فهرست جدید تیم ملی فوتبال ایران برای حضور در مسابقات دوستانه بصره، با تغییرات گسترده و غیبت تعدادی از چهره‌های باسابقه اعلام شد؛ تصمیمی که جوان‌گرایی را به اولویت اردوی آبان تبدیل کرده، اما تداوم و اهداف آن همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
فهرست جدید تیم ملی فوتبال ایران برای حضور در مسابقات بین‌المللی عراق را نمی‌توان صرفاً یک تغییر معمول در فهرست نفرات دانست. امیر قلعه‌نویی این بار سراغ تصمیمی رفته که در ماه‌های گذشته بار‌ها از سوی منتقدان و حتی بخشی از جامعه فوتبال مطالبه شده بود.
کاهش وابستگی به بازیکنان پا به سن گذاشته و میدان دادن به چهره‌هایی که می‌توانند بخشی از آینده تیم ملی را تشکیل دهند. تصمیمی که البته با توجه به سابقه انتخاب‌های سرمربی تیم ملی، بیش از آنکه یک پروژه قطعی تلقی شود، نیازمند ارزیابی در ادامه مسیر است.
تیم ملی که در اردو‌های گذشته همواره با حضور تعداد زیادی از بازیکنان باتجربه و چهره‌های تکراری شناخته می‌شد، حالا در فهرست ۲۹ نفره خود تغییرات محسوسی را تجربه می‌کند. تعویق یک‌ساله جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ نیز فرصت زمانی بیشتری در اختیار کادر فنی قرار داده تا بدون فشار مسابقات رسمی، ترکیب متفاوتی را آزمایش کند. با این حال، پرسش اصلی اینجاست که آیا قلعه‌نویی واقعاً تصمیم گرفته مسیر تازه‌ای را برای ساخت تیم ملی آغاز کند یا این تغییرات صرفاً به مسابقات تدارکاتی بصره محدود خواهد ماند؟
پایان حضور همیشگی‌ها؛ غیبت ستاره‌هایی که به بخشی از ترکیب ثابت تبدیل شده بودند
مهم‌ترین بخش فهرست جدید نام‌هایی است که این بار جایی در برنامه سرمربی تیم ملی ندارند. مهدی طارمی، شجاع خلیل‌زاده، علیرضا بیرانوند، سیدحسین حسینی، احسان حاج‌صفی، میلاد محمدی، رامین رضاییان، روزبه چشمی، سامان قدوس، علیرضا جهانبخش، مهدی ترابی، مهدی قایدی، علی علیپور و شهریار مغانلو از جمله غایبان سرشناس اردوی آبان هستند.
البته نمی‌توان تمام این غیبت‌ها را در یک دسته قرار داد. مصدومیت برخی بازیکنان از جمله رضاییان، کنعانی‌زادگان و ترابی در کنار تصمیم پزشکی درباره بیرانوند بخشی از دلایل تغییرات را توضیح می‌دهد. در مورد سایر نفرات نیز تصمیم فنی کادر مربیگری مطرح است. بنابراین غیبت در این اردو لزوماً به معنای پایان دوران ملی این بازیکنان نیست؛ هرچند کنار گذاشتن هم‌زمان تعداد زیادی از چهره‌های قدیمی نشانه‌ای جدی از تغییر اولویت‌های فعلی قلعه‌نویی محسوب می‌شود.
نکته قابل توجه، حفظ نام سردار آزمون در میان مهاجمان است. در شرایطی که طارمی از فهرست کنار رفته آزمون همچنان یکی از چهره‌های باتجربه و شناخته‌شده خط حمله خواهد بود. در واقع، قلعه‌نویی هنوز به حذف کامل نسل قبلی نرسیده و بیشتر به دنبال ایجاد ترکیبی میان بازیکنان باسابقه باقی‌مانده و نیرو‌های جوان‌تر است.
