در جنوب سیستان‌وبلوچستان، جایی که گرمای هوا، کم‌بارشی و محدودیت منابع آبی زندگی را دشوار کرده، دسترسی به آب آشامیدنی برای بخشی از مردم روستایی همچنان یکی از مسائل اساسی است. در شهرستان دشتیاری، فاصله برخی روستاها از زیرساخت‌های پایدار آب‌رسانی و مشکلات شبکه توزیع موجب شده تأمین آب برای همه خانوارها به یک شکل و با کیفیت یکسان امکان‌پذیر نباشد. اینجا آب فقط مایعی برای رفع تشنگی نیست؛ مسئله‌ای است که با سلامت خانواده، بهداشت، معیشت و کیفیت زندگی مردم گره خورده است.
ابعاد این مشکل را می‌توان در روایت‌هایی دید که از روستاهای منطقه منتشر شده است. ساکنان برخی روستاهای دشتیاری به دلیل نبود شبکه مناسب آب‌رسانی، آب مورد نیاز خود را از هوتگ‌ها تهیه می‌کنند و با تانکر به خانه می‌برند؛ منابعی که به گفته اهالی، آب آن‌ها برای آشامیدن سالم نیست. از طرفی هوتگ‌های محصورنشده طی سال‌های گذشته بارها به محل مرگ کودکان تبدیل شده‌اند.
در چنین شرایطی، مردم برای تأمین یکی از ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی ناچارند به راه‌هایی متوسل شوند که نه آسودگی خاطر از سلامت آب را فراهم می‌کند و نه دشواری دسترسی به آن را از میان می‌برد. این روایت‌ها نشان می‌دهد مسئله آب در بخش‌هایی از دشتیاری، صرفاً کمبود منابع نیست، بلکه دسترسی پایدار و مطمئن به آب سالم نیز همچنان یک مطالبه جدی است.
چندی پیش نیز اهالی روستای عورکی از بحران بی‌آبی در این روستا از توابع شهرستان دشتیاری خبر دادند. به گفته آنان، آب شرب این روستا و مناطق اطراف چندین روز قطع بوده و بسیاری از مردم با مشکلات جدی در تأمین آب مورد نیاز خود روبه‌رو بوده‌اند.
ساکنان منطقه می‌گویند در این شرایط، مردم برای تأمین آب مورد نیاز خود ناچار به استفاده از روش‌های غیررسمی هستند. به گفته آنان، این وضعیت باعث شده است برخی افراد با شکستن خط انتقال، آب را برای مصارف شخصی، از جمله آبیاری باغ‌های موز، منحرف کنند. به گفته آنان، مسئولان شرکت آب و فاضلاب نسبت به محرومیت روستاهای مسیر از آب شرب اقدام قابل توجهی انجام نداده‌اند.
پیشرفت طرح‌ها، تداوم دغدغه‌ها
هرچند در ماه‌های اخیر طرح‌هایی برای توسعه شبکه آب‌رسانی منطقه اجرا شده اما آمارهای اعلام‌شده از وجود فاصله تا پوشش کامل حکایت دارد. شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان در مردادماه از بهره‌برداری مرحله نخست طرح آب‌رسانی به بریس و هفت روستای ساحلی دشتیاری با سرمایه‌گذاری ۴۰۰ میلیارد تومان خبر داد؛ طرحی که به گفته مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان، پوشش خدمات آب شرب در شهرستان را از ۶۸ به ۷۴ درصد افزایش داده است. همچنین پوشش خدمات آب شرب در مناطق شهری این شهرستان از ۶۵ به ۹۸ درصد رسیده است. این ارقام از پیشرفت زیرساخت‌ها حکایت دارد، اما در عین حال نشان می‌دهد پوشش خدمات هنوز کامل نیست و پایداری شبکه‌های موجود برای مردمی که به آن‌ها وابسته‌اند، اهمیتی حیاتی دارد.
فرهاد سرگلزایی در حاشیه آیین بهره‌برداری از این طرح با بیان اینکه در فاز نخست ۶۲ کیلومتر خط انتقال، ۸۳ کیلومتر شبکه توزیع و یک ایستگاه پمپاژ موقت اجرا شده و برای این بخش از طرح، ۴هزار میلیارد ریال اعتبار هزینه شده است، گفت: برای تکمیل نهایی طرح، ساخت پنج باب مخزن ذخیره زمینی با مجموع ظرفیت ۷هزار مترمکعب، احداث سه ایستگاه پمپاژ و افزایش ظرفیت تأمین آب از هزار به ۴هزار مترمکعب در شبانه‌روز در دستور کار قرار دارد که برای اجرای آن ۴هزار و ۳۰۰ میلیارد ریال اعتبار نیاز است.
