سند شورای عالی فضای مجازی بازگشایی مرحله‌ای گوگل‌پلی، واتس‌اپ، یوتیوب و تلگرام و حمایت ۵۰۰ میلیارد تومانی از سکوهای داخلی را پیش‌بینی می‌کند.
سند تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی، بازگشایی مرحله‌ای گوگل‌پلی، واتس‌اپ، یوتیوب و تلگرام را پیش‌بینی کرده است. این سند همچنین شامل بسته تبلیغاتی ۵۰۰ میلیارد تومانی و حمایت زیرساختی از سکوهای داخلی می‌شود.
سند «تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی و ارتقای حکمرانی قانونمند» که در شورای عالی فضای مجازی به تصویب رسیده، چارچوبی چهارمرحله‌ای برای تغییر وضعیت دسترسی به پلتفرم‌های خارجی و تقویت خدمات داخلی تعیین کرده است. این سند در یکصد و چهارمین جلسه شورا در ۴ دی ۱۴۰۳ تصویب شد و اصلاحیه آن نیز در ۲۳ بهمن همان سال به تصویب رسید.
بر اساس مفاد سند، برنامه بازگشایی سکوهای خارجی به‌صورت مرحله‌ای تنظیم شده است؛ به‌گونه‌ای که گوگل‌پلی و واتس‌اپ در مرحله نخست، یوتیوب در مرحله دوم، تلگرام در مرحله سوم و سایر سکوهای خارجی در مرحله چهارم قرار دارند. البته این موارد در قالب برنامه پیش‌بینی شده‌اند و درج آن‌ها در سند به‌تنهایی به معنای رفع فیلتر یا اجرای قطعی آن‌ها نیست.
اختصاص ۵۰۰ میلیارد تومان برای حمایت از سکوهای داخلی
در کنار تسهیل دسترسی به پلتفرم‌های خارجی، حمایت مالی و زیرساختی از سکوهای داخلی نیز یکی از محورهای اصلی سند است. بر اساس این برنامه، بسته حمایتی تبلیغات رسانه‌ای به ارزش ۵۰۰ میلیارد تومان برای سکوهای محتوایی داخلی منتخب در نظر گرفته شده است.
تأمین زیرساخت‌های پردازشی و ذخیره‌سازی موردنیاز این سکوها نیز در برنامه قرار دارد. در مرحله نخست، اختصاص زیرساخت به سکوهای منتخب برای سه ماه و انجام اقدامات قانونی و ثبت سفارش برای حداقل یک سال آینده پیش‌بینی شده است. در مرحله دوم، تأمین زیرساخت‌های پردازشی و ذخیره‌سازی برای یک سال آینده دنبال می‌شود.
اجرای سیاست‌های تعرفه‌گذاری ترافیک شبکه، تسهیم درآمد محتوا، ایجاد زیست‌بوم پایدار برای تولید محتوای مردمی و سرمایه‌گذاری در توسعه سکوهای محتوایی و خدماتی فاقد نمونه داخلی قدرتمند، از دیگر محورهای حمایتی این سند است.
ارائه برخی خدمات دولتی در پیام‌رسان‌های داخلی
این سند علاوه بر حمایت اقتصادی، برای گسترش استفاده از پیام‌رسان‌های داخلی منتخب نیز برنامه‌هایی در نظر گرفته است. طبق مفاد آن، ارائه خدماتی مانند نسخه‌نویسی الکترونیکی، پیامک تراکنش‌های بانکی و ارتباط دستگاه‌های اجرایی با ارباب‌رجوع به‌صورت انحصاری در پیام‌رسان‌های داخلی منتخب پیش‌بینی شده است.
همچنین، ارائه خدمات الکترونیکی مرتبط با یارانه، کارت سوخت، پلیس و قوه قضائیه در این پیام‌رسان‌ها در مرحله سوم قرار دارد.
