جنگ، "بدون محدودیت جغرافیایی"
تهران حداقل روی کاغذ، گزینه‌های عملیاتی مختلف برای کشاندن جنگ به خارج از خاورمیانه را بررسی کرده است. روزنامه فایننشال تایمز به نقل از منابع ایرانی گزارش داده است که تهران احتمال حمله به تأسیسات نظامی آمریکا در کشورهای جنوب شرقی اروپا، از جمله بلغارستان را بررسی کرده است.
به گزارش خبرفوری، در پی دستور صریح فرمانده معظم کل قوا به فرماندهان ارشد نیروهای مسلح مبنی بر «پاسخ فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی» به هرگونه تهدید دشمن و قرار گرفتن «دارایی‌های مادی و غیرمادی دشمن آمریکایی-صهیونی» در تیررس، پرسشی جدی در محافل رسانه‌ای و تحلیلی مطرح شده است: آیا ایران در جنگ تمام‌عیار احتمالی بعدی، خاک اروپا را نیز هدف قرار خواهد داد؟ این مساله همزمان با این امر مطرح می‌شود که مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران بارها هشدار داده‌اند که در صورت آغاز جنگ، دامنه درگیری «فرامنطقه‌ای» خواهد بود و حتی کشورهای اروپایی نیز در امان نخواهند بود.
دستور جدید و سیاست «بازدارندگی فرامنطقه‌ای»
رهبر انقلاب اسلامی در دیدار با فرماندهان ارشد نیروهای مسلح، «آمادگی رزمی هوشمندانه» را لازمه «بازدارندگی حداکثری» دانستند و تأکید کردند که بانک اهداف باید به‌گونه‌ای به‌روزرسانی شود که تمامی دارایی‌های دشمن آمریکایی-صهیونی در تیررس قرار گیرد. این دستور، در امتداد راهبرد اعلام‌شده قبلی تهران است که هرگونه مشارکت یا همکاری اروپا در عملیات نظامی علیه ایران را به معنای ورود آن کشورها به جنگ تلقی می‌کند. یک مقام ارشد ایرانی پیش‌تر هشدار داده بود که اگر اروپا به آمریکا و اسرائیل در حمله به خاک ایران کمک کند، تهران آن را «ورود به جنگ» می‌داند.
سناریوهای احتمالی: از پایگاه‌های آمریکا تا زیرساخت‌های حیاتی
گزارش‌های منتشرشده در ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که تهران حداقل روی کاغذ، گزینه‌های عملیاتی مختلف برای کشاندن جنگ به خارج از خاورمیانه را بررسی کرده است. روزنامه فایننشال تایمز به نقل از منابع ایرانی گزارش داده است که تهران احتمال حمله به تأسیسات نظامی آمریکا در کشورهای جنوب شرقی اروپا، از جمله بلغارستان (به‌دلیل اجازه استفاده از پایگاه هوایی بزمِر به هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکایی) را بررسی کرده است. همچنین قبرس به‌عنوان یک هدف محتمل دیگر مطرح شده، به‌ویژه به این دلیل که یک پایگاه هوایی بریتانیا در این جزیره پیش‌تر هدف حمله پهپادی قرار گرفته بود.
در همین چارچوب، یک مقام ناتو در واکنش به این گزارش‌ها تأکید کرده که این ائتلاف برای مقابله با هرگونه تهدید علیه تمامیت ارضی کشورهای عضو آماده است و سامانه‌های پدافندی آن در جریان جنگ اخیر، چهار نوبت موشک‌های بالستیک شلیک‌شده از ایران به سوی ترکیه را رهگیری کرده‌اند. با این حال، برخی تحلیلگران تأکید می‌کنند که هدف اصلی تهران از طرح چنین سناریوهایی، نه نابودی اروپا، بلکه افزایش هزینه‌های سیاسی و نظامی واشنگتن و ایجاد اهرم فشار برای جلوگیری از تشدید تنش است.
