بجنورد - ایرنا - طبیعت خراسان شمالی تنها مانده است؛ از یک سو شکارچیانی که حیات وحش را نشانه می‌روند و از سوی دیگر محیط‌بانانی که با دستانی کم‌شمار بار حفاظت از زیستگاه‌های گسترده را به دوش می‌کشند و اینجا سهم طبیعت از نیمه نخست امسال، شناسایی ۲۶۱ متخلف و تحمل بیش از ۷۱ میلیارد ریال خسارت بوده است.
به گزارش ایرنا، طبیعت خراسان شمالی از زیستگاه قوچ اوریال و کل و بز گرفته تا قلمرو پلنگ ایرانی، سرمایه‌ای زنده و ارزشمند است؛ سرمایه‌ای که هر بار با شلیک یک گلوله، دام‌گذاری یا صید غیرمجاز بخشی از امنیت خود را از دست می‌دهد.
در این میان، محیط‌بانانی که باید شب و روز در کوهستان‌ها، دشت‌ها و مناطق حفاظت‌شده حضور داشته باشند با کمبود نیروی انسانی و گستردگی عرصه‌های تحت مدیریت دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
آمار نیمه نخست امسال نیز از واقعیتی نگران‌کننده حکایت دارد؛ شناسایی ۲۶۱ متخلف زیست محیطی و ثبت بیش از ۷۱ میلیارد ریال خسارت به طبیعت استان است.
آماری که نشان می‌دهد حتی اگر شکار غیرمجاز در خراسان شمالی نسبت به برخی مناطق کشور فراوان نباشد هر تخلف می‌تواند ضربه‌ای جدی به حیات وحش وارد کند.
براساس اعلام اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی در نیمه نخست امسال ۲۱۳ پرونده تخلف زیست‌محیطی تشکیل و ۲۶۱ متخلف شناسایی شده‌اند. در این مدت ۲۰۸ مورد صید غیرمجاز آبزیان، ۳۷ مورد شکار غیرمجاز پرندگان و ۲۶ مورد شکار غیرمجاز پستانداران کشف شده است و همچنین هشت مورد شروع به شکار به ثبت رسیده و ۳۰ قبضه سلاح مجاز و غیرمجاز از متخلفان کشف شده است.
این ارقام تنها بخشی از فشار واردشده بر طبیعت است؛ چرا که هر تخلف کشف‌شده، لزوما تمام آنچه در دل زیستگاه‌ها اتفاق می‌افتد را بازگو نمی‌کند.
۵۰ محیط‌بان در برابر وسعت طبیعت؛ ماموریتی نفس‌گیر
حفاظت از حیات وحش، ماموریتی نیست که بتوان آن را پشت میزهای اداری انجام داد. محیط‌بان باید در سرمای کوهستان، گرمای دشت و تاریکی شب در زیستگاه حضور داشته باشد؛ گاهی ساعت‌ها مسیرهای دشوار را طی کند تا مانع شکار یک گونه ارزشمند شود و اما وقتی تعداد نیروها محدود و عرصه‌ها گسترده است، همین ماموریت دشوارتر می‌شود.
۵۰ محیط‌بان در برابر گستره‌ای از زیستگاه‌های ارزشمند؛ ۲۶۱ متخلف و بیش از ۷۱ میلیارد ریال خسارت در نیمه نخست امسال
یکی از محیط‌بانان منطقه قرخود با اشاره به ضرورت فرهنگ‌سازی برای جلوگیری از شکار غیرمجاز گفت: مقابله با شکار تنها با برخورد و اقدامات انتظامی امکان‌پذیر نیست و باید آموزش و آگاهی‌بخشی از سنین پایین آغاز شود.
سیدعلی حسینی اظهار کرد: مدارس باید در کنار برنامه‌های اداره کل حفاظت محیط زیست، آموزش‌های لازم را به دانش‌آموزان ارائه دهند تا نسل آینده با اهمیت محیط زیست و حیات وحش آشنا شود و خود را در قبال حفاظت از این سرمایه طبیعی مسوول بداند.
وی با اشاره به انگیزه‌های متفاوت شکارچیان افزود: برخی شکارچیان از قشر متمول هستند و برای تفریح و خوشگذرانی به شکار روی می‌آورند، اما برخی دیگر به دلیل شرایط اقتصادی و ضعف معیشتی دست به این کار می‌زنند.
