ارومیه - ایرنا - همزمان با آغاز فصل پاییز و افزایش احتمال بارش‌های فراتر از نرمال، پویش «رود روان» در آذربایجان‌غربی با هدف بازگشایی مسیرهای آبی و تقویت جریان آب به سوی دریاچه ارومیه آغاز شده است. این طرح با لایروبی ۸۶ کیلومتر از رودخانه‌ها و انهار و رفع موانع در ۳۴۷ نقطه بحرانی می‌کوشد مسیر حیات را در رگ‌های این پهنه آبی دوباره جاری کند.
به گزارش ایرنا، حوزه آبریز دریاچه ارومیه طی دو دهه گذشته همواره میان دو لبه قیچی تغییرات اقلیمی، خشکسالی‌های متوالی و سوءمدیریت در مصرف منابع آبی گرفتار بوده است.
نگین فیروزه‌ای شمال‌غرب ایران که روزگاری بزرگترین دریاچه داخلی کشور و اکوسیستمی بی‌نظیر برای حیات‌وحش از پرندگانی چون فلامینگو و درناها گرفته تا گوزن زرد ایرانی بود، در چند دهه اخیر به بحرانی‌ترین نقطه حیات خود رسید و تا آستانه خشک شدن کامل پیش رفت.
هرچند با آغاز به کار کارگروه ملی نجات در سال‌های گذشته، گام‌های موثری برای احیای آن برداشته شد اما پایداری این حوضه آبی نیازمند راهکارهای ساختاری و مستمر بوده و است.
آذربایجان‌غربی به عنوان میزبان اصلی شریان‌های حیاتی تغذیه‌کننده این دریاچه، با داشتن ۱۵ رودخانه اصلی (مانند سیمینه‌رود، زرینه‌رود، گدار و سایر وردخانه ها) و شبکه‌ای گسترده از انهار فصلی و دائمی، نقشی کلیدی در تامین حقابه زیست‌محیطی دریاچه بر عهده دارد.
با این حال، طی سالیان متمادی، انباشت رسوبات طبیعی، ساخت‌وسازهای غیرمجاز در حریم رودخانه‌ها، ایجاد بندهای خاکی سنتی و عدم لایروبی منظم، ظرفیت انتقال آبِ این شریان‌ها را به شدت کاهش داده بود.
این معضل دو پیامد مخرب به دنبال داشت، از یک سو، بارش‌های رگباری و سیل‌آسای فصلی (که به‌ویژه در سال‌های اخیر تحت تاثیر الگوهای ناهنجار جوی و پدیده «ال‌نینو» تشدید شده است) به‌جای هدایت کنترل‌شده به سمت دریاچه، به طغیان رودخانه‌ها، تخریب اراضی کشاورزی و بروز خسارات جانی و مالی در روستاهای حاشیه‌ای می‌انجامید و از سوی دیگر، حجم عظیمی از روان‌آب‌های پاییزی و بهاری پیش از رسیدن به بستر اصلی دریاچه در مسیرهای مسدود و حاشیه‌ای هدر می‌رفت.
تجربه سال‌های گذشته ثابت کرد که احیای دریاچه ارومیه فقط به معنای رهاسازی آب از سدها نیست، بلکه پیش‌نیاز حیاتی آن، «گشودن رگ‌های حیاتی» یا همان باز کردن مسیر طبیعی رودخانه‌هاست.
طرح‌هایی نظیر پویش «رود روان» و عملیات گسترده لایروبی مسیل‌ها و نقاط بحرانی که به ابتکار استاندار آذربایجان غربی اجرایی شد، پاسخی ساختاری و پیشگیرانه به همین درس‌آموخته‌های تلخ تاریخی است تا استان همزمان با مهار خطرات سیلاب، حداکثر بهره‌برداری را از بارش‌های فصلی برای زنده نگه داشتن تالاب‌ها و دریاچه ارومیه به عمل آورد.