دروازه‌بان‌ها؛ فرصت تازه برای فرعباسی و زارعی
در خط دروازه، پیام نیازمند، حبیب فرعباسی، محمد خلیفه و ادیب زارعی چهار انتخاب قلعه‌نویی هستند. مهم‌ترین اتفاق این بخش، غیبت هم‌زمان بیرانوند و حسینی است؛ ۲ دروازه‌بانی که طی سال‌های گذشته بخش عمده رقابت برای شماره یک تیم ملی را به خود اختصاص داده بودند. نیازمند حالا فرصت مهمی برای نزدیک شدن به جایگاه دروازه‌بان اول دارد، اما دعوت از فرعباسی و زارعی نیز نشان می‌دهد کادر فنی به دنبال بررسی گزینه‌های دیگری است. فرعباسی با عملکردش در استقلال به فهرست رسیده و ادیب زارعی نیز پس از نمایش‌های قابل توجه در شمس‌آذر، فرصت حضور در جمع بزرگسالان را به دست آورده است. محمد خلیفه، دروازه‌بان آلومینیوم دیگر گزینه این پست است که البته برنامه انتقال او به استقلال در نیم‌فصل نیز مطرح شده است.
خط دفاع؛ تغییر چهره‌ها با حفظ چند مهره باتجربه
در خط دفاعی، حضور سامان فلاح، امین حزباوی، عارف آقاسی، محمد قربانی، علی نعمتی، محمدمهدی زارع، صالح حردانی، آریا یوسفی، ابوالفضل رزاق‌پور، حسین گودرزی و جعفر سلمانی ترکیبی متنوع از بازیکنان جوان و باتجربه را شکل داده است. حذف شجاع خلیل‌زاده، حاج‌صفی، میلاد محمدی و روزبه چشمی در کنار دعوت از مدافعانی مانند فلاح و حزباوی، نشان می‌دهد قلعه‌نویی به دنبال ایجاد تغییر در ساختار دفاعی است. محمدمهدی زارع، مدافع ۲۳ ساله پرسپولیس، نیز پس از حضور در اردوی قبلی بار دیگر مورد اعتماد قرار گرفته و می‌تواند برای رسیدن به نخستین بازی ملی خود تلاش کند.
در این میان، حضور بازیکنانی مانند رزاق‌پور و گودرزی نیز نشان می‌دهد کادر فنی صرفاً به نام‌های شناخته‌شده تیم‌های مدعی بسنده نکرده است. با این حال، مهم‌ترین مسئله برای این خط، تبدیل دعوت‌های مقطعی به فرصت واقعی بازی خواهد بود؛ چراکه صرف حضور در اردو نمی‌تواند تضمین‌کننده شکل‌گیری یک ساختار دفاعی تازه باشد.
استقلال در صدر، پرسپولیس با نمایندگانی محدودتر
یکی از نکات آماری جالب فهرست جدید، سهم باشگاه‌ها از تعداد ملی‌پوشان است. استقلال با هفت بازیکن، بیشترین نماینده را در این اردو دارد؛ حبیب فرعباسی، سامان فلاح، عارف آقاسی، صالح حردانی، حسین گودرزی، امیرمحمد رزاقی‌نیا و اسماعیل قلی‌زاده هفت استقلالی دعوت‌شده هستند. این اتفاق در شرایطی رخ داده که سهراب بختیاری‌زاده پیش‌تر از احتمال حضور پرشمار بازیکنان استقلال در تیم ملی استقبال کرده بود. نکته جالب‌تر اینکه امیرمحمد رزاقی‌نیا و اسماعیل قلی‌زاده در جمع بازیکنان جوان قرار می‌گیرند و می‌توانند از این فرصت برای تثبیت موقعیت خود استفاده کنند.
در سوی مقابل، پرسپولیس ۳ نماینده در فهرست دارد؛ پیام نیازمند، محمدمهدی زارع و محمدمهدی محبی. اختلاف تعداد نمایندگان دو باشگاه به‌خوبی در آمار این اردو دیده می‌شود، هرچند نباید فراموش کرد انتخاب‌های ملی تابع شرایط فنی، آمادگی بازیکنان و نیاز‌های هر پست است و نمی‌توان صرفاً از روی تعداد نفرات، درباره کیفیت عملکرد دو تیم قضاوت کرد.