این محیط‌بان تاکید کرد: در هر صورت شکار غیرمجاز اقدامی خلاف قانون است و آسیب‌های آن تنها به یک گونه جانوری محدود نمی‌شود، بلکه پیامدهای آن دامنگیر طبیعت و جامعه خواهد شد.
به گفته وی، آموزش، فرهنگ‌سازی و افزایش حساسیت عمومی نسبت به حیات وحش باید در کنار اقدامات حفاظتی دنبال شود تا مردم به جای بی‌تفاوتی در برابر شکار، خود به حامیان طبیعت تبدیل شوند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی نیز با اشاره به گستردگی مناطق تحت مدیریت این دستگاه، کمبود محیط‌بان را یکی از چالش‌های جدی حفاظت از طبیعت استان دانست.
مجید دریکوند اظهار کرد: مجموع مناطق حفاظت‌شده، قرق‌های اختصاصی، مناطق شکارممنوع و مناطق چهارگانه تحت مدیریت حدود ۱۰ درصد گستره استان را شامل می‌شود و مناطق تحت مدیریت مستقیم محیط زیست نیز هفت درصد وسعت خراسان شمالی را در بر می‌گیرد.
وی افزود: گستردگی این عرصه‌ها در کنار محدودیت نیروی انسانی، فشار کاری محیط‌بانان را افزایش داده است با این وجود حضور مستمر این نیروها در زیستگاه‌ها موجب شده میزان شکار غیرمجاز در استان نسبت به بسیاری از استان‌های دیگر کمتر باشد.
دریکوند تصریح کرد: اگرچه شکار غیرمجاز در خراسان شمالی فراوان نیست، اما حتی موارد محدود نیز قابل چشم‌پوشی نیست و برنامه محیط زیست استان بر جلوگیری از همین تخلفات و ارتقای سطح حفاظت متمرکز شده است.
واقعیت این است که طبیعت برای حفظ شدن به حضور مستمر نیاز دارد و نمی‌توان انتظار داشت شمار محدودی محیط‌بان، به تنهایی مراقب تمام زیستگاه‌ها و گونه‌های جانوری باشند.
هرچه فاصله میان گستردگی عرصه‌های طبیعی و توان نیروی حفاظتی بیشتر شود، ضرورت استفاده از روش‌های نوین و مشارکت مردمی نیز افزایش می‌یابد.
۷۱ میلیارد ریال خسارت؛ بهای سنگین دست‌درازی به طبیعت
خسارت بیش از ۷۱ میلیارد ریالی متخلفان زیست‌محیطی در نیمه نخست امسال تنها یک عدد در گزارش‌های اداری نیست؛ این رقم نشان‌دهنده هزینه‌ای است که تخریب و تعرض به طبیعت بر جای می‌گذارد.
هزینه‌ای که گاه با پرداخت جریمه نیز جبران نمی‌شود؛ زیرا از دست رفتن یک گونه جانوری یا برهم خوردن تعادل یک زیستگاه، به آسانی قابل بازگشت نیست.
در چنین شرایطی، اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی هوشمندسازی حفاظت را به عنوان یکی از راهکارهای جبران بخشی از محدودیت‌های موجود دنبال می‌کند.
شکارچیان در کمین حیات وحش و محیط‌بانان در جدال با کمبود نیرو؛ طبیعت خراسان شمالی تنها مانده استدریکوند در این باره گفت: اجرای برنامه حفاظت هوشمند از پناهگاه حیات وحش میاندشت در شهرستان جاجرم و زیستگاه یوزپلنگ آغاز شده است.
این رویکرد می‌تواند با پایش مستمر زیستگاه‌ها و شناسایی سریع‌تر تهدیدها، امکان استفاده هدفمندتر از نیروهای محیط‌بان را فراهم کند؛ با این حال دوربین‌ها و تجهیزات پایش هرگز جایگزین حضور میدانی محیط‌بانان نخواهند شد و اثربخشی آنها به تامین امکانات، نگهداری تجهیزات و واکنش به‌موقع نیروهای حفاظتی بستگی دارد.
یکی دیگر از برنامه‌های محیط زیست استان، توسعه قرق‌های اختصاصی و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی برای حفاظت از زیستگاه‌هاست.
مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی در این باره اظهار کرد: مقدمات واگذاری ۲ قرق اختصاصی لنگر در منطقه بام و صفی‌آباد و ازوم در شهرستان جاجرم انجام شده و پروانه فعالیت آنها به زودی به متقاضیان واگذار می‌شود.
