شکست انتخاباتی، اقتدار داخلی ترامپ را درهم شکسته و متحدان آمریکا را نسبت به آینده واشنگتن مردد کرده است. رئیس‌جمهور آمریکا اکنون به آسیا می‌رود تا پشت تشریفات دیپلماتیک، ضعف سیاسی خود را پنهان کند و همچنان نقش رهبر بلامنازع جهان را بازی کند.
شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، موقعیت داخلی ترامپ را تضعیف کرده است. او اکنون با سفر به آسیا و دیدار با رهبران چین و روسیه می‌کوشد اقتدار ازدست‌رفته را بازسازی کند؛ اما متحدان واشنگتن دیگر مانند گذشته به رهبری آمریکا اطمینان ندارند.
فرار از سایه شکست انتخاباتی
دونالد ترامپ در شرایطی راهی فیلیپین و چین می‌شود که شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، کنترل کنگره را از ژانویه به دموکرات‌ها واگذار خواهد کرد. این تحول، مسیر پیشبرد برنامه‌های قانون‌گذاری کاخ سفید را دشوارتر می‌کند و رئیس‌جمهور آمریکا را در دو سال پایانی دوره خود با محدودیت‌های سیاسی جدی‌تری روبه‌رو خواهد ساخت. سفر آسیایی ترامپ در چنین شرایطی، صرفاً مجموعه‌ای از دیدارهای دیپلماتیک نیست؛ فرصتی برای نمایش قدرت در خارج از مرزها و جبران تصویری است که شکست انتخاباتی در داخل آمریکا از او ساخته است.
حضور در نشست آسه‌آن در مانیل و اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در شنژن، با تشریفات رسمی، رژه‌های نظامی و دیدار با رهبران قدرت‌های جهانی همراه خواهد بود؛ فضایی که می‌تواند برای ترامپ جذابیت زیادی داشته باشد. بااین‌حال، پشت این نمایش پرزرق‌وبرق، پرسشی اساسی وجود دارد؛ اینکه رئیس‌جمهوری که در داخل با کاهش قدرت سیاسی مواجه شده، تا چه اندازه می‌تواند در خارج از کشور ابتکار عمل را در دست بگیرد؟
پکن؛ حفظ آرامش در سایه رقابت
مهم‌ترین بخش سفر، سومین دیدار ترامپ و شی جین‌پینگ در سال جاری است. برخلاف انتظار برای یک توافق بزرگ، هدف اصلی دو طرف احتمالاً جلوگیری از برهم خوردن وضعیت شکننده کنونی خواهد بود. آتش‌بس تجاری که تا اواسط ژانویه تمدید شده، گفت‌وگوهای تازه درباره هوش مصنوعی و مناقشه بر سر صادرات تراشه‌های آمریکایی و مواد معدنی حیاتی چین، مهم‌ترین پرونده‌های روی میز هستند.
تضعیف موقعیت داخلی ترامپ می‌تواند انگیزه او برای پرهیز از تنش تازه با پکن را افزایش دهد. افت بازار سهام یا تشدید اختلافات تجاری، درست در شرایطی که او به دنبال بازسازی اعتبار سیاسی خود است، هزینه سنگینی برای کاخ سفید خواهد داشت. در مقابل، شی جین‌پینگ می‌تواند با تأکید بر دستاوردهای یک سال گذشته، واشنگتن را از تشدید محدودیت‌های فناوری برحذر دارد. پرونده جنجالی انویدیا و اختلافات پیرامون صادرات تراشه نیز احتمالاً در حاشیه این دیدار باقی می‌ماند؛ زیرا نه ترامپ و نه شی تمایلی ندارند رابطه شکننده دو کشور را با بحرانی تازه مواجه کنند.
پوتین و شی؛ برندگان احتمالی یک نمایش دیپلماتیک
احتمال دیدار سه‌جانبه ترامپ، شی و پوتین، بُعد دیگری به سفر آسیایی رئیس‌جمهور آمریکا می‌دهد. ترامپ از گفت‌وگو درباره اوکراین و خلع سلاح هسته‌ای سخن گفته، اما پکن تمایلی ندارد در مذاکراتی که آن را به مسئولیت مستقیم برای پایان جنگ اوکراین یا توافق هسته‌ای سه‌جانبه متعهد کند، گرفتار شود.
برای پوتین، حضور در کنار رهبران آمریکا و چین فرصتی برای بازگشت به مرکز دیپلماسی جهانی و نمایش جایگاه روسیه است. برای شی نیز میزبانی این نشست، موقعیت چین را به‌عنوان قدرتی تعیین‌کننده در معادلات بین‌المللی تقویت می‌کند. در این میان، ترامپ ممکن است بیش از دو طرف دیگر به دستاوردی ملموس نیاز داشته باشد؛ چراکه یک دیدار تشریفاتی بدون نتیجه مشخص، نمی‌تواند به‌تنهایی اعتبار سیاسی ازدست‌رفته او را احیا کند.
متحدانی که دیگر منتظر واشنگتن نمی‌مانند
در حاشیه نشست آسه‌آن، دیدار رهبران کواد شامل آمریکا، هند، ژاپن و استرالیا نیز برگزار می‌شود؛ اما نشانه‌های چندانی از اشتیاق ترامپ برای تقویت این چارچوب امنیتی دیده نمی‌شود. در دو سال گذشته، «مارکو روبیو»، وزیر خارجه آمریکا، مسئولیت اصلی پیگیری این همکاری را بر عهده داشته و بی‌میلی رئیس‌جمهور به تعامل با متحدان سنتی، از نگاه رهبران آسیایی پنهان نمانده است.
این کشورها در کنار نگرانی‌های امنیتی، موضوع تعرفه‌های سنگین آمریکا و پیامدهای اقتصادی جنگ ایران را نیز مطرح خواهند کرد. اختلال در عرضه موادی مانند هلیوم، گوگرد و گازوئیل و افزایش هزینه انرژی، فشار قابل‌توجهی بر اقتصاد کشورهای آسیایی وارد کرده است.
بااین‌حال، مهم‌ترین تحول شاید نه در توافق‌های تجاری و امنیتی، بلکه در تغییر نگاه متحدان آمریکا نهفته باشد. شکست انتخاباتی ترامپ برای آن‌ها نشانه‌ای از محدودیت‌های سیاسی واشنگتن و بی‌ثباتی سیاست خارجی این کشور است. رهبران آسیایی به‌تدریج به این نتیجه می‌رسند که اتکای کامل به آمریکا دیگر تضمین‌کننده امنیت و منافعشان نیست. سفر ترامپ شاید فرصتی برای نمایش قدرت باشد، اما در پس این نمایش، متحدانی قرار دارند که از هم‌اکنون به دنبال یافتن مراکز نفوذ و شرکای جایگزین در واشنگتن هستند.