نسل تازه در خط حمله؛ از فارسی ۱۹ ساله تا بازگشت فرصت برای جوان‌ها
در خط میانی و حمله نیز تغییرات قابل توجهی دیده می‌شود. امیرمحمد رزاقی‌نیا، اسماعیل قلی‌زاده، جواد حسین‌نژاد و امید نورافکن در کنار سعید عزت‌اللهی، ترکیبی از بازیکنان با تجربه‌های متفاوت را تشکیل می‌دهند. حسین‌نژاد نیز در این اردو دوباره به فهرست بازگشته است. در خط حمله، محمد محبی، محمدمهدی محبی، امیرحسین حسین‌زاده، مهدی لیموچی، افشین صادقی، امیرحسین فارسی، سردار آزمون، دنیس درگاهی و کسری طاهری حضور دارند. دعوت از امیرحسین فارسی ۱۹ ساله، وینگر خیبر، یکی از اتفاقات قابل توجه این فهرست است. بازیکنی که با نمایش‌های خوب در لیگ برتر توانسته نظر کادر فنی را جلب کند و حالا در کنار چهره‌هایی با تجربه بین‌المللی قرار گرفته است.
افشین صادقی نیز از دیگر بازیکنانی است که فرصت حضور در اردوی بزرگسالان را به دست آورده است. در کنار آنها، کسری طاهری و دنیس درگاهی می‌توانند گزینه‌هایی برای ارزیابی در ساختار هجومی تیم ملی باشند. با غیبت طارمی، قایدی و علیپور، رقابت برای حضور در ترکیب هجومی شکل متفاوتی خواهد داشت.
جوان‌گرایی یا تغییر موقت برای عبور از انتقاد؟
با وجود تمام تغییرات، مهم‌ترین مسئله درباره فهرست جدید تیم ملی نه تعداد بازیکنان جوان، بلکه سرنوشت این رویکرد در ماه‌های آینده است. قلعه‌نویی در سال‌های گذشته بار‌ها با انتقاد‌هایی درباره تکیه بیش از اندازه به بازیکنان باتجربه و تکرار نام‌های همیشگی مواجه شد؛ بازیکنانی که در مقاطعی حتی از نظر آمادگی و کیفیت فنی نیز با تردید‌هایی روبه‌رو بودند، اما همچنان در فهرست‌های متوالی حضور داشتند.
حالا که فاصله تا جام ملت‌های آسیا بیشتر شده، فرصت مناسبی برای آزمودن نسل تازه فراهم است. با این حال، آیا قرار است بازیکنانی مانند فارسی، قلی‌زاده، رزاقی‌نیا و زارعی در اردو‌های بعدی نیز حضور داشته باشند یا پس از پایان مسابقات عراق دوباره شاهد بازگشت همان ترکیب آشنا خواهیم بود؟ حتی نتیجه این ۲ مسابقه نیز می‌تواند بهانه‌ای برای تفسیر‌های متفاوت باشد. اگر تیم ملی با ترکیبی جوان‌تر نتیجه مطلوبی نگیرد، آیا کادر فنی مسئولیت این تجربه را می‌پذیرد یا جوان‌گرایی را به‌عنوان توضیحی برای ناکامی مطرح خواهد کرد؟ در نقطه مقابل، پیروزی مقابل فلسطین و عراق نیز نباید به ابزاری برای اثبات موفقیت کامل این سیاست تبدیل شود چراکه معیار اصلی، ساختن تیمی رقابت‌پذیر برای جام ملت‌های آسیا و سال‌های بعد است.
قلعه‌نویی حالا فرصتی دارد که مدت‌ها برای آن مطالبه وجود داشت. اما جوان‌گرایی با انتشار یک فهرست متفاوت اتفاق نمی‌افتد. این سیاست زمانی اعتبار پیدا می‌کند که بازیکنان جوان در اردو‌های بعدی نیز فرصت داشته باشند، در مسابقات جدی به میدان بروند و حتی در صورت اشتباه، از چرخه تیم ملی کنار گذاشته نشوند. مسابقات بصره می‌تواند نقطه شروع یک تغییر واقعی باشد؛ اما اگر این تصمیم تنها به فیفادی آبان محدود شود، بیش از آنکه نشانه پوست‌اندازی باشد، واکنشی کوتاه‌مدت به انتقاد‌های گذشته خواهد بود.