هم اکنون پویش «رود روان» روایتی از یک اقدام جهادی و میدانی در بستر رودخانه‌هاست؛ طرحی که هدف آن فراتر از یک پروژه صرف عمرانی، تبدیل مدیریت آب به یک عزم استانی و پویشی فراگیر میان دستگاه‌های اجرایی، تشکل‌های مردمی و روستاییان است تا پیش از آنکه بارش‌ها در موانع طبیعی و دست‌ساز هدر روند، مستقیم به پیکره دریاچه ارومیه سرازیر شوند.
لایروبی ۸۶ کیلومتر مسیر آبی و پاکسازی ۱۲۲ نقطه بحرانی
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان‌غربی در گفت و گو با ایرنا با اشاره به آخرین وضعیت ساماندهی حوضه‌های آبریز استان گفت: تاکنون ۸۶ کیلومتر از مسیر آب‌های روان در سطح استان لایروبی شده که از این میزان، ۶۵ کیلومتر مربوط به انهار و مسیل‌ها و ۲۱ کیلومتر در بستر رودخانه‌های اصلی بوده است.
مجید رستگاری با بیان اینکه ۱۰ رودخانه از مجموع ۱۵ رودخانه استان در حوضه آبریز دریاچه ارومیه جریان دارند، افزود: عملیات لایروبی این رودخانه‌ها با هدف بهره‌برداری حداکثری از بارش‌های پاییزی با سرعتی چشمگیر در دست انجام است.
وی درباره تدابیر اندیشیده‌شده برای ایمن‌سازی استان در برابر سیلاب‌های احتمالی گفت: در بررسی‌های میدانی، ۳۴۷ نقطه بحرانی در مسیر جریان آب‌های سطحی شناسایی شده که تا کنون ۱۲۲ نقطه به‌طور کامل پاکسازی شده و بهسازی و رفع انسداد سایر نقاط نیز به صورت شبانه‌روزی ادامه دارد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان‌غربی اجرای پویش «رود روان» را ابتکاری اثرگذار دانست و خاطرنشان کرد: این پویش با تدبیر و اهتمام ویژه استاندار آذربایجان‌غربی برنامه‌ریزی شده تا روان‌آب‌ها بدون توقف و با کمترین هدررفت به پهنه آبی دریاچه برسند.
آغاز عملیات لایروبی و تعریض بستر «سیمینه‌رود»
در چارچوب پویش میدانی رود روان، عملیات لایروبی و تعریض بستر رودخانه «سیمینه‌رود» به‌عنوان یکی از بزرگترین شریان‌های تغذیه‌کننده دریاچه ارومیه، با حضور استاندار آذربایجان‌غربی در مهرماه به صورت رسمی آغاز شد.
رضا رحمانی، استاندار آذربایجان‌غربی با تأکید بر لزوم استفاده حداکثری از فرصت زمانی موجود برای رفع انسداد مسیرهای رودخانه ای در حوضه آبریز دریاچه ارومیه می‌گوید: پیش‌بینی‌های هواشناسی مبنی بر بارش‌های فرانرمال تحت‌تأثیر پدیده ال‌نینو، ضرورت لایروبی سریع و رفع انسدادها را دوچندان کرده است؛ به همین دلیل ادوات مکانیکی سنگین و عوامل آب منطقه‌ای با تمام ظرفیت در محل مستقر هستند.
پیش‌بینی‌های هواشناسی مبنی بر بارش‌های فرانرمال تحت‌تأثیر پدیده ال‌نینو، ضرورت لایروبی سریع و رفع انسدادها را دوچندان کرده است؛ به همین دلیل ادوات مکانیکی سنگین و عوامل آب منطقه‌ای با تمام ظرفیت در محل مستقر هستند.
استاندار آذربایجان‌غربی با فراخوان عمومی برای مشارکت در پویش «رود روان» خاطرنشان کرد: بازگشایی سرشاخه‌ها و رفع موانع کوچک و بزرگ نیازمند یاری جوامع محلی است.
وی از دهیاران، اعضای شوراهای اسلامی، روستاییان و صاحبان تجهیزات و ماشین‌آلات عمرانی دعوت کرده و خواهان سهیم شدن انان در این پویش همگانی شد زیرا معتقد است همراهی مردم نقش کلیدی در تسهیل عبور جریان آب دارد.
