از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نه‌تنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه‌های آمریکایی، شکست راهبردی به متجاوزان تحمیل شده است.
خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نه‌تنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بن‌بست راهبردی و شکست‌های میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانش‌آموزان بی‌گناه آغاز شد، به‌سرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گسترده‌ای پیدا کرد و واکنش‌های متفاوتی را در رسانه‌های بین‌المللی برانگیخت.
رسانه‌های جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کرده‌اند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتاب‌ها می‌تواند تصویری روشن‌تر از وضعیت واقعی جنگ و چشم‌انداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
برآوردهای مؤسسه مودیز آنالیتیکس نشان می‌دهد جنگ ایران از زمان آغاز درگیری در اواخر فوریه، حدود ۲۶۵ میلیارد دلار به هزینه‌های مصرف‌کنندگان آمریکایی افزوده است؛ رقمی معادل تقریباً ۲ هزار دلار برای هر خانوار متوسط. گزارش سی‌ان‌ان می‌گوید افزایش قیمت انرژی، هزینه‌های استقراض و بهای حمل‌ونقل هوایی، فشار مضاعفی بر خانوارهایی وارد کرده که پیش‌تر نیز با تورم دست‌وپنجه نرم می‌کردند.
بخش عمده این فشار از افزایش قیمت سوخت ناشی می‌شود. به برآورد مارک زندی، افزایش هزینه انرژی، شامل بنزین، گازوئیل و گرمایش منازل، تاکنون حدود ۱۱۰۰ دلار به هزینه خانوار معمولی افزوده است. این رقم با قیمت‌های کنونی هر هفته حدود ۵۰ دلار دیگر افزایش می‌یابد. میانگین قیمت بنزین آمریکا به ۴.۳۴ دلار در هر گالن رسیده؛ در حالی که این رقم پیش از جنگ ۲.۹۸ دلار بود. اختلال چندماهه در تنگه هرمز نیز انتقال نفت، سوخت و گاز طبیعی مایع از خلیج فارس را مختل کرد و هزینه عرضه انرژی را افزایش داد.
بخش دیگری از فشار اقتصادی از افزایش هزینه‌های استقراض ناشی می‌شود. مودیز تخمین می‌زند افزایش نرخ‌های بهره حدود ۳۶۰ دلار به هزینه خانوار معمولی افزوده است. نرخ متوسط وام مسکن ثابت ۳۰ساله به ۷.۴ درصد رسیده و هزینه وام خودرو و بدهی کارت‌های اعتباری نیز افزایش یافته است. هم‌زمان، رشد دستمزدها در سپتامبر به پایین‌ترین سطح پنج سال گذشته رسید و دستمزد واقعی در بیشتر ماه‌های پس از آغاز جنگ کاهش یافت.
صنعت هواپیمایی نیز با افزایش قیمت سوخت جت روبه‌رو شده است. شرکت‌ها در واکنش به این وضعیت، برخی مسیرهای کم‌سود را حذف کرده و قیمت بلیت و هزینه بار را بالا برده‌اند. قیمت بلیت هواپیما در ماه اوت نسبت به سال قبل ۲۳ درصد افزایش داشته است.
از سوی دیگر، پنتاگون هزینه جنگ را تا ماه سپتامبر ۴۵.۱ میلیارد دلار برآورد کرده، هرچند این رقم هزینه تعمیر تأسیسات آسیب‌دیده آمریکا در منطقه را در بر نمی‌گیرد. طبق نظرسنجی سی‌ان‌ان، تنها ۲۷ درصد از آمریکایی‌ها عملکرد اقتصادی ترامپ را تأیید می‌کنند.
نیویورک‌تایمز گزارش داد که ۷۴ نماینده دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا در نامه‌ای به پیت هگست، وزیر دفاع این کشور، خواستار ارائه توضیحات درباره حملات هوایی آمریکا در ایران و موارد گزارش‌شده از کشته‌شدن غیرنظامیان شده‌اند. این اقدام در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره صورت گرفته است و به گفته روزنامه، در صورت کسب اکثریت یکی از مجالس یا هر دو مجلس از سوی دموکرات‌ها، ممکن است به بخشی از برنامه نظارتی آنها تبدیل شود.
