خط سلامت: ارتباط با کودکان یکی از مهم ترین مهارت های والدگری است؛ اما بسیاری از والدین تصور می کنند اگر کودک به حرف آنها گوش نمی دهد، باید جدی تر، قاطع تر یا حتی سختگیرتر صحبت کنند. در حالی که گاهی مشکل نه در میزان قاطعیت والدین، بلکه در شیوه انتقال پیام و ناتوانی کودک در بیان احساسات و نیازهایش است.
به گزارش خط سلامت کودکان هنوز در حال یادگیری مهارت هایی مانند کنترل هیجان، حل مسئله، صبر کردن و درک دیدگاه دیگران هستند. به همین دلیل ممکن است هنگام خشم گریه کنند، هنگام ترس سکوت کنند یا برای بیان خواسته خود رفتارهای نامناسبی نشان دهند.
ارتباط موثر به والدین کمک می کند به جای واکنش های عجولانه، رفتار کودک را بهتر درک کنند و در عین حال، مرزهای تربیتی روشنی داشته باشند.
هنگام صحبت با کودک، هم سطح او قرار بگیرید
وقتی بزرگسال از فاصله بالا و با صدای بلند با کودک صحبت می کند، ممکن است کودک احساس کند تحت فشار یا تهدید قرار گرفته است.
برای برقراری ارتباط بهتر، تا حد امکان کنار کودک بنشینید یا در ارتفاع چشم های او قرار بگیرید. با صدایی آرام و چهره ای متناسب با موقعیت صحبت کنید.
این کار به معنای اجبار کودک به تماس چشمی نیست؛ بلکه هدف، کاهش فاصله ارتباطی و ایجاد احساس امنیت است.
قبل از نصیحت کردن، به حرف کودک گوش دهید
یکی از مهم ترین موانع ارتباط والدین و فرزندان، پاسخ دادن پیش از شنیدن کامل حرف کودک است.
برای مثال، وقتی کودک می گوید دیگر دوست ندارم به مدرسه بروم، پاسخ فوری مانند این چه حرفی است؟ باید درس بخوانی ممکن است فرصت شناخت مشکل واقعی را از بین ببرد.
بجای آن بپرسید:
-
چه چیزی در مدرسه ناراحتت می کند؟
-
امروز اتفاقی افتاده که دوست داری درباره اش حرف بزنی؟
-
کدام قسمت مدرسه برایت سخت تر است؟
گاهی کودک پیش از دریافت راه حل، فقط نیاز دارد کسی حرفش را بشنود.
۳. احساسات کودک را نام گذاری کنید
کودکان همیشه نمی توانند احساسات خود را تشخیص دهند یا درباره آنها صحبت کنند. والدین می توانند با نام گذاری هیجان ها به رشد سواد هیجانی کودک کمک کنند.
برای مثال:
-
فکر می کنم از اینکه اسباب بازی ات شکست ناراحتی.
-
به نظر می رسد از تاریکی ترسیده ای.
-
شاید عصبانی هستی چون دوستت اجازه نداده با او بازی کنی.
این شیوه به کودک کمک می کند میان احساس و رفتار تفاوت قائل شود.
نکته مهم این است که احساس کودک را با قطعیت تفسیر نکنید. بهتر است از عبارت هایی مانند شاید ناراحتی یا درست فهمیدم که عصبانی هستی؟ استفاده کنید تا کودک فرصت اصلاح برداشت شما را داشته باشد.
احساس را بپذیرید، اما برای رفتار مرز بگذارید
یکی از اصول مهم تربیت هیجانی این است که همه احساسات قابل پذیرش هستند، اما همه رفتارها قابل قبول نیستند.
برای مثال، اگر کودک از خواهر یا برادرش عصبانی است، نباید احساس خشم او را سرزنش کرد؛ اما اجازه هم نباید داد به دیگری آسیب بزند.
می توانید بگویید:
می فهمم خیلی عصبانی هستی، اما زدن دیگران قابل قبول نیست. بیا راه دیگری برای نشان دادن عصبانیتت پیدا کنیم.
