بازگشت به کتاب‌خوانی در عصر شبکه‌های اجتماعی شاید سخت به نظر برسد اما غیرممکن نیست. با چند تغییر کوچک در عادت‌های روزمره می‌توانیم لذت خواندن را به زندگی‌مان برگردانیم.

خواندن یک کتاب ۲۰۰ صفحه‌ای یا مشاهده ویدئوی خلاصه آن در اینستاگرام؟ چند دقیقه وقت گذاشتن برای خواندن یک فصل از رمان مورد علاقه‌مان یا ساعت‌ها بالا و پایین کردن صفحه‌های شبکه‌های اجتماعی؟ واقعیت این است که در دنیای امروز، انتخاب دوم اغلب آسان‌تر و وسوسه‌انگیزتر به نظر می‌رسد.

ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که ویدئوهای چندثانیه‌ای، محتوای سریع و اعلان‌های پی‌درپی شبکه‌های اجتماعی بخش زیادی از توجه ما را به خود اختصاص داده‌اند. در چنین شرایطی، طبیعی است که نشستن پای یک کتاب و دنبال کردن یک روایت طولانی به تمرکز و حوصله بیشتری نیاز داشته باشد.

اما آیا این یعنی باید با دنیای کتاب‌ها خداحافظی کنیم؟ قطعاً نه! برای بازگشت به کتاب‌خوانی لازم نیست که تمام عادت‌های دیجیتالمان را کنار بگذاریم یا خودمان را به ساعت‌ها مطالعه روزانه مجبور کنیم. گاهی چند تغییر کوچک در انتخاب کتاب، زمان مطالعه و نحوه استفاده از تلفن همراه برای لذت بردن از کتاب‌خوانی کافی است.

اسیر فهرست کتاب‌های پرفروش و پیشنهادی نشوید!

یکی از دلایلی که گاهی ما را از کتاب‌خواندن دور می‌کند، این تصور است که برای اهل مطالعه بودن باید سراغ کتاب‌های فاخر، کلاسیک و آثار نویسندگان بزرگ برویم؛ کتاب‌هایی که گاهی حتی عنوانشان هم برایمان جذابیتی ندارد. از طرف دیگر، شبکه‌های اجتماعی و بلاگرهای کتاب با معرفی مداوم آثار پرفروش و محبوب، ناخواسته این احساس را ایجاد می‌کنند که باید فهرستی از کتاب‌های خاص را بخوانیم تا سلیقه ادبی قابل قبولی داشته باشیم.

اما واقعیت این است که کتاب‌خواندن قرار نیست مسابقه‌ای برای اثبات دانش و سلیقه‌مان به دیگران باشد. قرار نیست صرفاً به خاطر شهرت یک نویسنده یا تحسین دیگران، کتابی را بخوانیم که هیچ ارتباطی با علایق و حال‌وهوای ما ندارد.

برای بازگشت به دنیای کتاب، بهتر است از جایی شروع کنیم که واقعاً برایمان لذت‌بخش است. اگر به رمان‌های جنایی، زندگی‌نامه، فانتزی یا حتی کتاب‌های طنز علاقه‌مندیم، هیچ دلیلی وجود ندارد که خودمان را به خواندن آثار پیچیده و جدی محدود کنیم. حتی می‌توانیم دوباره کتابی را بخوانیم که سال‌ها پیش دوستش داشته‌ایم.

مهم این است که کتاب‌خواندن را از یک وظیفه سنگین و گاهی اضطراب‌آور به تجربه‌ای لذت‌بخش و شخصی تبدیل کنیم.

به گروه‌های کتاب‌خوانی بپیوندید!

یکی از راه‌های جذاب برای بازگشت به کتاب‌خوانی، پیدا کردن افرادی است که علایق ادبی مشترکی با ما دارند. وقتی در یک گروه کتاب‌خوانی عضو می‌شویم، دیگر لازم نیست همیشه به‌تنهایی برای انتخاب کتاب و ادامه دادن آن انگیزه پیدا کنیم.

