آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، از اجرای الگوی خانواده‌محور در کتابخانه‌های عمومی و رفع محدودیت‌های حضور هم‌زمان زنان، مردان و فرزندان در این مراکز خبر داد و با تاکید بر ضرورت تغییر کارکرد سنتی کتابخانه‌ها، گفت: کتابخانه عمومی دیگر صرفاً فضایی برای مطالعه در سکوت نیست، بلکه باید به پایگاهی پویا برای تعامل اجتماعی، یادگیری گروهی و فعالیت‌های فرهنگی تبدیل شود.
آزاده نظربلند دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در گفت‌و‌گو با میزان، با تاکید بر اینکه کتابخانه عمومی جای سکوت مطلق نیست و باید به پایگاه زنده اجتماعی تبدیل شود، از پایان دوران کتابخانه‌های تک‌جنسیتی در کشور خبر داد و اعلام کرد با اجرای الگوی خانواده‌محور، محدودیت حضور هم‌زمان والدین و فرزندان در این مجموعه‌ها به‌طور کامل برداشته شده است.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در پاسخ به پرسشی پیرامون دشواری کشاندن نسل نوجوان از فضای مجازی به محیط‌های مطالعه و کم‌اطلاعی خانواده‌ها از پویش‌ها و برنامه‌های این حوزه، اظهار کرد: طی ماه‌های اخیر با یک‌سری از مسائل پیش‌بینی‌نشده روبه‌رو بودیم که شرایط اجتماعی کشور، کاهش ساعت‌های کاری، دورکاری کارکنان و مجازی شدن آموزش در پی عدم حضور دانش‌آموزان در مدارس از جمله آنها به شمار می‌رود.
وی ادامه داد: این سلسله رویداد‌ها مانع از آن شد که بتوانیم به شکل مستقیم به مخاطبان نهایی خود در سطح مدارس دسترسی پیدا کنیم، چرا که سال گذشته نیز بخش قابل توجهی از آموزش‌ها غیرحضوری دنبال شد.
نظربلند افزود: از سوی دیگر تعدد رویداد‌های فرهنگی توسط نهاد‌ها و دستگاه‌های مختلف به قدری بالا است که گاهی خانواده‌ها فرصت پیگیری تمام اخبار را پیدا نمی‌کنند و در این بخش نیازمند همکاری جدی رسانه‌ها هستیم تا ظرفیت‌ها و خدمات کتابخانه‌ها را به درستی به جامعه معرفی کنند.
اتکا به مروجان همسال برای شکستن سد شکاف نسلی
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به تفاوت دیدگاه نسل‌ها و لزوم به‌کارگیری شیوه‌های نوین برای برقراری ارتباط با نوجوانان، بیان کرد: اختلاف سنی موجود سبب می‌شود تا نسل جدید زبان ما را به درستی دریافت نکند، در حالی که درک متقابل میان همسالان بسیار روان‌تر شکل می‌گیرد؛ بر همین اساس آکادمی ترویج خواندن را پایه‌گذاری کردیم تا خود نوجوانان به عنوان مروجان کتاب، هم‌سن‌وسال‌های خود را به سمت مطالعه هدایت کنند.
وی گفت: در کنار این اقدام، پژوهشی علمی پیرامون ریشه‌ها و دلایل کتاب‌خوانی و کتاب‌گریزی نوجوانان انجام دادیم که جامعه هدف را دسته‌بندی کرده است و این داده‌ها امکان برنامه‌ریزی هدفمند برای آشنایی عمیق‌تر این رده سنی با مقوله کتاب را فراهم می‌سازد، حتی اگر این پیوند لزوماً به مراجعه حضوری به کتابخانه ختم نشود.
دگرگونی در کارکرد سنتی؛ کتابخانه عمومی پناهگاهی برای یادگیری گروهی
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در واکنش به این پرسش که تعطیلی مدارس در بحران‌هایی مانند آلودگی هوا یا روز‌های جنگ تحمیلی می‌تواند به عنوان یک فرصت برای جذب دانش‌آموزان تلقی شود، تصریح کرد: در ایام جنگ تحمیلی و تعطیلی اجباری کلاس‌ها، شمار زیادی از والدین و معلمان خواستار تشکیل دوره‌های هفتگی رفع اشکال دانش‌آموزان در کتابخانه‌ها شدند که با استقبال کامل همکاران ما روبه‌رو شد و فضای کتابخانه‌ها در شهر‌های مختلف به محلی برای تعامل معلمان و محصلان تبدیل شد.
وی در پایان تاکید کرد: به دنبال شکستن الگو‌های ذهنی پیشین هستیم؛ کتابخانه عمومی لزوماً مکانی صرفاً آرام و سرشار از سکوت مطلق نیست، بلکه در تعریف نوین، مرکزی پویا برای تعامل اجتماعی است که حتی باید در آن صدای هیاهو و فریاد شادی کودکان و نوجوانان طنین‌انداز شود.
تجمیع اطلاعات و رویداد‌های فرهنگی در سامانه سامان
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در خصوص نحوه دسترسی شهروندان به اطلاعات، امکانات و برنامه‌های متنوع هر کتابخانه توضیح داد: سامانه‌ای تحت عنوان سامان فعال است که تمام جزئیات مربوط به مشخصات فیزیکی، موقعیت جغرافیایی، متراژ، بخش‌های مختلف و حتی فعالیت‌ها و پویش‌های هر واحد را در خود جای داده است.
نظربلند ادامه داد: برنامه‌های فرهنگی به صورت ماهانه و مشترک به تمامی کتابخانه‌ها ابلاغ می‌شود و در درگاه اصلی نهاد نیز جدول زمان‌بندی این رویداد‌ها در دسترس عموم قرار دارد؛ علاوه بر آن، تقریباً تمام کتابخانه‌ها و کتابداران در فضای مجازی صفحات اختصاصی دارند و کلاس‌ها و دوره‌های آموزشی خود را متناسب با مخاطبان محلی اطلاع‌رسانی می‌کنند.
پیاده‌سازی الگوی خانواده‌محور در بزرگ‌ترین کتابخانه عمومی کشور
وی درباره ویژگی‌های بزرگ‌ترین کتابخانه عمومی کشور با زیربنای بیش از ۱۸ هزار مترمربع و تمایز ساختاری آن گفت: در تعاریف نوین مدیریت کتابخانه‌ها در جهان، الگویی تحت عنوان کتابخانه عمومی خانوادگی وجود دارد که بر اساس آن، اعضای یک خانواده بدون نیاز به تفکیک فیزیکی می‌توانند در یک محیط اشتراکی حضور یافته و از خدمات بهره‌مند شوند.
نظربلند با تاکید بر تعمیم این الگو به تمامی مراکزی که دارای ظرفیت کالبدی مناسب هستند، تصریح کرد: چند مفهوم بنیادین در برنامه‌ریزی‌های جدید نهاد دنبال می‌شود که یکی از کلیدی‌ترین آنها، عبور از رویکرد تک‌جنسیتی و رفع محدودیت‌های زمانی برای حضور هم‌زمان بانوان و آقایان است.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در پایان یادآور شد: در گذشته به دلیل کمبود فضا، محدودیت‌هایی وجود داشت و برای نمونه یک پدر به همراه فرزند دختر خود امکان حضور هم‌زمان در فضای مطالعه را پیدا نمی‌کرد، اما با بازطراحی و تفکیک هوشمند فضاها، این موانع ساختاری برطرف شده و زمینه استفاده هم‌زمان خانواده‌ها فراهم شده است.