ایران به‌دنبال آن است که با طولانی کردن مذاکرات با آمریکا، دونالد ترامپ را در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره با فشار سیاسی بیشتری روبه‌رو کند؛ راهبردی که در کنار بی‌اعتمادی عمیق تهران به واشنگتن، نگرانی از آغاز دوباره حملات نظامی و اختلاف بر سر تنگه هرمز، چشم‌انداز پایان جنگ را مبهم‌تر کرده است.
به گزارش خبرفوری به نقل از رویترز، چند مقام ارشد ایرانی و یک منبع آگاه مدعی شده‌اند که تهران تمایلی ندارد پیش از انتخابات سوم نوامبر آمریکا به توافقی دست یابد که بتواند برای ترامپ دستاورد سیاسی به همراه داشته باشد. به ادعای این گزارش، مقام‌های ایرانی معتقدند رئیس‌جمهور آمریکا ممکن است برای شکستن بن‌بست مذاکرات، بار دیگر گزینه نظامی را در دستور کار قرار دهد.
به ادعای رویترز یکی از مقام‌های ایرانی گفته است که تهران خود را بیشتر برای احتمال حملات مجدد آمریکا و اسرائیل آماده می‌کند تا دستیابی سریع به توافقی برای پایان جنگ. به گفته او، ساختار حاکم در ایران مصمم است اجازه ندهد ترامپ از توافق احتمالی به‌عنوان یک پیروزی سیاسی در آستانه انتخابات استفاده کند.
سعید لیلاز، تحلیلگر مسائل ایران، نیز معتقد است طولانی کردن مذاکرات می‌تواند بدون نقض قوانین بین‌المللی، بر فضای سیاسی آمریکا تأثیر بگذارد. با این حال، این راهبرد در کنار فشار بر واشنگتن، هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی قابل‌توجهی برای ایران دارد.
انتخابات آمریکا؛ نقطه فشار تهران بر واشنگتن
جنگی که بنا بر گزارش رویترز در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در اسفند آغاز شد، به کاهش محبوبیت ترامپ کمک کرده است. افزایش قیمت بنزین و نگرانی از پیامدهای اقتصادی جنگ، می‌تواند موقعیت جمهوری‌خواهان را در انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر تضعیف کند؛ انتخاباتی که نتیجه آن بر توازن قدرت در کنگره آمریکا اثر می‌گذارد.
ترامپ بارها گفته است انتظار دارد قیمت نفت پس از انتخابات کاهش یابد، اما هنوز برنامه روشنی برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز ارائه نکرده است. این گذرگاه راهبردی که یکی از مسیرهای مهم انتقال انرژی در جهان محسوب می‌شود، در جریان جنگ با محدودیت شدید کشتیرانی روبه‌رو شده است.
تهران از کنترل بر تنگه هرمز به‌عنوان اهرمی برای فشار بر واشنگتن استفاده می‌کند؛ در مقابل، محاصره دریایی آمریکا و محدودیت‌های تجاری، درآمدهای نفتی ایران را تحت فشار قرار داده‌اند. به این ترتیب، دو طرف می‌کوشند از ابزارهای اقتصادی و نظامی برای بهبود موقعیت خود در مذاکرات بهره ببرند.
پیشنهاد هفت‌روزه ایران چه بود؟
بر اساس گزارش رویترز، ایران پیشنهادی را از طریق میانجی‌های قطری به آمریکا منتقل کرده است که طبق آن، تهران آمادگی دارد تنگه هرمز را ظرف هفت روز و تحت کنترل خود بازگشایی کند. این پیشنهاد به لغو محاصره دریایی آمریکا، کاهش محدودیت‌های صادرات نفت ایران، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و پایان درگیری‌ها در همه جبهه‌ها مشروط شده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه اعلام کرد که این پیشنهاد همچنان روی میز است و پیام‌ها از طریق میانجی‌ها میان دو طرف ردوبدل می‌شود.
با این حال، اختلاف بر سر دستور کار مذاکرات همچنان پابرجاست. واشنگتن با حمایت اسرائیل خواهان آن است که برنامه هسته‌ای ایران از ابتدای مذاکرات بررسی شود. تهران، در مقابل، بر اجرای شروط خود پیش از ورود به مذاکرات هسته‌ای تأکید دارد و نشانه‌ای از آمادگی برای کنار گذاشتن اهرم فشار خود در تنگه هرمز نشان نداده است.
بی‌اعتمادی؛ مانع اصلی توافق
یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق، بی‌اعتمادی عمیق تهران به واشنگتن است. مقام‌های ایرانی در گفت‌وگو ادعایی با رویترز به سابقه حملاتی اشاره کرده‌اند که در مقاطع پیشین، روند مذاکرات را مختل کرده‌اند. از نگاه تهران، آغاز حملات نظامی در میانه مسیرهای دیپلماتیک، تردیدها درباره دوام هر توافق احتمالی را افزایش داده است.
الکس واتانکا، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، معتقد است تهران آشکارا می‌کوشد هزینه سیاسی جنگ را برای ترامپ افزایش دهد. او همچنین می‌گوید رهبران ایران بر این باورند که رئیس‌جمهور آمریکا به تغییر ساختار سیاسی ایران علاقه دارد و از رویکرد بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تأثیر می‌پذیرد.
راهبردی پرهزینه برای اقتصاد ایران
طولانی کردن مذاکرات برای تهران بدون هزینه نیست. ادامه بلاتکلیفی، اقتصاد ایران را تحت فشار بیشتری قرار می‌دهد. رویترز با استناد به آمار مرکز آمار ایران گزارش داده است که تورم سالانه در شهریور به ۷۳.۶ درصد رسیده و ارزش ریال از زمان بازگشت محاصره دریایی آمریکا در ژوئیه، نزدیک به ۳۵ درصد کاهش یافته است.
بر اساس داده‌های شرکت اطلاعات انرژی ورتکسا که در گزارش نقل شده، صادرات دریایی نفت خام ایران در هفته دوم سپتامبر به کمترین مقدار خود رسید؛ در حالی که میانگین صادرات روزانه در ابتدای همان ماه حدود ۲۳۰ هزار بشکه بود.
در چنین شرایطی، تهران با انتخابی دشوار روبه‌رو است: ادامه فشار سیاسی بر ترامپ از طریق طولانی کردن مذاکرات یا تلاش برای دستیابی به توافقی که بتواند بخشی از فشارهای اقتصادی را کاهش دهد.
رویترز مدعی است که ترامپ گفته است آمریکا تا پیش از سوم نوامبر حملات به ایران را از سر نخواهد گرفت؛ اما مقام‌های ایرانی همچنان احتمال ازسرگیری جنگ را جدی می‌دانند. بنابراین، انتخابات میان‌دوره‌ای ممکن است بر محاسبات دو طرف اثر بگذارد، اما به‌تنهایی تضمینی برای پایان جنگ نیست.