گفت‌وگو درباره شخصیت‌های داستان، پیش‌بینی پایان ماجرا، به اشتراک گذاشتن برداشت‌های شخصی و شنیدن نظر دیگران تجربه خواندن را لذت‌بخش‌تر و پویاتر می‌کند. شبکه‌های اجتماعی، گروه‌های مجازی و انجمن‌های کتاب‌خوانی آنلاین فرصت خوبی برای آشنایی با کتاب‌دوستان فراهم کرده‌اند.

البته بهتر است گروهی را پیدا کنیم که در آن خبری از رقابت بر سر تعداد کتاب‌های خوانده‌شده یا قضاوت درباره سلیقه دیگران نباشد. هدف از حضور در این جمع‌ها، تبدیل کتاب‌خوانی به یک فعالیت اجتماعی لذت‌بخش و ایجاد انگیزه برای ادامه دادن است، نه اضافه کردن یک تعهد و فشار جدید به زندگی روزمره.

کتاب‌خوانی را به یک وظیفه تبدیل نکنید!

یکی از اشتباهات رایج کتاب‌خوانی، تبدیل آن به برنامه‌ای سخت‌گیرانه و اجباری است. مثلاً برای خودمان تعیین می‌کنیم که هر روز حتماً ۵۰ صفحه بخوانیم، در ماه چند کتاب تمام کنیم یا تا پایان سال به یک عدد مشخص برسیم.

در حالی که اگر کمی فکر کنیم، می‌بینیم برای بسیاری از فعالیت‌های لذت‌بخش روزمره‌مان چنین محدودیت‌هایی قائل نمی‌شویم. مگر خودمان را موظف می‌دانیم که هر روز به مدت معینی و دقیقاً در ساعت خاصی در اینستاگرام بگردیم؟ پس چرا باید کتاب‌خواندن را به فعالیتی با قوانین سخت‌گیرانه تبدیل کنیم؟

بهتر است به‌جای تعیین سهمیه و ضرب‌الاجل، به خودمان اجازه بدهیم تا با سرعت دلخواهمان پیش برویم. اگر یک روز فقط حوصله مطالعه چند صفحه را داشتیم، همان هم ارزشمند است. اگر کتابی برایمان جذاب نیست، مجبور نیستیم آن را تا انتها بخوانیم و می‌توانیم بدون احساس عذاب وجدان کنارش بگذاریم.

اگر کتاب خواندن سخت به نظر می‌رسد، کتاب صوتی را امتحان کنید!

همه ما لزوماً از نشستن در یک گوشه، ورق زدن صفحات کتاب و خیره شدن به کلمات لذت نمی‌بریم. گاهی خستگی چشم، مشغله‌های روزمره، کمبود وقت یا حتی عادت کردن به محتوای سریع و کوتاه شبکه‌های اجتماعی باعث می‌شود که تمرکز کردن روی یک متن طولانی برایمان دشوار باشد. اما این به معنای تمام شدن رابطه ما با دنیای کتاب‌ها نیست.

کتاب صوتی جایگزین مناسبی برای افرادی است که با مطالعه سنتی ارتباط چندانی برقرار نمی‌کنند. یکی از مزیت‌های کتاب‌های صوتی، این است که به‌راحتی می‌توانیم آن‌ها را وارد برنامه روزانه‌مان کنیم. مثلاً هنگام پیاده‌روی، رانندگی، انجام کارهای خانه یا حتی پیش از خواب، به یک کتاب صوتی گوش بدهیم.

کتابی بخوانید که با حال‌وهوایتان جور دربیاید!

همان‌طور که حال‌وهوای ما در طول روزها و فصل‌های مختلف زندگی تغییر می‌کند، سلیقه و نیازمان به مطالعه هم همیشه یکسان نیست. گاهی آن‌قدر ذهنمان درگیر مسائل روزمره است که فقط دلمان می‌خواهد داستانی ساده و سرگرم‌کننده بخوانیم و برای چند ساعت هم که شده از دغدغه‌هایمان فاصله بگیریم. بعضی روزها هم ممکن است به دنبال کتابی عمیق و تأمل‌برانگیز باشیم که ما را به فکر فرو ببرد یا اطلاعات تازه‌ای به دانسته‌هایمان اضافه کند.

