حوزه/ یک پژوهشگر قرآن با تأکید بر اینکه توحید، اساس و ریشه همه آموزه‌های انبیای الهی است، گفت: پذیرش ولایت یکی از مهم‌ترین آزمون‌های الهی برای سنجش ایمان انسان‌ها در طول تاریخ بوده است.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از کاشان ، سیدرضا واجدی پژوهشگر قرآن در یکصدوهجدهمین نشست قرآنی خادمان حج و زیارت کاشان که شامگاه یکشنبه، ۱۰ آبان‌ماه در محل این اداره برگزار شد، ضمن بیان نکات تفسیری صفحه ۲۲۸ قرآن کریم و با اشاره به آیات سوره مبارکه «هود»، درباره جایگاه توحید در دعوت پیامبران اظهار کرد: پس از حضرت آدم(ع)، حضرت نوح(ع) نخستین پیامبری بود که دعوت عمومی خود را با توحید آغاز کرد.
وی افزود: بررسی داستان پیامبران نشان می‌دهد که همه آنان مردم را به پرستش خدای یگانه فراخوانده‌اند، چنانکه حضرت هود(ع) به قوم خود فرمود:یَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَکُمْ مِنْ إِلَهٍ غَیْرُهُ؛ ای قوم من، خدا را بپرستید که جز او معبودی برای شما نیست.
این پژوهشگر قرآن با تأکید بر اینکه هر اندیشه و سخنی باید به توحید و بندگی خداوند متصل باشد، اضافه کرد: حقیقت وجود انسان در آیه «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ» به‌روشنی بیان شده است؛ انسان از خداست و به‌سوی او بازمی‌گردد. بنابراین، هیچ موضوعی بدون توجه به این حقیقت، معنای کامل خود را پیدا نمی‌کند.
وی تصریح کرد: شرک فقط به معنای اعتقاد به چند خدا نیست، بلکه اگر انسان برای غیر خدا تأثیر مستقل قائل شود، گرفتار شرک شده است. همه پیامبران نیز دعوت خود را از همین نقطه آغاز کردند و مردم را به بندگی خداوند فراخواندند.
واجدی با اشاره به جایگاه نماز در ارتباط انسان با خداوند گفت: نماز عبادتی است که انسان را به‌طور مستقیم با پروردگار مرتبط می‌کند، اما گاهی حتی هنگام نماز نیز ذهن ما درگیر مسائل و تعلقات بیرونی است. پیامبر اکرم(ص) نماز را نور چشم خود می‌دانستند. از این‌رو باید تلاش کنیم حضور قلب بیشتری در نماز داشته باشیم و یاد خدا را به همه لحظات زندگی گسترش دهیم.
مقاومت در برابر حق و تعصب بر باورهای گذشتگان
وی با اشاره به گفت‌وگوهای پیامبران با اقوام خود در قرآن بیان کرد: در مطالعه داستان انبیا باید به سخنان پیامبران و پاسخ مخالفان توجه کنیم. برای نمونه، قوم عاد در برابر دعوت حضرت هود(ع)، به جای پذیرش حقیقت، او را متهم می‌کردند و مدعی بودند که خدایانشان به‌دلیل مخالفت او با آن‌ها، به وی آسیب رسانده‌اند.
این پژوهشگر قرآن ادامه داد: برخی انسان‌ها حتی در برابر روشن‌ترین نشانه‌های الهی نیز ایمان نمی‌آورند و در مقابل، باورهای نیاکان خود را بدون بررسی می‌پذیرند. این مسئله را در ماجرای حضرت موسی(ع) و قوم بنی‌اسرائیل نیز می‌توان مشاهده کرد؛ کسانی که در برابر پیامبر خدا مقاومت می‌کردند، اما برای گوساله‌ای که معبود خود انتخاب کرده بودند، احترام قائل می‌شدند.
