متن محرمانه مصوبه ۳۲ بندی شورای عالی فضای مجازی برای تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی منتشر شده است؛ مصوبه‌ای که رفع فیلتر یوتیوب و تلگرام را به اجرای مجموعه‌ای از تعهدات فنی، اقتصادی و حقوقی از سوی وزارت ارتباطات و سایر دستگاه‌ها گره می‌زند.
با انتشار متن مصوبه «تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی و ارتقای حکمرانی قانونمند»، جزئیات بیشتری از برنامه مرحله‌ای رفع فیلتر پلتفرم‌های خارجی مشخص شده است؛ برنامه‌ای که در آن، بازگشایی یوتیوب و تلگرام به اجرای مجموعه‌ای از اقدامات و تعهدات دستگاه‌های مسئول وابسته است.
این مصوبه که در دی‌ماه ۱۴۰۳ با امضای رئیس‌جمهور در شورای عالی فضای مجازی به تصویب رسید، با هدف تأمین نیازهای مشروع و قانونی مردم برای دسترسی به محتوا و خدمات و همچنین ارتقای حکمرانی قانونمند در فضای مجازی تدوین شده است. متن این مصوبه ۳۲ بندی، در نشست خبری دبیر شورای عالی فضای مجازی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی از محرمانگی خارج شد.
بر اساس مفاد این مصوبه، ۱۵ وظیفه به‌طور مستقیم بر عهده وزارت ارتباطات قرار گرفته است. این مسئولیت‌ها از تقویت زیرساخت سکوهای داخلی و اصلاح مدل اقتصادی اپراتورها آغاز می‌شود و تا ارتقای کیفیت شبکه، مقابله با تحریم‌ها و مذاکره با پلتفرم‌های خارجی ادامه پیدا می‌کند.
مرحله اول؛ بازگشایی واتساپ و گوگل‌پلی
در مرحله نخست مصوبه که به رفع فیلتر واتساپ و گوگل‌پلی منجر شد، وزارت ارتباطات موظف بود به مدت سه ماه زیرساخت‌های لازم را در اختیار سکوهای محتوایی داخلی منتخب قرار دهد.
ابلاغ سند «سیاست‌ها و الزامات تعرفه‌گذاری ترافیک شبکه و تسهیم درآمد محتوا» با همکاری مرکز ملی فضای مجازی و فراهم کردن مقدمات اجرای آن نیز از دیگر وظایف این وزارتخانه در این مرحله بود.
در مقابل، بخشی از اقدامات حمایتی از سکوهای داخلی، از جمله ارائه بسته‌های حمایتی و تبلیغات رسانه‌ای، بر عهده نهادهایی مانند صداوسیما و مرکز ملی فضای مجازی قرار گرفته است.
مرحله دوم؛ چه اقداماتی برای رفع فیلتر یوتیوب پیش‌بینی شده است؟
در مرحله دوم، اجرای کامل تعهدات زمینه را برای بازگشایی یوتیوب فراهم می‌کند. در این بخش، وزارت ارتباطات باید مدل اقتصادی اپراتورهای ارتباطی را اصلاح کند؛ به‌گونه‌ای که وابستگی درآمد آنها به ترافیک خارجی کاهش یابد و استفاده از ترافیک داخلی تقویت شود.
اختصاص زیرساخت‌های پردازشی و ذخیره‌سازی مورد نیاز سکوهای داخلی منتخب برای یک سال و اجرای کامل سند تسهیم درآمد محتوا با همکاری مرکز ملی فضای مجازی نیز در همین مرحله پیش‌بینی شده است.
ارائه برخی خدمات الکترونیکی و بانکی از طریق پیام‌رسان‌های داخلی منتخب، با همکاری دستگاه‌های مسئول، از دیگر محورهای این مرحله است.
با این حال، اجرای این بخش از مصوبه تنها به وزارت ارتباطات محدود نمی‌شود. تصویب لایحه مقابله با اخبار جعلی، ایجاد زیست‌بوم پایدار برای تولید محتوای مردمی و سرمایه‌گذاری برای تقویت سکوهای محتوایی و خدماتی، از جمله مسئولیت‌هایی است که میان نهادهایی مانند هیئت وزیران، مجلس شورای اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، صداوسیما، بانک مرکزی و سایر دستگاه‌های مرتبط تقسیم شده است.