این جمله همدلی و قانون گذاری را همزمان در خود دارد.
بجای دستورهای منفی، درخواست مثبت مطرح کنید
عبارت هایی مانند ندو، داد نزن، دست نزن یا شلوغ نکن به کودک می گویند چه کاری را انجام ندهد، اما همیشه مشخص نمی کنند چه رفتاری از او انتظار می رود.
بهتر است درخواست خود را به شکل مثبت و روشن بیان کنید:
-
به جای ندو، بگویید آرام راه برو.
-
به جای داد نزن، بگویید با صدای آرام صحبت کن.
-
به جای وسایلت را به هم نریز، بگویید اسباب بازی ها را داخل جعبه بگذار.
درخواست های روشن، احتمال سوء تفاهم را کاهش می دهند.
انتخاب محدود در اختیار کودک قرار دهید
کودکان به تدریج نیاز دارند احساس استقلال و قدرت انتخاب را تجربه کنند. اگر تمام تصمیم ها از سوی والدین گرفته شود، ممکن است در برابر درخواست های روزمره مقاومت بیشتری نشان دهند.
به جای دستور مستقیم، دو انتخاب قابل قبول ارائه کنید:
دوست داری اول مسواک بزنی یا لباس خوابت را بپوشی؟
می خواهی تکالیفت را پشت میز انجام بدهی یا روی میز کوچک اتاقت؟
البته انتخاب ها باید واقعی و محدود باشند. اگر تصمیمی قابل مذاکره نیست، نباید آن را به شکل انتخاب ظاهری مطرح کرد.
از تهدید و تحقیر برای گرفتن همکاری استفاده نکنید
جملاتی مانند اگر این کار را نکنی دیگر دوستت ندارم، بچه بدی هستی یا از تو خجالت می کشم ممکن است احساس امنیت عاطفی کودک را تحت تاثیر قرار دهند.
بهتر است به جای برچسب زدن به شخصیت کودک، درباره رفتار او صحبت کنید.
برای مثال، به جای تو خیلی بی نظمی، بگویید اسباب بازی ها هنوز روی زمین هستند؛ بیا با هم جمعشان کنیم.
تفاوت مهمی میان انتقاد از رفتار و تخریب شخصیت کودک وجود دارد.
از بازی برای ایجاد ارتباط استفاده کنید
بازی زبان طبیعی کودکان است. گاهی کودک در جریان بازی احساسات و نگرانی هایی را نشان می دهد که در گفت و گوی مستقیم قادر به بیان آنها نیست.
می توانید از عروسک ها، نقاشی، داستان سازی، بازی نقش و ساختن موقعیت های خیالی استفاده کنید.
برای مثال، از کودک بپرسید: اگر این عروسک امروز ناراحت باشد، فکر می کنی چه اتفاقی برایش افتاده؟
این پرسش می تواند راهی برای شناخت احساسات کودک باشد، بدون اینکه او را مجبور به صحبت مستقیم درباره تجربه شخصی اش کنید.
به کودک فرصت پاسخ دادن بدهید
گاهی والدین یک سوال را مطرح می کنند و بلافاصله آن را تکرار می کنند یا چند پرسش دیگر می پرسند.
اما کودک ممکن است برای فهم سوال، پردازش اطلاعات و پیدا کردن پاسخ به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
پس از مطرح کردن درخواست یا سوال، کمی صبر کنید. به ویژه در کودکان خردسال، پرسش های متعدد و سریع می توانند باعث سردرگمی شوند.
رفتار مثبت را دقیق و به موقع تشویق کنید
تشویق زمانی موثرتر است که مشخص باشد کودک دقیقا برای چه رفتاری مورد توجه قرار گرفته است.
به جای گفتن مداوم آفرین، بچه خوبی هستی، بگویید:
-
دیدم وقتی دوستت حرف می زد، صبر کردی تا صحبتش تمام شود.
-
خیلی خوب بود که وقتی عصبانی شدی، به جای زدن، درباره احساست حرف زدی.