یکی از محورهای اصلی نامه، حمله اول سپتامبر به مراسم عروسی در کوهستک است که در آن پنج نفر، شامل سه بزرگسال و دو کودک، کشته و حدود ۷۰ نفر مجروح شدند. پنتاگون مسئولیت این حمله را نپذیرفته و گفته است فرماندهی مرکزی آمریکا در حال بررسی آن است. در مقابل، بررسی تصویری نیویورک‌تایمز نتیجه گرفته است که مراسم عروسی با بمبی هدف قرار گرفته که نیروهای آمریکایی در جریان حملات به جنوب ایران رها کرده بودند.
نمایندگان خواستار روشن شدن این موضوع شده‌اند که آیا ارتش آمریکا حمله را انجام داده، هدف موردنظر چه بوده و تحقیقات درباره این حادثه به چه نتیجه‌ای رسیده است. آنها همچنین خواستار اطلاعات بیشتری درباره حمله به مدرسه ابتدایی در جنوب ایران در ساعات آغازین جنگ، که بنا بر گزارش نیویورک‌تایمز دست‌کم ۱۷۵ کشته بر جای گذاشته، و حمله دیگری در لامرد در ۲۸ فوریه شده‌اند.
این نامه علاوه بر تلفات انسانی، بر نبود شفافیت و پاسخ‌گویی وزارت دفاع آمریکا نیز تأکید دارد. نمایندگان می‌گویند پذیرش مسئولیت و بررسی اشتباهات می‌تواند عملکرد نیروهای نظامی را بهبود دهد، در حالی که کوتاهی در این زمینه نتیجه معکوس خواهد داشت.
رویترز به نقل از دو مقام ارشد ایرانی گزارش داده است که تهران تاکتیک‌های خود را برای هدف قرار دادن کشتی‌های متخلف از محدودیت‌های اعلام‌شده ایران در تنگه هرمز تغییر داده و قصد دارد دامنه عملیات را به خلیج عمان و آب‌های فراتر از آن گسترش دهد. به گفته این مقام‌ها، راهبرد جدید حدود ۱۰ روز پیش آغاز شده و هدف آن افزایش فشار بر آمریکا، بالا نگه داشتن قیمت جهانی نفت و تأثیرگذاری بر انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ماه نوامبر است.
تنگه هرمز پیش از جنگ محل عبور حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع بود. رویترز می‌گوید تهدیدها و حملات، تردد از این آبراه را به‌شدت کاهش داده و بازارهای انرژی را در معرض اختلال بیشتر قرار داده است. در ۴۸ ساعت پیش از انتشار گزارش نیز دست‌کم پنج حادثه مرتبط با کشتی‌های تجاری در منطقه ثبت شده بود؛ از جمله حوادثی که با حملات پهپادی ارتباط داشته‌اند. داده‌های سازمان بین‌المللی دریانوردی و گزارش‌های منابع امنیت دریایی از افزایش دوباره حملات حکایت دارند.
مقام‌های ایرانی گفته‌اند دامنه حملات گسترش خواهد یافت و کشتی‌هایی که محدودیت‌های تهران را نقض کنند، حتی خارج از تنگه هرمز نیز در امان نخواهند بود. یکی از آنها تأکید کرده است که ایران اجازه نمی‌دهد دونالد ترامپ پیش از انتخابات قیمت نفت را کاهش دهد و این رویارویی را به «بازی شطرنج» تشبیه کرده است.
اکسیوس گزارش داده است که بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ طی هفته گذشته درباره احتمال اجرای عملیات نظامی گسترده و مشترک آمریکا و اسرائیل علیه اهداف نظامی و هسته‌ای ایران پیش از انتخابات اسرائیل و انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا گفت‌وگو کرده‌اند. این گزارش به نقل از دو مقام آمریکایی، یک مقام اسرائیلی و یک منبع آگاه منتشر شده است؛ بااین‌حال، کاخ سفید ادعای گفت‌وگو درباره ازسرگیری جنگ را رد کرده و گفته است آمریکا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد.
در داخل دولت آمریکا درباره این تصمیم اختلاف‌نظر وجود دارد. به گفته منابع Axios، پیت هگست، وزیر جنگ، و فرماندهان ارشد سنتکام از حامیان ازسرگیری حملات‌اند، درحالی‌که بیشتر مشاوران ترامپ ادامه تحریم‌های اقتصادی و فشارهای غیرنظامی را ترجیح می‌دهند. گزارش می‌گوید ترامپ نیز ابتدا ظاهراً به حمله تمایل داشته، اما بعداً مرددتر شده است.
