شناسایی و جمع‌آوری مزارع غیرمجاز استخراج رمزارز به یکی از محورهای مدیریت ناترازی برق کشور تبدیل شده است. بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مسئولان، بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز شناسایی و توقیف شده‌اند و توان مصرفی این تجهیزات حدود ۱۳۰۰ مگاوات برآورد می‌شود. هم‌زمان، مرکز پژوهش‌های مجلس سهم استخراج غیرمجاز رمزارز از کسری برق در ماه‌های گرم سال را ۱۴ درصد اعلام کرده و نمایندگان مجلس نیز بر ضرورت تشدید برخورد قانونی با این فعالیت‌ها تأکید دارند.
به گزارش افکارنیوز؛ مصرف بالای برق در فرایند استخراج رمزارزها، فعالیت ماینرها را به یکی از موضوعات مهم در مدیریت منابع انرژی تبدیل کرده است؛ به‌ویژه زمانی که این تجهیزات بدون مجوز و با استفاده غیرقانونی از شبکه برق فعالیت می‌کنند. چنین وضعیتی علاوه بر تحمیل هزینه به منابع عمومی، می‌تواند فشار مضاعفی بر شبکه برق وارد کند و تأمین پایدار انرژی برای سایر مشترکان را با چالش مواجه سازد. در همین راستا، شناسایی و جمع‌آوری تجهیزات غیرمجاز استخراج رمزارز در نقاط مختلف کشور ادامه دارد. آمارهای اعلام‌شده از سوی مسئولان صنعت برق و نمایندگان مجلس نشان می‌دهد که این فعالیت، به‌ویژه در دوره‌های اوج مصرف، بخشی از بار شبکه را به خود اختصاص می‌دهد؛ هرچند مقابله با آن باید در کنار سایر راهکارهای مدیریت ناترازی برق دنبال شود.
*شناسایی ۴۵ مزرعه غیرمجاز استخراج رمزارز در استان تهران
به تازگی محمود محمودی، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان تهران، از شناسایی چندین مزرعه غیرمجاز استخراج رمزارز در برخی کارگاه‌ها و مراکز صنعتی متروکه خبر داد و اعلام کرد که برق این اماکن به‌طور کامل قطع شده و پرونده متخلفان برای رسیدگی به مراجع قضایی ارجاع شده است. وی با تشریح آخرین آمار اقدامات انجام‌شده در این حوزه اظهار کرد: از ابتدای سال جاری تاکنون، ۴۵ مزرعه استخراج غیرمجاز رمزارز با مجموع ۸۸۱ دستگاه ماینر در استان تهران شناسایی و جمع‌آوری شده‌اند. به گفته مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان تهران، جمع‌آوری این تجهیزات مانع از مصرف بیش از ۲ میلیون و ۱۵۶ هزار کیلووات‌ساعت برق در هر ماه شده است؛ رقمی که با میزان مصرف ماهانه برق ۷۱۸۹ خانواده در فصل گرم سال برابری می‌کند. محمودی با تأکید بر اهمیت برخورد با استخراج غیرقانونی رمزارزها خاطرنشان کرد که جلوگیری از برداشت غیرمجاز برق و جمع‌آوری این تجهیزات، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به مدیریت بار شبکه و تأمین پایدار برق برای سایر مشترکان کمک کند.
*سهم ماینرهای غیرمجاز در ناترازی برق چقدر است؟
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در گزارشی با عنوان «برآورد تأثیر استخراج رمزارزها بر مصرف برق کشور»، ابعاد مصرف انرژی در این حوزه و نقش استخراج غیرمجاز دارایی‌های دیجیتال در تشدید ناترازی شبکه برق را بررسی کرده است. بر اساس برآوردهای مطرح‌شده در این گزارش، توان مصرفی تجهیزات استخراج رمزارز در کشور به حدود ۱۲۰۰ مگاوات می‌رسد. این میزان ظرفیت مصرفی، سالانه حدود ۸.۴۶ میلیارد کیلووات‌ساعت انرژی الکتریکی مصرف می‌کند. همچنین، بررسی سهم ایران از نرخ هش شبکه جهانی و تحلیل تغییرات بار پایه در زمان کاهش ترافیک اینترنت نشان می‌دهد که استخراج غیرمجاز رمزارز، اگرچه عامل اصلی ناترازی برق کشور محسوب نمی‌شود، اما در ماه‌های گرم سال سهم قابل توجهی در تشدید کسری انرژی دارد. طبق این گزارش، استخراج غیرمجاز رمزارز در تابستان مسئول ۱۴ درصد از مجموع کسری ماهانه انرژی برق کشور است؛ میزانی که معادل مصرف سالانه برق حدود ۲.۵ میلیون خانوار برآورد می‌شود. هزینه تأمین انرژی مورد نیاز این فعالیت نیز سالانه نزدیک به ۱.۵ میلیارد دلار از محل مصرف سوخت مایع و گاز به دولت و نیروگاه‌ها تحمیل می‌کند. این برآوردها نشان می‌دهد که استخراج غیرمجاز رمزارز در کنار سایر عوامل مؤثر بر ناترازی برق، می‌تواند فشار واردشده بر شبکه را افزایش دهد. فعالیت شبانه‌روزی شمار زیادی از دستگاه‌های ماینر، به‌خصوص در ساعات اوج مصرف، ضرورت شناسایی و کنترل این نوع مصرف را دوچندان می‌کند.
