انتخابات زودهنگام پارلمانی در صربستان به یک زلزله سیاسی بی‌سابقه و پایان دوران ۱۲ ساله زمامداری قدرتمندترین مرد این کشور تبدیل شد. رهبر اقتدارگرای صربستان سرانجام پس از دو سال مقاومت در برابر اعتراضات مسالمت‌آمیز، شکست سنگین حزب متبوع خود را در برابر جنبش اعتراضی دانشجویان پذیرفت تا صدها هزار نفر از مردم با سرازیر شدن به خیابان‌های بلگراد و نووی‌ساد، پیروزی دموکراسی بر اقتدارگرایی را در یک شب تاریخی جشن بگیرند.
به گزارش خبرآنلاین، انتخابات پارلمانی اخیر در صربستان به نقطه عطفی در تاریخ معاصر بالکان بدل شد. بر اساس گزارش شبکه خبری الجزیره، الکساندر ووچیچ، رهبر پیشین صربستان پس از یک رقابت نفس‌گیر و در حالی که میزان مشارکت به بالاترین سطح خود در بیش از سه دهه گذشته رسیده بود، در مقر حزب راست‌گرای مترقی صربستان (SNS) به شکست خود اعتراف کرد. او در جمع هوادارانش اعلام کرد که بر اساس برآوردهای اولیه، ائتلاف دانشجویان بین ۱۳۵ تا ۱۴۰ کرسی از مجموع ۲۵۰ کرسی پارلمان را از آن خود خواهد کرد و حزب او تنها به ۱۰۵ کرسی دست یافته است.
در همین رابطه، نشریه پولیتیکو در تحلیلی از فضای ملتهب پس از انتخابات نوشت که با طولانی شدن سکوت معنادار کمیته مرکزی انتخابات در اعلام نتایج، ووچیچ ناگزیر شد بیانیه شکست خود را به طور همزمان از تمامی شبکه‌های تلویزیونی پخش کند. با انتشار این خبر، شهروندان سرخوش و شادمان به خیابان‌های مرکزی بلگراد سرازیر شدند و با در آغوش گرفتن یکدیگر شعار «کار او تمام است» را سر دادند؛ شعاری که بلافاصله خاطره قیام تاریخی اکتبر ۲۰۰۰ میلادی و سرنگونی اسلوبودان میلوشویچ را در اذهان زنده کرد.
نووی‌ساد، نقطه آغاز یک جنبش بزرگ
جرقه اولیه این جنبش دانشجویی در نوامبر ۲۰۲۴ میلادی و پس از یک فاجعه مرگبار زده شد. در آن زمان، فروریختن سقف یک ایستگاه قطار در شهر نووی‌ساد به کشته شدن ۱۶ نفر از شهروندان بی‌گناه انجامید. این فاجعه ملی به سرعت به یک موج گسترده از ناآرامی‌های اجتماعی تبدیل شد که زیربنای پلتفرم سیاسی ائتلاف دانشجویان را شکل داد. این جنبش با وعده مبارزه قاطع با فساد، غیرسیاسی کردن نهادهای عمومی و بازگرداندن حقوق مدنی شهروندان وارد کارزار شد و توانست حمایت بی‌سابقه‌ای را در سراسر کشور جلب کند.
ووچیچ در جولای ۱۹۹۵ میلادی و درست ۹ روز پس از نسل‌کشی سربرنیتسا، در پارلمان صربستان گفته بود که در برابر کشته شدن هر صرب، یکصد مسلمان کشته خواهند شد. ووچیچ پس از جدایی از حزب رادیکال، حزب مترقی صربستان را با هدف نزدیک شدن به جریان اصلی سیاست در اروپا تاسیس کرد و در سال ۲۰۱۲ میلادی با وعده مبارزه با جرایم سازمان‌یافته وارد ساختار قدرت شد.
گروهی از دانشجویان دانشگاه‌ها در ماه مه سال گذشته میلادی رسماً اعلام کردند که با یک فهرست تخصصی شامل پزشکان، مهندسان و نخبگان علمی در انتخابات رقابت خواهند کرد. رهبری این جنبش در طول رقابت‌های انتخاباتی بر عهده ایلیا سردانوویچ، استاد دانشکده پزشکی در نووی‌ساد بود. او در جریان جشن پیروزی در مقر این ائتلاف ضمن قدردانی از مقاومت مردم، تاکید کرد که صربستان با عبور از استبداد، در مسیر تبدیل شدن به یک کشور متمدن و بهتر گام برداشته است.
کارنامه یک رهبر اقتداگرا
برای درک اهمیت این پیروزی تاریخی، باید نگاهی به کارنامه ۱۲ ساله ووچیچ انداخت که با لفاظی‌های تند ملی‌گرایانه در دهه ۱۹۹۰ میلادی آغاز شد. او در جولای ۱۹۹۵ میلادی و درست ۹ روز پس از نسل‌کشی سربرنیتسا، در پارلمان صربستان گفته بود که در برابر کشته شدن هر صرب، یکصد مسلمان کشته خواهند شد. ووچیچ پس از جدایی از حزب رادیکال، حزب مترقی صربستان را با هدف نزدیک شدن به جریان اصلی سیاست در اروپا تاسیس کرد و در سال ۲۰۱۲ میلادی با وعده مبارزه با جرایم سازمان‌یافته وارد ساختار قدرت شد.
با وجود وعده‌های اولیه، نتایج مبارزه با فساد در دوران نخست‌وزیری و ریاست‌جمهوری او بسیار ناچیز بود و در مقابل، حاکمیت کنترل خود را بر رسانه‌ها و نهادهای مدنی به شدت گسترش داد. این رویکرد انحصارطلبانه تا آنجا پیش رفت که نهادهای بین‌المللی نظیر فریدم هاوس، صربستان را به عنوان یک «اقتدارگرایی انتخاباتی» دسته‌بندی کردند. همچنین سازمان گزارشگران بدون مرز با اعطای لقب «شکارچی آزادی مطبوعات» به ووچیچ، صربستان را در قعر جدول آزادی رسانه‌ها در میان کشورهای اروپایی و بالکان قرار داد.
شادی در خیابان‌هایی که بوی گاز اشک‌آور می‌دادند
روزنامه گاردین در توصیف حال و هوای خیابان‌های بلگراد پس از اعلام نتایج نوشت که این پیروزی یک تغییر مسیر رویایی برای معترضان بود. جوانانی که در دو سال گذشته همواره با باتوم و گاز اشک‌آور پلیس روبه‌رو می‌شدند، اکنون در همان خیابان‌ها با ماموران امنیتی دست می‌دادند و پیروزی خود را جشن می‌گرفتند. مردم با هجوم به پارک مرکزی بلگراد، چادرها و حصارهایی که طرفداران وفادار ووچیچ برای بیش از یک سال در آن برپا کرده بودند را در هم شکستند تا نمادهای این استبداد را از چهره شهر پاک کنند.
در سطح بین‌المللی نیز این تحول با واکنش‌های مثبتی روبه‌رو شد و اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا با صدور بیانیه‌ای از حضور بی‌سابقه مردم صربستان تقدیر کرد. او ضمن تبریک به ائتلاف دانشجویان، بر آمادگی اتحادیه اروپا برای حمایت از اصلاحات دموکراتیک و حاکمیت قانون در این کشور تاکید کرد.