آب ۲۴روستای دشتیاری قربانی تخریب خطوط انتقال
در چنین منطقه‌ای، هر آسیبی به شبکه آب‌رسانی می‌تواند فراتر از یک خرابی فنی، زندگی روزمره شمار زیادی از خانوارها را مختل کند. همین مسئله پس از انتشار خبر تخریب و آتش زدن بخش‌هایی از خطوط انتقال آب در شهرستان دشتیاری بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است؛ حادثه‌ای که به گفته مسئولان شرکت آب و فاضلاب استان، آب‌رسانی به هزاران نفر را تحت تأثیر قرار داده است.
بر اساس گزارشی که تسنیم در ۲۳ مهرماه منتشر کرد، بخشی از خط انتقال آب عارف‌آباد ـ نوبندیان تخریب و قسمتی از خطوط آب‌رسانی روستاهای دلگان‌ها و هلگداری نیز به آتش کشیده شده است. شهریار سرابندی، معاون بهره‌برداری شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان، اعلام کرده در جریان این اقدامات، خطوط پلی‌اتیلن و انشعاباتی از خط انتقال اصلی فولادی آسیب دیده‌اند و در نتیجه، جریان آب در مناطق زیر پوشش با اختلال مواجه شده است.
برآورد اعلام‌شده از سوی این شرکت نشان می‌دهد این حادثه تأمین آب شرب حدود ۸ هزار نفر در ۲۴ روستای دشتیاری را با مشکل مواجه کرده است. سرابندی با اشاره به پیامدهای این اقدام گفته هزینه تخریب زیرساخت‌های آب را مردم می‌پردازند؛ مردمی که دسترسی‌شان به آب شرب به پایداری همین تأسیسات وابسته است. با این حال، در گزارش‌های منتشرشده تاکنون جزئیاتی درباره عاملان این اقدام، انگیزه آن‌ها و نتیجه پیگیری‌های انتظامی و قضایی ارائه نشده است.
روایت ناتمام آب‌رسانی در دشتیاری
اکنون در کنار روشن شدن ابعاد حادثه، دو موضوع اهمیت بیشتری دارد؛ نخست، وضعیت فعلی آب‌رسانی به ۲۴ روستای آسیب‌دیده و زمان بازگشت شبکه به شرایط عادی؛ دوم، چگونگی حفاظت از زیرساخت‌هایی که اختلال در آن‌ها می‌تواند زندگی هزاران نفر را تحت تأثیر قرار دهد. در منطقه‌ای که بخشی از ساکنان آن پیش از این نیز با دشواری دسترسی به آب سالم روبه‌رو بودند، پیگیری این پرسش‌ها ضروری است؛ زیرا پیامد هر اختلال در شبکه آب‌رسانی، پیش از هر کس، متوجه مردمی می‌شود که برای تأمین نیاز روزانه خود به آن وابسته هستند.
تداوم استفاده از هوتگ‌ها و تکرار قطعی‌های طولانی آب نشان می‌دهد که باوجود اجرای طرح‌های آب‌رسانی، بخشی از روستاهای دشتیاری همچنان از دسترسی مطمئن به آب شرب محروم‌اند. در این میان، تأمین آب با تانکر نیز راهکاری موقت است که نمی‌تواند نیاز مردم به دسترسی روزانه و بی‌وقفه به آب سالم را برطرف کند.
آنچه ساکنان این منطقه انتظار دارند، به ثمر نشستن طرح‌های آب‌رسانی در زندگی روزمره‌شان است؛ به‌گونه‌ای که دیگر برای تهیه آب مورد نیاز خود ناچار به استفاده از منابع روباز یا انتظار برای تانکرهای آب‌رسان نباشند. از این منظر، میزان پیشرفت پروژه‌ها زمانی در زندگی مردم معنا پیدا می‌کند که نتیجه آن در دسترسی مستمر به آب سالم و کاهش مشکلات تأمین آب در روستاها دیده شود.