*پیامدهای فنی و اقتصادی فعالیت ماینرهای غیرمجاز
فعالیت مزارع غیرمجاز استخراج رمزارز، در صورت ایجاد بار بیش از ظرفیت مجاز انشعاب یا تجهیزات محلی، می‌تواند احتمال اضافه‌بار ترانسفورماتورها و کابل‌ها را افزایش دهد. افزایش تلفات انرژی و اختلال در تأمین برق سایر مشترکان نیز از جمله پیامدهای احتمالی چنین شرایطی است. از سوی دیگر، مصرف غیرقانونی و ثبت‌نشده برق، امکان برآورد دقیق تقاضا و برنامه‌ریزی برای توزیع انرژی را دشوار می‌کند. در شرایطی که شبکه برق با محدودیت تولید و افزایش تقاضا روبه‌روست، شناسایی این دسته از مصارف می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری برای تصمیم‌گیری در اختیار مدیران صنعت برق قرار دهد. پیامدهای اقتصادی این فعالیت نیز قابل توجه است؛ زیرا تأمین برق ماینرها از مسیرهای غیرقانونی می‌تواند هزینه مصرف انرژی را به منابع عمومی تحمیل کند و از ظرفیت شبکه‌ای استفاده کند که باید پاسخگوی نیاز سایر مشترکان نیز باشد.
کارشناسان حوزه انرژی بر این باورند که مقابله مؤثر با استخراج غیرمجاز رمزارز باید بر شناسایی منشأ مصرف، رصد الگوهای غیرمتعارف بار، انجام بازرسی‌های میدانی و مستندسازی تخلفات مبتنی باشد. در این مسیر، داده‌های کنتورهای هوشمند، سوابق مصرف برق و بازرسی از مراکز مشکوک می‌توانند در شناسایی سریع‌تر مزارع غیرمجاز مؤثر باشند. البته مصرف بالای برق به‌تنهایی نمی‌تواند اثبات‌کننده فعالیت غیرقانونی ماینرها باشد و احراز تخلف باید بر اساس بررسی‌های فنی و مستندات معتبر صورت گیرد. از سوی دیگر، سنجش عملکرد دستگاه‌های مسئول نباید صرفاً بر تعداد مزارع شناسایی‌شده یا تجهیزات توقیف‌شده متمرکز باشد. میزان کاهش واقعی مصرف برق، جلوگیری از تکرار تخلفات و تداوم نتایج حاصل از جمع‌آوری دستگاه‌ها نیز باید به‌عنوان شاخص‌های ارزیابی در نظر گرفته شوند. در عین حال، مقابله با استخراج غیرمجاز به‌تنهایی برای رفع ناترازی برق کافی نیست و این اقدام باید در کنار افزایش بهره‌وری انرژی، مدیریت تقاضا، توسعه ظرفیت تولید و بهبود زیرساخت‌های شبکه دنبال شود.