پیامدهای انتخاباتی از عوامل مهم این محاسبات است. به گفته منابع، واکنش احتمالی ایران با شلیک موشک‌های بالستیک می‌تواند بر انتخابات اسرائیل اثر بگذارد یا حتی به تعویق آن منجر شود. از سوی دیگر، ازسرگیری جنگ ممکن است برای ترامپ هزینه سیاسی داشته باشد؛ زیرا جنگ نامحبوب را دوباره در کانون توجه رأی‌دهندگان قرار می‌دهد و احتمال افزایش قیمت بنزین را در پی دارد.
هم‌زمان، میانجی‌های قطری همچنان منتظر پاسخ ایران به پیشنهاد متقابل آمریکا برای پایان دادن به جنگ هستند؛ پیشنهادی که شامل مطالبات هسته‌ای است. اکسیوس می‌نویسد مذاکرات همچنان در وضعیتی نامشخص قرار دارد.
رسانه های عربی
الجزیره در مقاله ای به قلم عبدالله بندر العتیبی، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه قطر، در تحلیل سخنان شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی تأکید کرد که امنیت کشورهای خلیج فارس به یکدیگر وابسته است و هرگونه تعرض به حاکمیت، تأسیسات حیاتی یا مسیرهای دریایی، پیامدهایی فراتر از مرزهای کشور هدف دارد.
به‌گفته نویسنده، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس باید ضمن حفظ استقلال تصمیم‌گیری و دفاع از حاکمیت خود، هماهنگی سیاسی و امنیتی را تقویت کنند. تنوع‌بخشی به روابط خارجی، گسترش همکاری‌های اقتصادی و استفاده از دیپلماسی و میانجیگری می‌تواند قدرت مانور این کشورها را افزایش دهد. در این چارچوب، بازدارندگی نظامی و مذاکره سیاسی مکمل یکدیگرند؛ دفاع از کشور نباید به تشدید تنش منجر شود و گفت‌وگو نیز نباید به معنای چشم‌پوشی از نقض حاکمیت باشد.
نویسنده همچنین امنیت انرژی، غذا، آب، ارتباطات و زیرساخت‌ها را از ارکان امنیت منطقه می‌داند. او بر اهمیت جایگاه قطر در تأمین گاز جهان، تقویت اقتصاد غیرنفتی و حمایت از فلسطین تأکید می‌کند و خواستار تبدیل منافع مشترک کشورهای خلیج فارس به همکاری پایدار است.
رأی الیوم در مقاله ای نوشت: نظم بین‌المللی امروز، قدرت را بر قانون مقدم کرده و در برابر تجاوزات اسرائیل، به‌ویژه علیه فلسطینیان، ناتوان مانده است. به باور او، کشورهای عربی با گرفتارشدن در اختلافات داخلی و جنگ‌های بیهوده، فرصت تشکیل ائتلاف‌های راهبردی واقعی را از دست داده‌اند؛ درحالی‌که اسرائیل با حمایت آمریکا، اهدافی فراتر از طرح اولیه «خاورمیانه جدید» را دنبال می‌کند.
نویسنده هشدار می‌دهد که پروژه جدید، دیگر به خاورمیانه محدود نیست و دامنه آن تا اوراسیا و مرزهای چین گسترش می‌یابد. در این میان، ایران و محور مقاومت بار اصلی مقابله با اسرائیل و آمریکا را بر دوش دارند؛ درحالی‌که روسیه و چین با رویکردی محتاطانه و غیرمستقیم، از رویارویی مستقیم پرهیز می‌کنند.
نویسنده تأکید می کند که مقاومت منطقه‌ای مانع پیشروی اسرائیل به‌سوی قلب اوراسیا شده و برای چین نیز فرصت خریده است. او همچنین تأکید می‌کند که حمایت از فلسطین، مانع نابودی کامل آرمان این ملت شده است. نتیجه‌گیری مقاله این است که بی‌عملی کشورهای عربی و کندی واکنش قدرت‌های شرقی، هزینه اصلی این تقابل را بر مردم منطقه تحمیل می‌کند.
المیادین در مقاله ای نوشت: عربستان پس از سال‌ها تجاوز و محاصره یمن، اکنون در بن‌بست راهبردی گرفتار شده است. حملات نظامی عربستان از سال ۲۰۱۵، تلفات گسترده غیرنظامیان و محاصره اقتصادی، نتوانست صنعا را تسلیم کند. همچنین، حمایت یمن از غزه و تشدید فشارهای نظامی و اقتصادی ریاض، صنعا را به اتخاذ سیاست مقابله‌به‌مثل واداشته است.