مرحله سوم؛ مسیر بازگشایی تلگرام
مرحله سوم مصوبه به اقداماتی اختصاص دارد که اجرای کامل آنها زمینه ورود به مرحله بازگشایی تلگرام را فراهم می‌کند. در این مرحله، وزارت ارتباطات باید کیفیت شبکه را ارتقا دهد، شفافیت ترافیک را افزایش دهد و خطاهای مثبت و منفی در فرایند پالایش را کاهش دهد.
تدوین و اجرای طرح امنیت خانواده در فضای مجازی، بهبود کیفیت دسترسی به محتوای داخلی از نظر سرعت، پایداری و تجربه کاربری و اعمال سیاست‌های تشویقی تعرفه‌ای برای مشترکان دارای مصرف منصفانه نیز از دیگر وظایف این وزارتخانه است.
پس از اجرای این اقدامات، وزارت ارتباطات باید وارد مذاکره با تلگرام شود. بر اساس مفاد مصوبه، بازگشایی این پیام‌رسان به پذیرش حاکمیت ایران از سوی آن وابسته شده است؛ بنابراین، تحقق این مرحله علاوه بر اقدامات داخلی، به نتیجه مذاکرات و تأمین شروط تعیین‌شده نیز بستگی دارد.
در همین مرحله، ارائه خدمات الکترونیکی مرتبط با یارانه، کارت سوخت، پلیس و قوه قضائیه از طریق پیام‌رسان‌های داخلی منتخب نیز پیش‌بینی شده است. وزارت اقتصاد، وزارت نفت، فراجا و قوه قضائیه از جمله دستگاه‌هایی هستند که در اجرای این بخش مسئولیت دارند.
همچنین ارائه خدمات جدید تحریم‌شکن و تدوین و پیگیری تصویب قانون مسئولیت سکوها، از دیگر محورهای این مرحله است که وزارت ارتباطات در برخی از آنها نقش همکار دارد.
مرحله چهارم؛ مذاکره با سایر سکوهای خارجی
در مرحله چهارم، وظایف وزارت ارتباطات بر تأمین دسترسی‌های ضروری، فراهم کردن راهکارهای مقابله با تحریم در لایه زیرساخت و ارتقای توان مقابله با ابزارهای پالایش‌شکن متمرکز است.
مذاکره با سایر سکوهای خارجی و فراهم کردن زمینه بازگشایی آنها نیز در شمار مسئولیت‌های پیش‌بینی‌شده برای این وزارتخانه قرار دارد. با این حال، متن مصوبه به‌تنهایی به معنای تعیین زمان مشخص برای رفع فیلتر این پلتفرم‌ها نیست و اجرای تعهدات مربوط به هر مرحله در این روند اهمیت دارد.
در کنار وزارت ارتباطات، دستگاه‌های دیگری نیز در مرحله چهارم مسئولیت‌هایی بر عهده دارند؛ از جمله تدوین لایحه جرم‌انگاری عرضه و فروش ابزارهای حاکمیت‌گریز، تدوین و پیگیری تصویب قانون مالکیت فکری و جلوگیری از فرار مالیاتی درآمدهای حاصل از فعالیت‌های اقتصادی و محتوایی در سکوهای خارجی. هیئت وزیران، مجلس شورای اسلامی، وزارت امور اقتصادی و دارایی و قوه قضائیه از جمله نهادهای دخیل در این بخش هستند.
سهم وزارت ارتباطات در رفع فیلتر سکوهای خارجی
مسئولیت وزارت ارتباطات در مصوبه ۳۲ بندی تنها به اجرای مستقیم بندها محدود نیست و در برخی بخش‌ها، این وزارتخانه نقش دستگاه همکار را بر عهده دارد.
برای نمونه، ارائه خدمات الکترونیکی مرتبط با یارانه، کارت سوخت، پلیس و قوه قضائیه از طریق پیام‌رسان‌های داخلی منتخب، با مشارکت وزارت ارتباطات و دستگاه‌های مسئول پیش‌بینی شده است. این وزارتخانه همچنین در زمینه ارائه خدمات تحریم‌شکن با بخش خصوصی همکاری می‌کند.
در مجموع، ۱۵ وظیفه از ۳۲ بند مصوبه «تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی و ارتقای حکمرانی قانونمند» به‌طور مستقیم بر عهده وزارت ارتباطات قرار دارد. با این حال، رفع فیلتر یوتیوب، تلگرام و سایر سکوهای خارجی صرفاً به عملکرد این وزارتخانه وابسته نیست و اجرای تعهدات سایر دستگاه‌ها و تحقق شروط تعیین‌شده در مصوبه نیز در این مسیر نقش دارد.