کدام موشک ایرانی می‌تواند به اروپا برسد؟
الف. موشک‌های خرمشهر و سجیل (برد تخمینی ۲,۰۰۰ کیلومتر): تا پیش از تحولات اخیر، برد این دو موشک بالستیک میان‌برد، ستون فقرات توان موشکی ایران برای تهدید اهداف در فاصله ۲,۰۰۰ کیلومتری (عمدتاً اسرائیل و پایگاه‌های آمریکا در منطقه) بود. با این برد، این موشک‌ها به جنوب شرقی اروپا (مانند یونان یا بلغارستان) نمی‌رسند و برای رسیدن به پایتخت‌های اروپای غربی کافی نیستند.
ب. موشک‌های با برد ۴,۰۰۰ کیلومتر: در اسفند ۱۴۰۴، ایران دو موشک بالستیک را به سمت پایگاه مشترک آمریکا و بریتانیا در دیه‌گو گارسیا در اقیانوس هند شلیک کرد که فاصله آن تا ایران حدود ۴,۰۰۰ کیلومتر است. تحلیلگران مؤسسه مطالعه جنگ (ISW) این را «دورترین تلاش حمله موشکی ایران» تا به امروز توصیف کردند. اگرچه یکی از موشک‌ها رهگیری شد و دیگری در میانه مسیر سقوط کرد، اما این پرتاب نشان داد که ایران می‌تواند به لحاظ فنی، موشک‌هایی را به فواصل بسیار دورتر از ۲,۰۰۰ کیلومتر برساند. یک مقام اسرائیلی با استناد به این توانایی مدعی شد که «برد این موشک‌ها به پایتخت‌های اروپایی می‌رسد و برلین، پاریس و رم همگی در محدوده تهدید مستقیم قرار دارند.»
ج. موشک‌های میان‌برد با برد ۳,۰۰۰ تا ۵,۵۰۰ کیلومتر: برخی برآوردها حاکی از این است که برنامه موشک‌های میان‌برد ایران (IRBM) بردی میان ۳,۰۰۰ تا ۵,۵۰۰ کیلومتر دارد. این محدوده قطعاً تمام پایتخت‌های اروپایی از جمله لندن، پاریس، برلین، رم و ورشو را پوشش می‌دهد.
د. ماهواره‌بر سیمرغ به‌عنوان سلاح بدل: برخی تحلیلگران احتمال می‌دهند که ایران در صورت لزوم، از ماهواره‌بر دو مرحله‌ای سیمرغ که برای قرار دادن ماهواره در مدار پایین طراحی شده، به‌عنوان یک پرتابگر بدل برای موشک دوربرد استفاده کند. اجزای سیمرغ از نظر فنی قابلیت تغییر کاربری برای ساخت موشک بالستیک دوربرد را دارند.
تهدید واقعی، اما مشروط
آنچه از مجموع اظهارات مقامات ایرانی و تحلیل‌های فنی برمی‌آید این است که «هدف قرار دادن اروپا» یک گزینه روی میز است، اما نه یک گزینه خودکار و بدون شرط. دکترین اعلام‌شده تهران، «مقابله به مثل» است. تا زمانی که کشورهای اروپایی به‌طور فعال در عملیات نظامی علیه ایران مشارکت نکنند یا اجازه استفاده از خاک و پایگاه‌هایشان را به نیروهای آمریکایی برای حمله به ایران ندهند، احتمال حمله مستقیم ایران به اروپا بسیار پایین ارزیابی می‌شود. اما اگر اروپا در یک درگیری احتمالی، به‌عنوان همکار «دشمن آمریکایی-صهیونی» عمل کند یا زیرساخت‌های حیاتی خود را در خدمت عملیات علیه ایران قرار دهد، دستور حمله «بدون محدودیت جغرافیایی»، مبنای حقوقی و راهبردی لازم خود را پیدا خواهد کرد. در چنین سناریویی، توان موشکی فعلی ایران قادر است پایتخت‌های اروپایی را در معرض تهدید قرار دهد.