بر اساس این تحلیل، عملیات یمن علیه تأسیسات نفتی، فرودگاه‌ها و مسیرهای کشتیرانی عربستان، صادرات نفت، درآمدهای اقتصادی و امنیت سرمایه‌گذاری این کشور را تحت فشار قرار داده است. نویسنده می‌گوید ریاض برای خروج از بحران، به گزینه‌هایی مانند بسیج نیروهای داخلی، تشکیل ائتلاف‌های منطقه‌ای و خرید تسلیحات آمریکایی متوسل شده، اما این اقدامات قادر به تغییر موازنه قدرت نیستند.
در پایان، مقاله تأکید می‌کند که امنیت عربستان با خرید سلاح و اتکا به آمریکا و اسرائیل تأمین نمی‌شود؛ بلکه پایان محاصره، توقف تجاوز و پذیرش الزامات صلح عادلانه با یمن، تنها راه کاهش هزینه‌های فزاینده این بحران است.
رسانه های چین و روسیه
راشاتودی به نقل از روزنامه گاردین نوشت که حملات اخیر نیروهای یمنی به عربستان، نشانه تشدید بی‌ثباتی در منطقه خلیج فارس است. بر اساس این گزارش، حمله موشکی به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد دست‌کم ۱۳ کشته و ۳۰۰ زخمی بر جای گذاشته است.
این گزارش تأکید می‌کند که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، کشورهای عربی خلیج فارس را نیز درگیر پیامدهای خود کرده است. حملات به زیرساخت‌های نظامی، تأسیسات انرژی و آب‌شیرین‌کن‌ها، در کنار تعطیلی مدارس و اختلال در پروازها، امنیت و اقتصاد این کشورها را تحت فشار قرار داده است. به نوشته گاردین، تحولات جنگ زمینه پیشروی نیروهای یمنی و افزایش اهمیت راهبردی تنگه باب‌المندب را فراهم کرده است. این نیروها صرفاً ابزار ایران نیستند و اهداف داخلی و اختلافات منطقه‌ای خود را دنبال می‌کنند.
این گزارش با اشاره به کاهش اتکاپذیری چتر امنیتی آمریکا هشدار می‌دهد که عربستان ممکن است درگیر جنگی طولانی و پرهزینه شود. خودداری واشنگتن از تمدید کمک‌های نظامی به ریاض برای مقابله با نیروهای یمنی نیز بر پیچیدگی شرایط افزوده است. به نوشته گاردین، کشورهای خلیج فارس میان ائتلاف‌های قدیمی کم‌اثر و دشمنی‌های تازه گرفتار شده‌اند.
روزنامه چینی گلوبال تایمز در گزارشی نوشت که تشدید درگیری‌ها در یمن و گسترش حملات به زیرساخت‌های عربستان سعودی، معادلات امنیتی منطقه را تغییر داده و مذاکرات ایران و آمریکا را پیچیده‌تر کرده است.
بر اساس این گزارش، حملات به فرودگاه‌های ریاض و دمام و تأسیسات نفتی عربستان، نشان‌دهنده تغییر دامنه اهداف نیروهای یمنی از مراکز نظامی به زیرساخت‌های اقتصادی و غیرنظامی است. این راهبرد با افزایش هزینه‌های جنگ برای ریاض، می‌تواند بر تصمیم‌گیری‌های منطقه‌ای تأثیر بگذارد.
گلوبال تایمز هشدار داد که گسترش درگیری‌ها، امنیت انرژی و تجارت جهانی را نیز تهدید می‌کند؛ زیرا تنگه‌های هرمز و باب‌المندب، دو مسیر مهم انتقال انرژی و کالا، هم‌زمان با فشارهای امنیتی مواجه‌اند. افزایش قیمت نفت، هزینه‌های حمل‌ونقل و لغو پروازها از پیامدهای این وضعیت عنوان شده است.
این روزنامه همچنین به توافق دفاعی مشترک عربستان، ترکیه و پاکستان و احتمال مشارکت آمریکا در عملیات علیه نیروهای یمنی اشاره کرد و نوشت که چنین تحولاتی خطر گسترش جنگ را افزایش می‌دهد.
به نوشته این رسانه، تماس تلفنی وزیران خارجه ایران و عربستان برای بررسی راه‌های کاهش تنش نشان می‌دهد که کانال‌های دیپلماتیک همچنان فعال‌اند. گزارش با تأکید بر آوارگی بیش از ۲۰۰ هزار نفر در یمن، راهکار نظامی را عامل تشدید بحران دانست و خواستار بازگشت طرف‌ها به میز مذاکره شد.