*ماینرها به اندازه مصرف برق حدود چهار استان برق مصرف می‌کنند
علیرضا سلیمی، عضو هیئت‌رئیسه مجلس شورای اسلامی، نیز با اشاره به پیامدهای فعالیت ماینرهای غیرمجاز بر شبکه برق کشور، بر ضرورت برخورد با این پدیده تأکید کرد. وی در گفت‌وگو با خانه ملت اظهار کرد که فعالیت ماینرها به اندازه مصرف برق حدود چهار استان، انرژی مصرف می‌کند و در شرایطی که بخش‌های صنعت، تولید و کشاورزی با خاموشی مواجه هستند، شناسایی و برخورد با تجهیزات غیرمجاز می‌تواند کمک قابل توجهی به مدیریت مصرف برق کند. سلیمی با اشاره به ابعاد اقتصادی این موضوع گفت که برآورد می‌شود فعالیت ماینرها سالانه حدود ۲.۵ میلیارد دلار به کشور خسارت وارد کند؛ ازاین‌رو، نمی‌توان نسبت به پیامدهای آن بی‌تفاوت بود. عضو هیئت‌رئیسه مجلس در ادامه با اشاره به مشکلات تأمین برق در بخش‌های مختلف اقتصادی تصریح کرد: در شرایطی که خاموشی‌ها فعالیت‌های صنعتی، تولیدی و کشاورزی را تحت تأثیر قرار داده‌اند، شناسایی و برخورد با ماینرهای غیرمجاز می‌تواند در کاهش فشار بر شبکه برق نقش مؤثری داشته باشد. به گفته وی، پیش‌بینی می‌شود که در صورت مقابله مؤثر با ماینرهای غیرمجاز، حدود ۴۰ درصد از قطعی برق بخش کشاورزی کاهش پیدا کند.
*طرح مجلس برای جرم‌انگاری مصرف غیرمجاز برق توسط ماینرها
سلیمی با اشاره به طرح «ساماندهی و جرم‌انگاری مصرف غیرمجاز برق توسط ماینرها» اعلام کرد که دوفوریت این طرح در مجلس به تصویب رسیده و برای بررسی به کمیسیون حقوقی و قضایی ارجاع شده است. وی با استناد به ماده ۱۶۱ آیین‌نامه داخلی مجلس، تأکید کرد که این طرح باید در دستور کار قرار گیرد. نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی همچنین با اشاره به ضرورت تأمین انرژی پایدار برای افزایش تاب‌آوری کشور اظهار کرد که استفاده گسترده و غیرمجاز از برق، بخشی از ظرفیت شبکه و منابع عمومی را در خدمت فعالیت‌هایی قرار می‌دهد که با هدف کسب منفعت شخصی انجام می‌شوند.
*حذف بیش از ۲۳۰۰ مگاوات بار غیرمجاز از شبکه برق
عضو هیئت‌رئیسه مجلس با اشاره به اقدامات وزارت نیرو و شرکت توانیر برای شناسایی و حذف بارهای غیرمجاز از شبکه برق کشور، از اجرای طرحی با عنوان «مهتاب» خبر داد. به گفته وی، این طرح که از ابتدای سال جاری در وزارت نیرو و با هدف مدیریت هوشمند تلفات انرژی آغاز شده است، به حذف بیش از ۲۳۰۰ مگاوات بار غیرمجاز از شبکه برق کشور منجر شده است. سلیمی توضیح داد که بخشی از این بار غیرمجاز به ماینرهای استخراج رمزارز و بخش دیگری به چاه‌های کشاورزی غیرمجاز مربوط بوده است. وی همچنین به سیاست وزارت نیرو برای افزایش هزینه اقتصادی استخراج غیرمجاز اشاره کرد و گفت: بر اساس ابلاغیه این وزارتخانه، هر مکانی که ماینر غیرمجاز در آن کشف شود، به مدت یک سال از برق یارانه‌ای محروم خواهد شد. این سیاست با هدف افزایش هزینه تخلف و کاهش انگیزه استفاده غیرقانونی از برق دنبال می‌شود؛ اقدامی که میزان اثربخشی آن به نحوه اجرا، استمرار نظارت‌ها و جلوگیری از تکرار تخلف بستگی دارد.
*شناسایی و توقیف بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز
سلیمی در بخش دیگری از اظهارات خود به آمار تجهیزات استخراج غیرمجاز شناسایی‌شده در کشور اشاره کرد و گفت که تاکنون بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز شناسایی و توقیف شده‌اند. بر اساس توضیحات وی، مجموع بار مصرفی این تعداد دستگاه حدود ۱۳۰۰ مگاوات برآورد می‌شود؛ ظرفیتی که به گفته این نماینده مجلس، از ظرفیت نیروگاه اتمی بوشهر نیز بیشتر است و فشار قابل توجهی بر شبکه برق کشور وارد می‌کند. وی در پایان با تأکید بر ضرورت برخورد قانونی با استخراج غیرمجاز رمزارزها خاطرنشان کرد که جرم‌انگاری این تخلف در حال طی مراحل قانونی است. سلیمی ابراز امیدواری کرد که با تصویب نهایی طرح مربوطه، اقدامات قانونی مؤثرتری برای مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارزها و جلوگیری از آنچه وی «دست‌اندازی به بیت‌المال» توصیف کرد، انجام شود.