ممنوعیت استفاده رسمی دستگاه‌ها از سکوهای خارجی و الزام آن‌ها به حضور در سکوهای داخلی نیز از دیگر موارد مطرح‌شده در سند است؛ البته اجرای این سیاست با رعایت استثناهای تعیین‌شده در همان سند انجام می‌شود.
بازگشایی تلگرام به مذاکره و پذیرش شروط وابسته است
طبق برنامه تعیین‌شده، بازگشایی تلگرام در مرحله سوم و پس از مذاکره با این پلتفرم، مشروط به پذیرش شروط مصوب کارگروه راهبری پیش‌بینی شده است.
بااین‌حال، سند برای وضعیت ناموفق‌بودن مذاکرات نیز سناریویی در نظر گرفته است: در چنین شرایطی، بازگشایی تلگرام در چارچوب حکمرانی قانونمند همچنان در همین مرحله مورد توجه قرار می‌گیرد.
در مرحله چهارم نیز بازگشایی سایر سکوهای خارجی پس از مذاکره و پذیرش شروط کارگروه پیش‌بینی شده است. توسعه خدمات جدید تحریم‌شکن، بهبود سرعت، پایداری و تجربه کاربری سکوهای داخلی و تدوین طرح امنیت خانواده در فضای مجازی نیز از دیگر اقدامات مورد اشاره در مراحل مختلف سند هستند.
کارگروه راهبری مسئول اجرای برنامه است
بر اساس ماده چهارم سند، مسئولیت راهبری اقدامات به کارگروهی متشکل از رئیس مرکز ملی فضای مجازی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، نمایندگان مجلس و قوه قضائیه، وزیر اطلاعات، نماینده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، دادستان کل کشور و دو عضو حقیقی سپرده شده است. رئیس مرکز ملی فضای مجازی ریاست کارگروه را بر عهده دارد و وزیر ارتباطات دبیر آن است.
این کارگروه وظیفه دارد برنامه عملیاتی و زمان‌بندی اقدامات را بررسی و تأیید کند، بر اجرای آن‌ها نظارت داشته باشد، شاخص‌های کلیدی را تعیین کند، ورود به مراحل بعدی را تأیید کند و چارچوب مذاکرات با سکوهای خارجی را مشخص سازد.
تصمیمات کارگروه در چارچوب وظایف تعیین‌شده با رأی اکثریت اعضا تصویب می‌شوند و پس از ابلاغ رئیس کارگروه برای دستگاه‌های مربوطه لازم‌الاجرا خواهند بود.
رضایت کاربران و میزان استفاده از فیلترشکن زیر ذره‌بین
بر اساس بخش نظارتی سند، مرکز ملی فضای مجازی موظف است شاخص‌های اجرای برنامه را به‌صورت مستمر و ماهانه ارزیابی کند و نتایج را به شورای عالی فضای مجازی ارائه دهد.
این شاخص‌ها طیف گسترده‌ای از وضعیت استفاده از اینترنت و سکوهای داخلی و خارجی را در بر می‌گیرند؛ از جمله:
- نسبت ترافیک داخلی به خارجی و میزان ترافیک ناشناس
- میزان فراگیری استفاده از فیلترشکن
- تعداد کاربران فعال روزانه سکوها
- میزان استفاده و رضایت کاربران از شبکه‌های اجتماعی داخلی در مقایسه با نمونه‌های خارجی
- میزان تعامل کاربران در سکوها
- آمار جرائم و شکایت‌های مرتبط با فضای مجازی
- رضایت کاربران از سرعت و کیفیت اینترنت
در مجموع، این سند دو محور اصلی را دنبال می‌کند: بازگشایی مرحله‌ای سکوهای خارجی بر اساس ترتیبات و شروط تعیین‌شده و تقویت زیرساخت، منابع مالی و جایگاه خدمات داخلی. بااین‌حال، زمان اجرای هر مرحله و تحقق بازگشایی پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب و تلگرام به تصمیمات اجرایی و روند پیش‌بینی‌شده در سند وابسته است.