نسبت به بازار فروش داشته باشد و تعاونی نیز با شناخت تقاضا، برای خرید، نگهداری، حمل و عرضه برنامه‌ریزی کند. شبکه تعاون روستایی کشور از گسترده‌ترین شبکه‌های سازمان‌یافته مرتبط با تولیدکنندگان روستایی برخوردار است.
این ظرفیت می‌تواند در زمان عادی و به‌ویژه در شرایط بحران، نقش مهمی در تأمین و توزیع کالا ایفا کند. گزارش‌های سازمان تعاون روستایی نشان می‌دهد شبکه تعاونی‌ها در مقاطع بحرانی، در ذخیره‌سازی و توزیع کالاهای اساسی در نقاط مختلف کشور نقش‌آفرینی کرده است، از این منظر، روستابازار را باید بخشی از زیرساخت تاب‌آوری زنجیره تأمین دانست.
وجود شبکه‌ای از مراکز عرضه، انبارها، باراندازها و تشکل‌های فعال می‌تواند امکان واکنش سریع‌تر به تغییرات عرضه و تقاضا را فراهم کند. به همین دلیل، توسعه روستابازارها در کنار ایجاد زیرساخت‌های پشتیبان، می‌تواند نقش شبکه تعاون روستایی را از بازاررسانی سنتی به مدیریت هوشمند جریان کالا ارتقا دهد.
بررسی ها از سازمان تعاون روستایی کشور نشان می دهد که تا کنون ۵۰۰ شعبه روستا بازار در کشور ایجاد شد و این عدد تا پایان دولت به سه هزار روستا بازار خواهد رسید که با تحقق این هدف، حدود ۱۸ درصد از اقتصاد حوزه کشاورزی تحت پوشش و مدیریت تعاونی روستایی قرار خواهد گرفت.
چالش های مازاد بر مصرف تولید مرکبات مازندران
تولید افزون بر سه میلیون تن مرکبات تیغ دولبه فرصت و تهدید برای باغداری است که دولتمردان با ایجاد بازار مازاد بر مصرف از طریق افزایش صادرات مرکبات می توانند از تهدید بسیار جدی جلوگیری کنند. این که حداکثر میزان صادرات مرکبات استان به ۱۰۰ هزار تن برسد، قطره ای از آب دریا است.
بی توجهی به مشکلات و موانع صادرات مرکبات مازندران در حالی است که طبق بررسی ها در یک دهه اخیر اجرای طرح هایی نظیر اصلاح و احیاء باغ مرکبات مازندران مورد توجه جدی قرار گرفت، یعنی توسعه سیستم آبیاری تحت فشار، توسعه سیستم کود آبیاری و محلولپاشی عناصر غذایی، احداث باغ به شیوه جوی پشته ای، توسعه ارقام جدید با عملکرد بالا و پیش رس، تولید نهال های استاندارد و گواهی شده، مدیریت کنترل آفات و بیماری های گیاه و از همه مهمتر ذخیره سازی مناسب و کاهش ضایعات سبب شد تا متوسط عملکرد تولید مرکبات درهکتار ارتقا بیابد و عرضه آن نیز مدیریت شود.
اگرچه چرخ کشاورزی مدرن و پیشرفته در مازندران طی یک دهه اخیر سرعت بیشتری به خود گرفته است، اما به دلیل شکل نگرفتن زنجیره تولید همواره دلالی و واسطه بازی در بازار انواع محصولات کشاورزی مورد اعتراض همه از جمله تولید کنندگان، مسئولان و مصرف کنندگان است. هرچند طی چند سال اخیر باغداری مرکبات مازندران به نسبت در همه فرایند های تولید تا بازار مصرف از موفقیت چشمگیری برخوردار شده است، اما قرار گرفتن به مرز تولید سه میلیون و ۵۰۰ هزار تن مرکبات در این خطه شمالی به برنامه ریزی جدی نیاز دارد.
