عدالتخواه کیست و عدالت‌خواهی چیست؟ آنچه به عنوان یکی از مهم‌ترین آمال بشر و رسالت انبیا و اولیای الهی مطرح بوده، بعضاً در فضای سیاسی با کج‌فهمی‌هایی همراه می‌شود. شاید بتوان مهم‌ترین انگیزه نارضایتی مردم در هر حکومتی را بی‌عدالتی یا احساس تبعیض و احساس بی‌عدالتی دانست. از این منظر برپایی عدالت همواره مهم‌ترین خاستگاه هر مصلح یا مدعی اصلاح در طول تاریخ بوده است.
در سپهر سیاسی کشور آنچه با عنوان عدالت‌خواهی به ویژه در یکی دو دهه اخیر پررنگ شد، با تقلیل مفهوم عدالت به افشاگری فساد همراه بود.
عدالت مفهومی گسترده است که افشاگری درباره فساد (با فرض صحت روند افشاگری) صرفاً بخشی از ابعاد آن است و تبعیض‌های ساختاری در بخش‌های مختلف که لزوماً فساد شخصی فرد یا گروهی نیست، مصادیق اصلی بی‌عدالتی است. از توزیع امکانات مالی نظیر بهره‌مندی از تسهیلات بانکی و رانت‌های ارزی تا فرصت‌های نابرابر آموزشی و علمی به نفع ثروتمندان و مصادیق متعدد دیگر می‌تواند موضوعات مهم پیگیری عدالتخواهان باشد، اما اگر انگیزه سیاسی و زدن رقبا هدف باشد، این موضوعات به کنار می‌روند تا افشاگری درباره فساد دغدغه طیف خاصی شود.
روز دوشنبه مناظره قربان‌زاده و اشتری در خبرگزاری فارس، در موضوع تراستی‌های نفتی برگزار شد. آنچه در سال گذشته در حوزه فروش نفت رخ داد به وضوح تأخیر یا نکول تعهدات برخی تراستی‌های نفتی بود که وقایع دی سال گذشته را رقم زد و با نتایج تلخی که به بار آورد دشمن را برای تهاجم در اسفند ماه به میهن عزیزمان جری کرد و شد آنچه که به تلخی شاهد آن بودیم. در چنین شرایطی حتماً یکی از متهمان اصلی وزیر نفت است که چندی پیش استعفا کرد یا به روایتی در پوشش استعفا، برکنار شد.
نقش شرکت ملی نفت و شرکت نیکو به عنوان بازوی تعاملات بین‌المللی وزارت نفت در موضوع فروش نفت و نظارت بر تراستی‌ها مشخص است، اما در این میان اینکه اشتری برکناری وزیر نفت را به زعم خودش به یک دعوای سیاسی و زدوبند ادعایی درباره حضور فردی نزدیک به یک شخصیت در هیئت مدیره یک شرکت تقلیل می‌دهد، نه افشاگری که دیگر ضدافشاگری و سفیدشویی عملکرد دستگاه و وزیری است که حتماً باید در قبال فاجعه بدهی چند میلیارد دلاری برخی تراستی‌ها پاسخگو باشد. این گونه است که تصویر کاریکاتوری عدالت‌خواهی با فروکاستن به افشاگری‌های بعضاً بی‌پایه حتی به مرحله نازل‌تر یعنی سفیدشویی سیاهکاران و در حقیقت ضدافشاگری مواجه می‌شود.
۴ مرداد سال گذشته پس از درگذشت مرحوم احمد توکلی در یادداشتی با تیتر «منتقد منصف، انقلابی اخلاق‌مدار، عدالتخواه قانون‌گرا» سعی کردم با سه کلیدواژه انصاف، اخلاق‌مداری و قانون‌گرایی نوع رویکرد آن مرحوم در مقابله با فساد را با رویکرد جنجالی طیفی که خود را عدالتخواه می‌نامند، تبیین کنم. امروز این مسئله را به روشنی می‌بینیم که بی‌انصافی چگونه موجب می‌شود تخلف یک وزیر پشت ادعای اثبات نشده اعمال نفوذ یک مسئول گم شود.
می‌بینیم چگونه اخلاق‌مداری ذبح می‌شود تا مسئول ارشدی که یکی از محورهای اصلی اداره کشور و جنگ است بدون دلیل و مدرک متهم به اعمال نفوذ در انتصابات شود. می‌بینیم که چگونه قانون‌گرایی نادیده گرفته می‌شود تا هر اتهامی بدون ارائه مستندات آن به محاکم قضایی و دستگاه‌های نظارتی در دوربین زنده بیان شود.
این در حالی است که مشی مرحوم توکلی در سوت‌زنی علیه فساد و تخلف، اولاً با اشراف کامل و تخصصی به موضوع و مشورت با متخصصان به تناسب موضوع، دوماً جمع‌آوری مستند مدارک و اسناد، سوماً پیگیری موضوع از طریق دستگاه مرتکب تخلف برای شنیدن توضیحات متهم و اتمام حجت با دستگاه مربوط، چهارم پیگیری موضوع از طریق مسئولان ارشد و دستگاه‌های نظارتی و در وهله پنجم کشاندن موضوع به فضای رسانه بود. چه بسا در هر کدام از این مراحل اتهامی رد و یا رویه فاسدی اصلاح می‌شد و کار به افشاگری نمی‌رسید، اما افسوس که شهوت‌رانان سیاسی و دلدادگان به فالوور و مخاطب، افشاگری و قهرمان‌بازی را برای ارضای شهوات سیاسی و اهداف رسانه‌ای خود بهتر می‌دانند.
نمایش روز دوشنبه شکست مفتضحانه افشاگری بی‌منطق، هوچی‌گر، بی‌سواد و سیاست‌زده بود و نشان داد سوت‌زنی در کشور ما بیش از سرمشق گرفتن از نمونه‌های فیک، به بهره‌مندی از تجربه افراد سالم و وطن‌دوستی نظیر مرحوم توکلی نیاز دارد.
عدالتخواه کیست و عدالت‌خواهی چیست؟ آنچه به عنوان یکی از مهم‌ترین آمال بشر و رسالت انبیا و اولیای الهی مطرح بوده، بعضاً در فضای سیاسی با کج‌فهمی‌هایی همراه می‌شود.
زمان مطالعه: ۳ دقیقه
منبع: روزنامه قدس