جوان آنلاین: سید طه حسین مدنی، رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به تجربه‌های به‌دست‌آمده از جنگ اخیر و خسارت‌هایی که به ساختمان‌ها وارد شد، بر ضرورت توجه همزمان به ایمنی سازه‌ها و مدیریت مصرف انرژی تأکید کرد و گفت: یکی از مسائلی که در جریان این جنگ به شکل محسوسی دیده شد، آسیب‌دیدن پنجره‌ها و جدا شدن آنها از ساختمان بود؛ موضوعی که می‌تواند پیامد‌هایی فراتر از خسارت به خود ساختمان داشته باشد.
سیدطه‌حسین مدنی در گفت‌و‌گو با «جوان» اظهار کرد: شکستن شیشه در زمان وقوع انفجار پدیده جدیدی نیست و از گذشته نیز برای کاهش خطر آن راهکار‌هایی مانند چسباندن نوار روی شیشه یا استفاده از پوشش‌های ضخیم مقابل پنجره‌ها مطرح بوده است، اما آنچه در تجربه اخیر اهمیت بیشتری پیدا کرد، جدا شدن کامل پنجره از محل نصب و پرتاب شدن آن به داخل یا خارج ساختمان بود.
وی افزود: وقتی پنجره‌ای که باید بخشی از پوسته ایمن ساختمان باشد، در اثر انفجار از محل اتصال خود جدا شود، می‌تواند به عاملی برای آسیب به ساکنان، عابران، خودرو‌ها و حتی تجهیزات داخل ساختمان تبدیل شود. بنابراین باید نحوه اتصال پنجره‌ها به سازه و مقاومت این اتصالات در برابر شرایط بحرانی مورد بازنگری قرار گیرد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند ادامه داد: تجربه اخیر نشان داد، در بخشی از ساخت‌وساز‌های سال‌های گذشته، مسئله اتصال ایمن پنجره به ساختمان به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است. به همین دلیل، لازم است این موضوع هم در ساختمان‌های جدید و هم در برنامه‌های مقاوم‌سازی ساختمان‌های موجود جدی‌تر دنبال شود.
مدنی با بیان اینکه ایمنی پنجره تنها یک موضوع مربوط به شرایط جنگی نیست، گفت: اگر قرار است از تجربه‌های به‌دست‌آمده استفاده کنیم، باید به این موضوع نگاه گسترده‌تری داشته باشیم. پنجره‌ها در شرایط عادی نیز یکی از مسیر‌های مهم اتلاف انرژی در ساختمان هستند و در زمستان و تابستان می‌توانند بر میزان مصرف انرژی اثر قابل توجهی داشته باشند.
مدنی تصریح کرد: در این زمینه نمی‌توان تنها از یک زاویه به مسئله نگاه کرد. پنجره‌ای که در برابر شرایط عادی عملکرد حرارتی مناسبی دارد، لزوماً در شرایط انفجار ایمنی لازم را ندارد و برعکس، افزایش صرف مقاومت مکانیکی نیز نباید به قیمت افزایش شدید مصرف انرژی تمام شود. بنابراین هدف باید رسیدن به راهکاری باشد که بتواند هر دو نیاز را تا حد امکان پاسخ دهد.
وی ادامه داد: اگر دولت و بخش خصوصی در دوران آرامش برای افزایش ایمنی و بهره‌وری ساختمان‌ها سرمایه‌گذاری کنند، نتیجه این اقدامات تنها در زمان بحران دیده نخواهد شد بلکه در شرایط عادی نیز کاهش مصرف انرژی، افزایش عمر ساختمان و کاهش هزینه‌های ناشی از خسارت را به همراه خواهد داشت.
مدنی در ادامه با اشاره به مطالعات انجام‌شده در این زمینه گفت: طبق یافته‌های معاونت پژوهش اندیشکده حکمرانی هوشمند، یکی از چالش‌های مهم در ساختمان‌های حساس، ایجاد تعادل میان عملکرد حرارتی ساختمان در شرایط عادی و مقاومت آن در برابر تهدیدات و فشار‌های شدید در شرایط بحران است.