بنابراین، لازم نیست همیشه به یک سبک خاص وفادار بمانیم یا خودمان را مجبور کنیم کتابی را بخوانیم که با شرایط روحی این روزهایمان همخوانی ندارد. باید به خودمان اجازه بدهیم در انتخاب کتاب انعطاف‌پذیر باشیم.

از خلوت صبح و سکوت شب برای کتاب‌خواندن استفاده کنید!

در طول روز معمولاً با انبوهی از پیام‌ها، تماس‌ها، کارهای عقب‌افتاده و اعلان‌های شبکه‌های اجتماعی روبه‌رو هستیم. حتی اگر هم فرصتی برای مطالعه پیدا کنیم، گاهی ذهنمان آن‌قدر درگیر است که نمی‌توانیم روی چند صفحه کتاب تمرکز کنیم. به همین دلیل، بهتر است زمانی را برای مطالعه انتخاب کنیم که هیاهوی اطراف کمتر شده و دیگران سرگرم فعالیت‌های روزمره‌شان نیستند.

صبح زود، پیش از بیدار شدن اعضای خانواده، یا شب‌ها پس از اینکه همه به خواب می‌روند، فرصت‌های مناسبی برای کتاب‌خواندن هستند. در این ساعت‌ها معمولاً خبری از پیام‌ها و تماس‌های پی‌درپی نیست و می‌توانیم بدون وقفه در دنیای کتاب‌ها غرق شویم.

البته قرار نیست برای کتاب‌خواندن حتماً از خوابمان بزنیم یا برنامه زندگی‌مان را تغییر دهیم. می‌توانیم صرفا یک بازه کوتاه و آرام را به مطالعه اختصاص دهیم؛ حتی اگر این زمان فقط ۱۵ یا ۲۰ دقیقه باشد.

برای تمرکز بیشتر، نسخه فیزیکی کتاب را امتحان کنید!

یکی از دلایلی که تمرکز کردن هنگام مطالعه را دشوار می‌کند، حضور همیشگی تلفن همراه در کنارمان است. کافی است گوشی را برای چند دقیقه برداریم تا با دیدن یک اعلان، پیام جدید یا حتی وسوسه سر زدن به شبکه‌های اجتماعی، رشته افکارمان از کتاب جدا شود.

در چنین شرایطی، شاید بهتر باشد به جای کتاب‌های الکترونیکی، مدتی نسخه‌های چاپی را امتحان کنیم. کتاب فیزیکی این فرصت را به ما می‌دهد که تمام توجه خود را به متن و داستان اختصاص دهیم. علاوه بر این، لمس کاغذ، ورق زدن صفحات، دیدن پیشرفت مطالعه و حتی نشانه‌گذاری بخش‌های مورد علاقه، ارتباط ما با کتاب را عمیق‌تر می‌کنند.

کم‌کم زمان مطالعه را بیشتر کنید!

اگر مدتی است کتاب نخوانده‌ایم، نباید انتظار داشته باشیم از همان روز اول بتوانیم یک یا دو ساعت پشت سر هم مطالعه کنیم. عادت کردن به خواندن متن‌های طولانی و حفظ تمرکز، مثل هر مهارت دیگری به تمرین و زمان نیاز دارد. بهتر است با هدف‌های کوچک شروع کنیم؛ مثلاً روزی ۵ تا ۱۰ دقیقه کتاب بخوانیم و وقتی این زمان برایمان به یک عادت راحت و طبیعی تبدیل شد، چند دقیقه به آن اضافه کنیم. حتی خواندن چند صفحه در روز هم شروع ارزشمندی است.

نکته مهم این است که به‌جای تمرکز بر سرعت پیشرفت، به تداوم مطالعه اهمیت بدهیم. اگر یک روز توانستیم ۱۰ دقیقه بخوانیم و روز دیگر فقط ۵ دقیقه فرصت داشتیم، لازم نیست خودمان را سرزنش کنیم. به‌مرور متوجه می‌شویم که نشستن پای کتاب برایمان آسان‌تر شده و می‌توانیم مدت بیشتری بدون حواس‌پرتی مطالعه کنیم.

