فاصله بین مرگ یک فرد و تولد کودکی که خاطرات فرد درگذشته را به‌یاد می‌آورد کوتاه است، اما این ارتباط تناسخ را اثبات نمی‌کند.
گروهی از دانشمندان به سرپرستی «سعیده صادقی»، پژوهشگر علوم اعصاب شناختی در دانشگاه ویرجینیا، یک الگوی عجیب را در گزارش‌های ادعایی مربوط به تناسخ پیدا کرده‌اند.
بیش از ۳۰ درصد آمریکایی‌ها به تناسخ باور دارند؛ این ایده که انسان پس از مرگ، دوباره در این جهان متولد می‌شود. بااین‌حال، شواهد علمی محکمی برای وقوع تناسخ وجود ندارد. پژوهشگران گزارش‌هایی را بررسی می‌کنند که در آن‌ها افراد، به‌ویژه کودکان، از خاطرات و جزئیات زندگی یک فرد دیگر سخن می‌گویند.
از دهه‌ی ۱۹۶۰، پژوهشگران دانشگاه ویرجینیا هزاران مورد از این گزارش‌ها را گردآوری کرده‌اند. اکنون تحلیل بیش از هزار مورد از آن‌ها، الگویی غیرمعمول را آشکار کرده است. هرچه مرگ فردی که کودکان می‌گویند خاطرات او به یاد آورده‌اند، ناگهانی‌تر بوده باشد، فاصله میان مرگ او و تولد کودک کوتاه‌تر بوده است.
الگوی تناسخ در بیش از هزار پرونده
پژوهشگران در این مطالعه، ۱۶۷۸ پرونده را بررسی کردند که در آن‌ها توانسته بودند فرد درگذشته‌ای را شناسایی کنند که اطلاعات زندگی‌اش با گفته‌های کودکان مطابقت داشت. در ۱۳۱۹ پرونده، اطلاعات مربوط به زمان مرگ و تولد در دسترس بود. میانه فاصله زمانی بین مرگ فرد و تولد کودک در این پرونده‌ها ۱۶ ماه بود.
اما این فاصله با توجه به شرایط مرگ تفاوت داشت. در مواردی که مرگ کاملاً غیرمنتظره بود، میانه فاصله زمانی به ۱۲ ماه می‌رسید. این رقم در مقایسه با مواردی که مرگ از پیش قابل‌انتظار بود و فاصله زمانی آن‌ها ۲۱ ماه گزارش شد، حدود ۴۳ درصد کمتر بود.
پژوهشگران عوامل دیگری را نیز در تحلیل خود در نظر گرفتند؛ از جمله کیفیت اطلاعات تأییدشده، میزان دقت گفته‌های کودکان، آشنایی قبلی خانواده‌ها با یکدیگر، جایگاه اجتماعی و باورهای مذهبی. بااین‌حال، ارتباط میان ناگهانی بودن مرگ و کوتاه‌تر بودن فاصله زمانی همچنان باقی ماند.
سعیده صادقی می‌گوید داده‌ها مشاهده‌ای هستند و پژوهشگران درباره سازوکار احتمالی این ارتباط موضع قطعی ندارند. او تأکید می‌کند که مشاهده الگوی مشابه تناسخ به‌تنهایی نشان نمی‌دهد پدیده‌ای فراطبیعی رخ داده است.
در واقع، ارتباط آماری مشاهده‌شده چندان قوی نبود. ناگهانی‌بودن مرگ فقط حدود ۲ تا ۳ درصد از تفاوت‌های موجود در فاصله زمانی را توضیح می‌داد. بنابراین، این یافته را نمی‌توان اثباتی برای تناسخ دانست.
پژوهشگران احتمال می‌دهند باورهای فرهنگی و مذهبی در این الگو نقش داشته باشند. در برخی سنت‌های هندو، بودایی و بومیان آمریکای شمالی، مرگ ناگهانی ممکن است با ناتمام ماندن خواسته‌ها یا تعهدات فرد مرتبط دانسته شود. بااین‌حال، در این مطالعه حتی در خانواده‌هایی که در دین آن‌ها تناسخ وجود ندارد، ارتباط مشاهده‌شده قوی‌تر بود.
پژوهشگران می‌گویند هنوز توضیح روشنی برای این الگو وجود ندارد و سازوکارهای روان‌شناختی و فرهنگی بررسی‌شده نیز آن را به‌طور کامل توضیح نمی‌دهند. یافته‌ها نه وقوع تناسخ را ثابت می‌کنند و نه مشخص می‌کنند که کودکان چگونه به اطلاعات گزارش‌شده دست یافته‌اند.
پژوهشگران نتایج این مطالعه را در ژورنال Psychology of Consciousness: Theory, Research, and Practice منتشر کرده‌اند.