کارشناسان باغبانی معتقدند که به طور یقین با اجرای کامل همه مسایل فنی و البته همراهی و ثبات اقلیمی متوسط تولید مرکبات استان طی چند سال آینده تا ۵۰ تن درهکتار می رسد و این مقدار تولید به بازار مصرف بالایی نیاز دارد.
سازمان مرکزی تعاون روستایی با شبکه گسترده‌ای شامل ۸۸۰۰ تعاونی، تشکل و اتحادیه شناسنامه‌دار، یک امتیاز مثبت و ساختار شبکه‌ای قدرتمندی را در اختیار دارد. ظرفیتی که همه محصولات مازاد بر مصرف استان های کشور در این زنجیره از تولید به مصرف کننده برای مصرف کنندگان و تولید کنندگان ۲ سر برد محسوب می شود.
برنامه های مسوولان برای رفع موانع صادرات مرکبات تا ساماندهی بازار پرتقال
استاندار مازندران از برنامه‌ریزی برای ساماندهی زنجیره تولید، ذخیره‌سازی و عرضه مرکبات استان خبر داد و گفت: همزمان با آغاز فصل برداشت پرتقال، رفع موانع صادراتی و تقویت زیرساخت‌های عرضه در بازارهای داخلی با مشارکت بخش خصوصی و تعاونی‌ها به‌صورت جدی دنبال می‌شود.
مهدی یونسی‌رستمی در جلسه تنظیم بازار مازندران با اشاره به اهمیت راهبردی مرکبات در اقتصاد کشاورزی استان اظهار کرد: با توجه به آغاز فصل برداشت پرتقال و حجم قابل توجه محصولی که طی دو تا سه ماه آینده وارد بازار می‌شود، ساماندهی زنجیره تولید تا عرضه از اولویت‌های جدی مدیریت استان است و باید با مشارکت بخش خصوصی، تعاونی‌ها و دستگاه‌های اجرایی، نظامی منسجم برای حضور مؤثر این محصول در بازارهای داخلی و خارجی ایجاد کنیم.
وی با اشاره به مشکلات ایجادشده در حوزه صادرات به دلیل شرایط جنگی حاکم بر کشور افزود: رایزنی‌ها و پیگیری‌های لازم با مشارکت مجموعه اقتصادی استان، بخش خصوصی و دستگاه‌های مسئول برای رفع موانع صادراتی در حال انجام است و تلاش می‌کنیم ضمن تسهیل صادرات مرکبات، ظرفیت بازارهای داخلی نیز به بهترین شکل مدیریت شود.
مقام عالی دولت در مازندران همچنین تأمین منابع مالی مورد نیاز برای مدیریت بازار مرکبات را از اقدامات ضروری دانست و گفت: در این زمینه اقدامات خوبی از سوی مجموعه جهاد کشاورزی آغاز شده است و برنامه‌ریزی برای تأمین سرمایه مورد نیاز، تقویت توانمندی فعالان حوزه عرضه و ذخیره‌سازی مرکبات در دستور کار قرار دارد.
برنامه‌ریزی برای صادرات ۵۰۰ هزار تن مرکبات مازندران
مهدی یونسی‌رستمی از راه‌اندازی نمایشگاه‌های عرضه مستقیم کالا در شهرستان‌های مازندران خبر داد و گفت: محصولات تولیدی استان و سایر مناطق کشور بدون واسطه و با قیمت تولیدکننده در اختیار شهروندان قرار می‌گیرد.
استاندار مازندران با تأکید بر ضرورت تسهیل دسترسی مردم به کالاهای اساسی و حمایت از اقشار کم‌درآمد اظهار کرد: در راستای تنظیم بازار و کاهش فشارهای معیشتی، مقرر شده است در تمامی شهرستان‌های استان نمایشگاه‌هایی برای عرضه مستقیم محصولات و کالاهای اساسی راه‌اندازی شود.
یونسی رستمی افزود: در این نمایشگاه‌ها، کالاها به‌صورت مستقیم از واحدهای تولیدی تأمین و بدون واسطه در اختیار شهروندان قرار می‌گیرد تا مردم، به‌ویژه اقشار نیازمند و کم‌درآمد، بتوانند اقلام مورد نیاز خود را با قیمت مناسب تهیه کنند.
