روزنامه اعتماد نوشت: در هفتههای اخیر سلسله خبرسازیهایی را شاهد بودیم. داستان پایگاه فرفورد در انگلیس، ادعا درباره پروازهای مسافری، خرابکاری در یخچال فروشگاههای زنجیرهای و بانکها در اروپا، گزارش عجیب سیانان درباره بمب کثیف و خبر نقل مکان مقامات امریکایی به مراکز نظامی، همه در یک بازه کوتاه به چشم میخورد.
لابد وقتی این خبرها کنار هم قرار میگیرد، جریانی میخواهد تصویری خطرناک از ایران نشان بدهد. الگوی کار روشن است. اول اتهام مطرح میشود، بعد در رسانهها تکرار میشود، کمکم به «واقعیت» تبدیل میشود و در پایان، توجیه حمله از دلش بیرون میآید.
گزارش سدها از بقیه نگرانکنندهتر است، چون مرز میان مراکز نظامی و زیرساختهای حیاتی مردم، یعنی آب و برق، را هدف قرار میدهد. بازنشر این گزارش از سوی حلقهای از کارشناسان نزدیک به دموکراتها و برخی جریانهای منتقد جنگ در امریکا و اسراییل هم قابل تأمل است.
شاید بتوان این تحول را نشانه عبور بخشی از این جریانها از نقد جنگ به سمت تولید استدلالهایی برای محدودکردن مصونیت زیرساختهای حیاتی دانست. محتمل است برخی گزارشهای امنیتی با هماهنگی یا بر پایه برداشتهای محافل اطلاعاتی تهیه شود و رسانههای جریان اصلی آنها را در چارچوب مصلحت ملی منتشر کنند.
انتشار چنین گزارشی در نیویورکتایمز- که در فضای سیاسی امریکا به جریان دموکرات نزدیکتر تلقی میشود- اثرگذاری متفاوتی دارد، چون اعتبار رسانه به اعتبار ادعا منتقل میشود.
یکی از اصول شناختهشده در رسانههای غربی، ساختن اعتماد مخاطب با انتشار مستمر اخبار دقیق است. رسانه با حفظ اعتبار خود در سالهای عادی، در بزنگاههای سیاسی، روایتهای مورد نظر صاحبان قدرت را باورپذیر میکند. این اصلی است که رسانههای ما کمتر مجال رعایت آن را یافتهاند. با این همه، واکنش کاربران ایرانی در توییتر، نکته امیدوارکنندهای داشت.
بسیاری از معترضان، حتی منتقدان جدی سدسازی و پروژههای بزرگ آبی بودند. در میان آنها کسانی دیده میشدند که پیشتر خود منتقد سیاستهای رسمی بودهاند و حتی با محدودیتهایی روبهرو شدهاند. این واکنش بیش از آنکه سیاسی یا هدایتشده باشد، رنگ و بوی ایراندوستی داشت.
چرا اینبار روایت علیه ایران بهسادگی پذیرفته نشد، اما در برخی موارد دیگر نتوانستیم چنین حمایت و همبستگیای را در افکار عمومی برانگیزیم؟ پاسخ را باید در عملکرد خودمان جستوجو کنیم. در این مرحله، پاسخ موثر رجزخوانی و تهدید نیست، تقویت همین روح ملی است.
مسوولان بهتر است از مصادره سیاسی این واکنش خودداری کنند و اجازه دهند ایرانیان با زبان و اعتبار خود به این روایت پاسخ دهند. در عین حال، هرگونه اعلام خرسندی از حوادث امنیتی در اروپا و امریکا باید صریحا کنار گذاشته شود و موضع ایران در نفی و تکذیب هرگونه دخالت در این حوادث، قاطع و مکرر باشد.
اما مساله اصلی، ضعف رسانهای ماست. ایران رسانهای ندارد که بتواند در سطح بینالمللی با اعتبار و توان حرفهای، گزارش نیویورکتایمز را به چالش بکشد. سالها فشار بر رسانهها و خبرگزاریها، محدودکردن ارتباطات حرفهای و حتی طرح جرمانگاری مصاحبه با رسانههای خارجی، این ضعف را تشدید کرده است.
اگر امریکا ایران را با ناوگان دریایی محاصره میکند، ما هم با محدودسازی رسانهها، خود را در محاصره رسانهای قرار دادهایم. کارشناسان آنقدر درباره خطرات راهبردی رویکرد غیرمسوولانه و سطحی صداوسیما گفتند و نوشتند که زبانشان مو درآورد، اما کسی به حرفشان اعتنا نکرد و لابد پشیمانی بعدی هم فایدهای نخواهد داشت.
تجربه این روزها نشان داد که هنوز میتوان بر سر ایران، فراتر از اختلافات سیاسی و سلیقهای، به نقطهای از همدلی ملی رسید. این سرمایه را باید جدی گرفت. پاسخ موثر به روایتهای جنگافروزانه، تقویت همین همبستگی، بازسازی اعتماد عمومی و فراهم کردن میدان برای رسانههای مستقل و صدای مسوولانه ایرانیان است.