وی افزود: قرق اختصاصی لنگر با وسعت ۲۲ هزار هکتار، زیستگاه گونه‌هایی همچون قوچ اوریال و پلنگ ایرانی است و قرق ازوم نیز با مساحت ۲۸ هزار هکتار، زیستگاه قوچ اوریال، کل و بز و پلنگ ایرانی به شمار می‌رود.
دریکوند تصریح کرد: این قرق‌ها براساس مصوبه شورای عالی محیط زیست برای چند سال به قرق‌داران واگذار می‌شوند و ادامه فعالیت یا سلب امتیاز آنها پس از پایان دوره به ارزیابی عملکرد و وضعیت حفاظتی بستگی دارد.
وی با بیان اینکه این مناطق از نظر جمعیت حیات وحش، ظرفیت حفاظتی و امکان بهره‌برداری پایدار شناسایی شده‌اند گفت: سرشماری سالانه حیات وحش این مناطق در فصل پاییز انجام می‌شود و نیروهای حفاظتی مستقر نیز آموزش‌های تخصصی لازم را دریافت خواهند کرد.
به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی، چهار قرق اختصاصی دیگر نیز در برنامه توسعه استان قرار دارد.
البته واگذاری حفاظت به بخش خصوصی زمانی می‌تواند به کمک طبیعت بیاید که نظارت دستگاه متولی جدی و مستمر باشد و معیار موفقیت، نه صرفا وسعت عرصه واگذارشده، بلکه افزایش امنیت زیستگاه و بهبود وضعیت جمعیت گونه‌های جانوری باشد.
طبیعت بدون همراهی مردم تنها می‌ماند
در کنار کمبود محیط‌بان و ضرورت تامین امکانات، یک واقعیت مهم دیگر نیز وجود دارد؛ حفاظت از حیات وحش بدون مشارکت مردم امکان‌پذیر نیست. ساکنان روستاهای پیرامون زیستگاه‌ها، عشایر، جوامع محلی و حتی کسانی که روزگاری شکار را تفریح یا راهی برای کسب درآمد می‌دانستند، می‌توانند به بخشی از راه‌حل تبدیل شوند.
۲۰۸ مورد صید غیرمجاز آبزیان و ۶۳ مورد شکار غیرمجاز پرندگان و پستانداران؛ زنگ خطر برای حیات وحش استان
دریکوند با تاکید بر ضرورت توسعه حفاظت مشارکتی گفت: یکی از برنامه‌های محیط زیست استان افزایش نقش مردم در صیانت از عرصه‌های طبیعی است و تحقق این هدف به نهادینه شدن فرهنگ حفاظت از محیط زیست و آموزش مستمر نیاز دارد.
تغییر نگاه به حیات وحش، شاید دشوارتر از نصب دوربین و افزایش تجهیزات باشد، اما ماندگاری بیشتری دارد.
وقتی یک کودک بداند پلنگ، قوچ اوریال یا کل و بز بخشی از میراث طبیعی سرزمین اوست وقتی یک روستایی بداند حفاظت از زیستگاه به معنای حفظ آینده طبیعت و زندگی خود اوست، آن زمان می‌توان امیدوار بود که مقابله با شکار غیرمجاز تنها وظیفه محیط بان نباشد.
با این حال، نباید بار حفاظت را تنها بر دوش مردم و محیط‌بانان گذاشت و تامین نیروی انسانی متناسب با وسعت مناطق تحت مدیریت، تجهیز پاسگاه های محیط‌بانی، حمایت از نیروهای مستقر در مناطق دشوارگذر و تقویت سامانه‌های پایش، ضرورت‌هایی است که تحقق آنها نیازمند توجه جدی مسوولان است.
۵۰ محیط بان در برابر عرصه‌های گسترده طبیعی، ۲۶۱ متخلف شناسایی‌شده و بیش از ۷۱ میلیارد ریال خسارت؛ این ارقام باید زنگ هشداری برای حفاظت از حیات وحش خراسان شمالی باشد. طبیعت این استان بیش از هر زمان دیگری به مراقبت نیاز دارد و نباید اجازه داد کمبود نیرو، بی‌تفاوتی اجتماعی و طمع شکارچیان، حیات گونه‌های ارزشمند آن را به مخاطره بیندازد.
حفاظت از حیات وحش فقط نجات چند حیوان نیست؛ دفاع از حق نسل‌های آینده برای دیدن طبیعتی زنده است. طبیعتی که اگر امروز از آن مراقبت نکنیم، فردا شاید تنها تصویر و خاطره‌ای از آن باقی بماند.