وی با اشاره به تفاوت عبادت‌های مشترک و عبادت‌های خاص اظهار کرد: اعمالی مانند نماز، روزه و انفاق ممکن است از سوی افراد گوناگون، حتی با انگیزه‌های متفاوت انجام شود. قرآن کریم نیز درباره برخی منافقان می‌فرماید که نماز را با کسالت به‌جا می‌آورند و انفاق را با بی‌میلی انجام می‌دهند. بنابراین، صرف انجام عملی عبادی برای شناخت عمق ایمان افراد کافی نیست.
واجدی افزود: خداوند انسان‌ها را با موضوعات ویژه‌ای آزمایش می‌کند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، ولایت است. بسیاری از امت‌ها در طول تاریخ با پیامبران الهی مواجه شدند، اما حاضر نشدند ولایت و سرپرستی فرستادگان خدا را بپذیرند.
وی با بیان اینکه دنیا خاصیت نمایشگاهی دارد و ظواهر می‌تواند موجب خطای انسان در شناخت حقیقت شود، گفت: گاهی انسان‌ها اولیای الهی را صرفاً براساس ظاهر با افراد عادی مقایسه می‌کنند و از جایگاه معنوی آنان غافل می‌شوند، در حالی‌که پذیرش ولی خدا نیازمند عبور از ظاهرنگری و شناخت حقیقت است.
عبادت بدون اطاعت ارزشی ندارد
این پژوهشگر قرآن به ماجرای سجده‌نکردن ابلیس بر حضرت آدم(ع) اشاره کرد و ادامه داد: ابلیس با وجود عبادت طولانی، هنگامی که فرمان الهی برای سجده بر آدم صادر شد، از اطاعت سر باز زد. قرآن کریم تصریح می‌کند که ابلیس از جن بود، نه فرشتگان؛ چنانکه در آیه ۵۰ سوره مبارکه «کهف» آمده است: «کَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ؛ از گروه جن بود، پس از دایره فرمان پروردگارش بیرون رفت.»
وی اضافه کرد: ابلیس در توجیه نافرمانی خود گفت که خداوند او را از آتش و آدم را از خاک آفریده است و بر همین اساس خود را برتر دانست. این ماجرا نشان می‌دهد که عبادت طولانی بدون تسلیم در برابر فرمان خداوند و دوری از تکبر نمی‌تواند موجب نجات انسان شود.
واجدی با تفکیک گناه ناشی از غلبه تمایلات نفسانی از گناه همراه با روحیه شیطانی تأکید کرد: گاهی انسان پس از ارتکاب خطا پشیمان می‌شود و به‌دنبال جبران آن است، اما در نوع دیگری از گناه، فرد به جای پذیرش اشتباه، برای رفتار خود دلیل‌تراشی می‌کند و بر آن اصرار می‌ورزد. چنین توجیهی به‌تدریج گناه را در ذهن انسان عادی می‌کند و مانع بازگشت او می‌شود.
سرنوشت اقوام پیامبران؛ نتیجه پافشاری بر انکار
وی با اشاره به سرگذشت اقوام پیامبران گفت: حضرت نوح(ع) بنا بر تصریح قرآن کریم، ۹۵۰ سال قوم خود را به‌سوی خداوند دعوت کرد، اما شمار اندکی به او ایمان آوردند. سرانجام، مؤمنان به فرمان الهی در کشتی نجات یافتند و منکران گرفتار عذاب شدند.
این پژوهشگر قرآن افزود: پس از قوم نوح(ع)، اقوامی مانند عاد و ثمود نیز در برابر دعوت پیامبران خود، حضرت هود(ع) و حضرت صالح(ع) ایستادگی کردند و به عذاب الهی گرفتار شدند. این داستان‌ها نشان می‌دهد که در طول تاریخ، همواره میان حق‌پذیران و منکران تفکیک صورت گرفته است.
وی در پایان تصریح کرد: هدف از بازخوانی داستان پیامبران صرفاً آگاهی از وقایع تاریخی نیست، بلکه باید از این سرگذشت‌ها برای تقویت توحید، پذیرش ولایت، پرهیز از تکبر و توجیه گناه و قرار گرفتن در مسیر بندگی خداوند درس بگیریم.