وی افزود: بر اساس این یافته‌ها، پوسته بیرونی ساختمان و به‌خصوص پنجره‌ها و سایر بازشو‌ها از بخش‌هایی هستند که می‌توانند در برابر انفجار آسیب‌پذیر باشند. بنابراین موضوع ایمنی ساختمان نباید صرفاً به اسکلت اصلی آن محدود شود و اجزای نما، قاب پنجره، شیشه و نحوه اتصال آنها نیز باید در ارزیابی تاب‌آوری ساختمان مورد توجه قرار گیرد. مدنی با اشاره به نقاط ضعف و قوت نوع پنجره‌ها در ساختمان‌های قدیمی و جدید، گفت: برخی قاب‌های فلزی قدیمی از نظر استحکام و اتصال به ساختمان عملکرد مناسبی داشتند، اما به دلیل انتقال بالای حرارت، در شرایط عادی موجب افزایش اتلاف انرژی می‌شدند. در مقابل، فناوری‌های جدیدتر که با هدف عایق‌کاری و کاهش مصرف انرژی توسعه یافته‌اند، اگر بدون توجه کافی به استحکام اتصالات و شرایط بحرانی نصب شوند، ممکن است در برابر فشار‌های ناگهانی آسیب‌پذیر باشند.
وی گفت: بنابراین راه‌حل مسئله، بازگشت کامل به شیوه‌های قدیمی یا کنار گذاشتن فناوری‌های جدید نیست، بلکه باید بتوان میان ویژگی‌های مثبت این دو رویکرد پیوند دقیقی ایجاد کرد. به عبارت دیگر، لازم است پنجره‌ای طراحی شود که هم عملکرد مناسبی در برابر انتقال حرارت داشته باشد و هم در شرایط بحرانی از ساختمان جدا نشود و خطر پرتاب قطعات آن را کاهش دهد. رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به تجربیات سایر کشور‌ها اظهار کرد: طبق یافته‌های معاونت پژوهش اندیشکده، در برخی کشور‌ها استفاده از قاب‌های فولادی جدید با قابلیت عایق‌کاری حرارتی، به عنوان یکی از مسیر‌های قابل بررسی برای حل این تعارض مورد توجه قرار گرفته است. همچنین تقویت اتصال قاب به سازه و استفاده از تجهیزات مهارکننده برای جلوگیری از پرتاب شیشه‌ها می‌تواند در افزایش ایمنی مؤثر باشد.
مدنی تأکید کرد: البته نمی‌توان یک نسخه واحد برای تمام ساختمان‌ها و مناطق کشور ارائه کرد. شرایط اقلیمی، نوع کاربری ساختمان، میزان حساسیت منطقه و نزدیکی به زیرساخت‌های حیاتی باید در انتخاب مصالح و شیوه‌های مقاوم‌سازی لحاظ شود.
وی افزود: طبق توصیه‌های معاونت پژوهش اندیشکده حکمرانی هوشمند، در مناطق حساس شهری می‌توان از سیستم‌های مقاوم‌تر برای قاب و شیشه و روش‌های مناسب برای مهار قطعات استفاده کرد. در مناطق جنوبی کشور نیز به دلیل گرمای شدید، رطوبت بالا و شرایط خورنده محیط، باید علاوه بر مقاومت سازه‌ای، دوام مصالح و کنترل ورود گرما به ساختمان مورد توجه قرار گیرد.
مدنی گفت: در چنین مناطقی انتخاب مصالح مقاوم در برابر خوردگی و استفاده از شیشه‌ها و پوشش‌هایی که تابش و گرمای ورودی را کنترل می‌کنند، می‌تواند هم به افزایش عمر اجزای ساختمان و هم به کاهش بار سیستم‌های سرمایشی کمک کند. رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در ادامه بر نقش مدیریت شهری و دستگاه‌های حاکمیتی تأکید کرد و گفت: در کنار ضوابط موجود، باید موضوعاتی مانند تعیین حریم مناسب برای ساختمان‌های مجاور مراکز حساس، شناسایی پهنه‌های پرخطر، جلوگیری از به‌کارگیری نما‌های خطرآفرین و مقاوم‌سازی ساختمان‌های موجود نیز با جدیت بیشتری دنبال شود. وی خاطرنشان کرد: پدافند غیرعامل نباید تنها زمانی مورد توجه قرار گیرد که بحران اتفاق افتاده است. بخش مهمی از تاب‌آوری کشور را می‌توان در زمان صلح و از مرحله طراحی ساختمان ایجاد کرد. اگر الزامات ایمنی، انرژی و تاب‌آوری از ابتدا در فرایند ساخت لحاظ شوند، هزینه اجرای آنها نیز به مراتب کمتر از زمانی خواهد بود که پس از وقوع حادثه برای جبران خسارت اقدام کنیم. مدنی در پایان گفت: سرمایه‌گذاری امروز برای ایمن‌تر و کم‌مصرف‌تر کردن ساختمان‌ها، هم یک اقدام اقتصادی و هم یک اقدام پدافندی است. این نگاه می‌تواند به کاهش هدررفت انرژی در شرایط عادی و حفاظت بهتر از جان انسان‌ها و زیرساخت‌های حیاتی در زمان بحران منجر شود.
|