نماینده عالی دولت در مازندران با اشاره به تأمین کالاهای مورد نیاز از خارج استان تصریح کرد: برای محصولاتی که امکان تأمین آنها در داخل استان وجود ندارد نیز با استان‌های دیگر از جمله اصفهان، قزوین، البرز و خراسان هماهنگی‌های لازم انجام شده است تا تولیدکنندگان این مناطق محصولات خود را با قیمت تولیدی به نمایشگاه‌های مازندران ارسال کنند.
استاندار مازندران گفت: پیش‌بینی می‌شود امسال حدود سه تا ۳.۵ میلیون تن مرکبات در مازندران تولید شود که از این میزان، حدود سه میلیون تن در بازار داخلی مصرف و نزدیک به ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تن نیز به کشورهای دیگر صادر می‌شود.
وی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای توسعه صادرات مرکبات به کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا خاطرنشان کرد: هماهنگی‌های لازم برای صادرات این محصولات در حال انجام است تا با فراهم شدن زمینه‌های صادراتی، از انباشت مرکبات در استان جلوگیری شود و این محصول راهبردی بتواند در چرخه اقتصادی و تجاری کشور نقش مؤثرتری ایفا کند.
یونسی رستمی با تأکید بر ضرورت توجه به بهداشت و مراقبت از باغ‌ها خاطرنشان کرد: در کنار برنامه‌های مربوط به بازار و صادرات، باید سلامت باغ‌ها و کیفیت محصول نیز به‌صورت جدی مورد توجه دستگاه‌های متولی قرار گیرد تا محصول تولیدی استان با کیفیت مناسب به دست مصرف‌کنندگان برسد.
عرضه مستقیم مرکبات مازندران به بازار استان های کشور
سرپرست معاونت توسعه بازرگانی و صنایع کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی مازندران اعلام کرد: هماهنگی لازم برای عرضه مستقیم مرکبات این استان در تشکل‌های تعاونی روستایی، میادین تره‌بار و زنجیره کوثر شهرداری اصفهان انجام شده است.
حسین اسلامی گفت: در پیگیری مشترک میان مسئولان استان‌های مازندران و اصفهان، زمینه عرضه مستقیم مرکبات مازندران در تشکل‌های تعاونی روستایی، میادین تره‌بار و زنجیره کوثر شهرداری استان اصفهان فراهم شده است.
وی با اشاره به اهداف این اقدام اظهار داشت: هدف اصلی، کاهش حلقه‌های واسطه، عرضه مرکبات با قیمت مناسب به مصرف‌کنندگان نهایی و رونق اقتصاد مرکبات استان مازندران است. این طرح می‌تواند با ایجاد مسیرهای مستقیم عرضه، منافع تولیدکننده و مصرف‌کننده را همزمان تأمین کند.
وی خاطرنشان کرد: این سازمان بر اساس وظایف خود، اهمیت این موضوع را در بخش کشاورزی، توسعه پایدار، امنیت غذایی و اقتصاد مقاومتی جدی می‌داند و تداوم هماهنگی‌های بین‌استانی را برای تنظیم بازار، حمایت از تولیدکنندگان و تأمین منافع مصرف‌کنندگان ضروری می‌شمارد.
طبق آمار رسمی سازمان جهاد کشاورزی مازندران از ۱۱۰ هزار هکتار باغ مرکبات استان، ۲۵هزار هکتار نارنگی است که با توسعه و احیاء باغ مرکبات طی چند سال گذشته سطح باغ های نارنگی زودرس استان به ۱۲ هزار هکتار افزایش یافت.
نارنگی و پرتقال مهم ترین میوه باغ های مازندران هستند و بسته به گونه درخت به صورت زودرس و یا دیررس برداشت شده و روانه بازار می شود. در میان نارنگی ها ارقام ایواساکی، میاگاوا، اکتیو و هوشیموتو در باغ های مرکبات مازندران زودرس محسوب می شوند و به طور معمول برداشت آنها از دهه دوم شهریور آغاز می شود.