رحمانی همچنین از مسئولان و مردم استان آذربایجان‌شرقی هم خواست تا با اقدامی هم‌سو و هماهنگ در حوضه رودخانه‌های واقع در آن استان، مسیر آب‌های روان را بازگشایی کنند تا بستر انتقال حداکثری سیلاب‌ها به دریاچه فراهم آید.
هم‌پیمانی شهروندان و تشکل‌ها؛ هر قطره یک گام به سوی احیا
رضا پور جبار یکی از فعالان زیست محیطی در آذربایجان غربی در این باره معتقد است که ساماندهی بستر انهار، برچیدن رسوبات و افزایش گنجایش آبگذری رودخانه‌ها، حلقه‌های به هم پیوسته‌ای هستند که بقای دریاچه ارومیه را تضمین می‌کنند.
وی براین باور است که پویش «رود روان» زمانی به اوج بازدهی خواهد رسید که نظارت عمومی، گزارش انسدادها توسط تشکل‌های زیست‌محیطی و همراهی مجاوران رودخانه‌ها، مانع از تصرف حریم و مسدود شدن مجاری طبیعی آب شود؛ رویکردی که نویدبخش احیای گام‌به‌گام زیست‌بوم منطقه با تکیه بر هم‌افزایی همگانی است.
پیوند باران‌های نجات‌بخش و فراتر از نرمال با حیات دوباره دریاچه ارومیه
به گزارش ایرنا حوضه آبریز دریاچه ارومیه در سال زراعی جاری پس از دوره‌های طولانی خشکسالی و افت شدید منابع زیرزمینی، شاهد یکی از پربارش‌ترین فصول آبی خود در سال‌های اخیر بود.
ثبت بارش‌های فراتر از میانگین بلندمدت در آذربایجان‌غربی و فعالیت متوالی سامانه‌های بارشی در امتداد حوضه‌های آبخیز، بارقه‌های امید را برای تثبیت تراز و جلوگیری از بازگشت نگین آبی به وضعیت بحرانی گذشته زنده کرد.
بارندگی‌هایی که طبق داده‌های هواشناسی و با تشدید جریانات ناشی از پدیده‌های اقلیمی، آورد آبی رودخانه‌ها و انهار فصلی استان را به شکل چشمگیری افزایش داد.
با این وجود، تجربه هیدرولوژیکی منطقه نشان داده است که «افزایش نزولات جوی» به تنهایی متضمن نجات اکوسیستم دریاچه نیست؛ بلکه گلوگاه اصلی، توان هدایت روان‌آب‌ها و گنجایش بستر شریان‌های تغذیه‌کننده به سمت پهنه آبی است.
در سال‌های پربارش گذشته، انسداد دهانه‌ها، انباشت رسوبات در مسیل‌ها و دخل‌وتصرف‌های غیرمجاز باعث می‌شد بخش قابل‌توجهی از این نعمت الهی پیش از رسیدن به بستر اصلی یا به شکل سیلاب‌های مخرب در دشت‌ها و اراضی کشاورزی سرریز و هدر رود یا به تله‌های تبخیری حاشیه‌ای بدل شود.
از این رو، ارتقای بارش‌های سال جاری برای آذربایجان‌غربی هم یک فرصت طلایی زیست‌محیطی و هم یک آزمون مهم مدیریتی به شمار می‌رود.
لایروبی فوری رودخانه‌های اصلی نظیر سیمینه‌رود و زرینه‌رود در جنوب آذربایجان غربی و شهر چای ارومیه، پاکسازی صدها نقطه بحرانی و بازگشایی انهار در قالب پویش‌های میدانی نظیر «رود روان»، گامی راهبردی است تا این افزایش بارندگی بی‌سابقه به صورت حداکثری و با کمترین تلفات به پیکره اصلی دریاچه ارومیه و تالاب‌های اقماری آن سرازیر شود و روند احیای پایدار این حوزه حیاتی شتاب گیرد.