جمله‌ها و ایده‌های مورد علاقه‌تان را ثبت کنید!

کتاب‌خواندن نباید صرفاً به عبور چشم از روی کلمات و تمام کردن صفحات محدود شود. یکی از راه‌هایی که مطالعه را جذاب‌تر و عمیق‌تر می‌کنید، یادداشت‌برداری هنگام خواندن است.

هر وقت جمله‌ای توجهتان را جلب کرد، با بخشی از داستان ارتباط برقرار کردید، با نظر نویسنده مخالف بودید یا ایده‌ای تازه به ذهنتان رسید، آن را جایی ثبت کنید. حتی می‌توانید سؤال‌هایی را که هنگام خواندن برایتان پیش می‌آید یادداشت کنید یا درباره تصمیم‌های شخصیت‌های داستان نظر بدهید.

برای این کار لازم نیست روش پیچیده‌ای داشته باشید. می‌توانید از یک دفترچه مخصوص یادداشت‌های کتاب‌خوانی استفاده کنید یا نکات مهم را در تلفن همراهتان ذخیره کنید. بعد از تمام کردن کتاب هم چند خط درباره احساستان، بخش‌های مورد علاقه و نکاتی که از آن یاد گرفته‌اید، بنویسید. شاید چند ماه یا چند سال بعد، با مرور این یادداشت‌ها متوجه شوید که برداشتتان از یک داستان یا موضوع چقدر تغییر کرده است.

اجازه ندهید قضاوت دیگران اشتیاقتان به کتاب‌خوانی را کم کند!

شاید عجیب به نظر برسد اما گاهی یکی از عواملی که باعث می‌شود اشتیاقمان به کتاب‌خوانی را از دست بدهیم، واکنش دیگران به این عادت ماست. ممکن است با هیجان درباره کتابی که تازه خوانده‌ایم صحبت کنیم. اما در پاسخ با جملاتی مثل «این همه کتاب می‌خوانی که چه بشود؟»، «مگر چقدر وقت اضافه داری؟» یا حتی شوخی‌های تمسخرآمیز درباره سلیقه مطالعاتی‌مان روبه‌رو شویم.

گاهی هم دیگران به‌جای تشویق، شروع به مقایسه می‌کنند؛ مثلاً تعداد کتاب‌هایی را که می‌خوانیم با دیگران می‌سنجند یا به خاطر انتخاب کتاب‌های عامه‌پسند، سلیقه‌مان را زیر سؤال می‌برند. چنین واکنش‌هایی به‌تدریج باعث می‌شود که برای ادامه دادن، انگیزه کمتری داشته باشیم.

به همین دلیل، بهتر است درباره عادت کتاب‌خوانی‌مان با افرادی صحبت کنیم که از شنیدن علایق و تجربه‌های ما خوشحال می‌شوند و قرار نیست آن‌ها را قضاوت کنند. البته منظور این نیست که علاقه‌مان را پنهان کنیم یا درباره کتاب‌هایی که دوست داریم حرف نزنیم. بلکه باید بپذیریم که قرار نیست همه سلیقه ما را درک کنند. قرار هم نیست که برای اثبات کتاب‌خوان بودنمان، فهرست کتاب‌های خوانده‌شده‌مان را به رخ دیگران بکشیم. کتاب‌خوانی در درجه اول یک تجربه شخصی است.

و در پایان

بازگشت به کتاب‌خوانی قرار نیست با تصمیم‌های بزرگ و تغییرات ناگهانی آغاز شود. شاید کافی باشد امروز چند صفحه از کتابی را بخوانیم که واقعاً دوستش داریم، فردا چند دقیقه بیشتر برای مطالعه وقت بگذاریم و به‌تدریج این عادت را در زندگی روزمره‌مان جا بیندازیم.

فراموش نکنیم قرار نیست با تعداد کتاب‌هایی که می‌خوانیم، میزان مطالعه دیگران یا فهرست آثار پرفروش رقابت کنیم. مهم این است که دوباره فرصت مکث کردن، فکر کردن و غرق شدن در دنیای کلمات را به خودمان بدهیم.