-
متوجه شدم بدون یادآوری اسباب بازی هایت را جمع کردی.
این نوع بازخورد به کودک کمک می کند رفتار مطلوب را بهتر بشناسد.
در زمان عصبانیت، ابتدا آرامش خودتان را مدیریت کنید
کودک در بسیاری از موقعیت ها از واکنش هیجانی والدین تاثیر می گیرد. وقتی بزرگسال فریاد می زند، تهدید می کند یا کنترل خود را از دست می دهد، احتمال آرام شدن کودک نیز کمتر می شود.
در زمان تنش، ابتدا چند لحظه مکث کنید، صدای خود را پایین بیاورید و در صورت نیاز گفت و گو را به زمان دیگری موکول کنید.
می توانید بگویید: الان هر دو ناراحت هستیم. چند دقیقه آرام می شویم و بعد درباره اش صحبت می کنیم.
والدین با این رفتار به کودک نشان می دهند که احساسات شدید را می توان بدون پرخاشگری مدیریت کرد.
هر روز زمانی را فقط به کودک اختصاص دهید
یکی از موثرترین راه های تقویت ارتباط، اختصاص دادن زمان کوتاه اما باکیفیت به کودک است.
در این زمان بهتر است تلفن همراه کنار گذاشته شود و فعالیتی انجام دهید که کودک دوست دارد؛ مانند نقاشی، بازی، کتاب خواندن یا صحبت درباره اتفاقات روز.
در این زمان لازم نیست مدام آموزش بدهید، سوال بپرسید یا رفتار کودک را اصلاح کنید. گاهی فقط همراهی کردن و لذت بردن از یک فعالیت مشترک کافی است.
پشتوانه علمی این تکنیک ها چیست؟
در روانشناسی رشد، ارتباط والد و کودک فقط انتقال اطلاعات نیست؛ این ارتباط با رشد تنظیم هیجان، احساس امنیت، مهارت های اجتماعی و توانایی حل مسئله پیوند دارد.
نظریه دلبستگی جان بالبی بر اهمیت رابطه ایمن و پاسخگو میان کودک و مراقب تاکید می کند. کودک زمانی احساس امنیت بیشتری می کند که بداند هنگام ترس، ناراحتی یا نیاز به کمک، فردی قابل اعتماد در دسترس اوست.
همچنین پژوهش های مربوط به تنظیم هیجان نشان می دهند کودکان بخش مهمی از مهارت مدیریت احساسات را ابتدا از طریق تعامل با بزرگسالان یاد می گیرند. والدینی که احساسات کودک را می شنوند، آنها را نام گذاری می کنند و در عین حال برای رفتارهای آسیب زا مرز تعیین می کنند، فرصت بیشتری برای یادگیری این مهارت ها فراهم می کنند.
پنج جمله که می توانند رابطه شما با کودک را بهتر کنند
۱. دوست دارم بفهمم چه چیزی ناراحتت کرده.
۲. اشکالی ندارد که عصبانی باشی؛ اما اجازه نداری به کسی آسیب بزنی.
۳. می خواهی خودت امتحان کنی یا کمکت کنم؟
۴. برای جواب دادن عجله نکن؛ من گوش می دهم.
۵. حتی وقتی با رفتارت موافق نیستم، دوستت دارم و کنارت هستم.
ارتباط موثر با کودک به معنای کنترل تمام رفتارهای او یا وادار کردنش به اطاعت فوری نیست. هدف این است که کودک در کنار والدین احساس امنیت کند، بتواند خواسته ها و احساساتش را بیان کند و به تدریج مسئولیت رفتارهای خود را بپذیرد.
گوش دادن فعال، همدلی، درخواست های روشن، انتخاب محدود، تشویق دقیق و مدیریت خشم والدین از مهارت هایی هستند که می توانند کیفیت رابطه را بهبود دهند. کودکی که احساس می کند شنیده می شود، به تدریج یاد می گیرد احساساتش را به جای فریاد زدن، با کلمات بیان کند.