انتشار تصاویری از ساخت آپارتمان در محل خانه سابق حسن شماعی‌زاده و آغاز پیش‌فروش واحدهای آن، واکنش دوباره او را به دنبال داشته است
ماجرای جنجالی مصادره خانه حسن شماعی‌زاده، خواننده و آهنگساز شناخته‌شده موسیقی پاپ ایران، بار دیگر به صدر اخبار برگشته است. این بار انتشار تصاویری از ساخت آپارتمان در محل خانه سابق این خواننده و آغاز پیش‌فروش واحدهای آن، واکنش دوباره شماعی‌زاده را به دنبال داشته است؛ هنرمندی که سال‌هاست برای بازپس‌گیری این ملک تلاش می‌کند و همچنان تأکید دارد که خانه متعلق به فرزندان اوست.
ماجرای این خانه به سال‌های نخست انقلاب بازمی‌گردد؛ زمانی که با تجمع و شعارنویسی گروهی از هواداران چریک‌های فدایی خلق علیه شماعی‌زاده، موضوع این ملک وارد فضای سیاسی و قضایی شد و در ادامه پرونده‌ای شکل گرفت که پس از چند دهه هنوز هم محل بحث و اختلاف است. حالا با آغاز ساخت‌وساز و پیش‌فروش آپارتمان‌ها، این پرونده بار دیگر خبرساز شده است.
بسیاری از خوانندگان، هنرمندان و چهره‌های مشهور پیش از انقلاب، پس از پیروزی انقلاب اسلامی از ایران خارج شدند و اموال شماری از آن‌ها در سال‌های بعد مصادره شد. موضوع املاک به‌جامانده از هنرمندان و چهره‌های مشهور نیز در دهه‌های گذشته بارها به شکل‌های مختلف مطرح شده است.
بهروز وثوقی نیز بارها در مصاحبه‌های خود از اختلاف با برادرانش گفته و مدعی شده است که آن‌ها با زدوبند، بخشی از اموالی را که از او در ایران باقی مانده بود، به نام خود کرده‌اند.
حتی برخی منابع در سال‌های گذشته آتش‌سوزی سینما آزادی در سال ۱۳۷۶ را به موضوع مالکیت برخی چهره‌های مشهور پیش از انقلاب مرتبط دانستند؛ ارتباطی که در نهایت اثبات نشد، اما نشان داد بحث مالکیت املاک هنرمندان قدیمی تا چه اندازه پیچیده و همچنان محل مناقشه است.
رویداد۲۴ در تحلیل این موضوع، پرونده خانه شماعی‌زاده را بخشی از بحث گسترده‌تر درباره املاک به‌جامانده از چهره‌های مشهور پس از انقلاب دانسته و به بازگشت بیژن مرتضوی به ایران نیز اشاره کرده است؛ بازگشتی که به نوشته این رسانه، علاوه بر «دلایل میهن‌پرستانه»، با مسائل مربوط به املاک و دارایی‌های او نیز بی‌ارتباط نبوده است.
ماجرای جنجالی خانه شماعی‌زاده چیست؟
حسن شماعی‌زاده در شرایط خاصی از ایران خارج شد. بلافاصله پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، هواداران چریک‌های فدایی خلق مقابل خانه او تجمع کردند و روی دیوارهای آن نوشتند: «شماعی‌زاده سرمایه‌دار، اعدام باید گردد.»
بر اساس روایت شماعی‌زاده، در ۲۵ بهمن ۱۳۵۷ به خانه او یورش برده شد و همین موضوع باعث شد مدتی در خانه سرگرد ولیعهد پنهان شود و سپس ایران را ترک کند.
او چهار ماه بعد برای مدت کوتاهی به ایران بازگشت، اما پس از حدود پنج ماه، ایران را برای همیشه ترک کرد و راهی لس‌آنجلس آمریکا شد.
نام خانه شماعی‌زاده از سال ۱۳۷۲ دوباره بر سر زبان‌ها افتاد؛ زمانی که حسینعلی نیری، از قضات وقت دادگاه انقلاب، حکم مصادره خانه او را صادر کرد. در روایت‌های منتشرشده درباره این حکم آمده است که از جمله دلایل مطرح‌شده، این بوده که شماعی‌زاده درآمد مشروعی از حرفه حلال نداشته، به «شغل کثیف خوانندگی» اشتغال داشته و آهنگ «نفرین بر جنگ» را ساخته است.
شماعی‌زاده که برخی از مهم‌ترین آهنگ‌های خوانندگان برجسته موسیقی پاپ ایران را ساخته، بعدها در مصاحبه‌ای اعلام کرد که این خانه را با ارثی که به همسرش رسیده بود خریداری کرده و ملک به نام فرزندان اوست. او بارها گفته است خانه مورد بحث با درآمد حاصل از خوانندگی خریداری نشده و متعلق به دو فرزندش، عقیق و افشین، بوده است.
انتقال ملک پس از مصادره
پس از مصادره خانه شماعی‌زاده، این ملک در اختیار ستاد اجرایی فرمان امام قرار گرفت. بر اساس روایت‌هایی که در رسانه‌ها منتشر شده، ستاد اجرایی نیز در ادامه ملک را در اختیار فردی به نام رضا صحرانورد قرار داد و صحرانورد بعدتر آن را به چهار نفر دیگر به نام‌های عبدالعلی شایان، رضا شایان، مهدی شایان و طاهره فولادی واگذار کرد.
انتشار خبرهای مربوط به فروش ملک در سال ۱۴۰۰ واکنش شماعی‌زاده را به دنبال داشت. او با انتشار پیامی در فضای مجازی نوشت:
خانه‌ام را نخرید. به‌زودی برمی‌گردم و خانه‌ام را پس می‌گیرم. این خانه فرزندانم است. هرکس آن را بخرد، با مشکل روبه‌رو خواهد شد و پولش را دور ریخته است. این خانه صاحب دارد و دارای سند رسمی است.
او در سال‌های بعد نیز بارها تأکید کرد که این ملک را متعلق به خود نمی‌داند و آن را حق فرزندانش می‌داند. به گفته شماعی‌زاده، خانه با پول ارث پدری همسرش خریداری شده بود و او مالک اصلی ملک نبوده است.
مخالفت فاضل میبدی با مبنای مصادره
همزمان با بالا گرفتن دوباره بحث‌ها درباره این پرونده، محمدتقی فاضل میبدی نیز درباره مبنای شرعی مصادره خانه اظهارنظر کرد.
او گفت:
حرفه خوانندگی مورد تأیید همه علما نیست و نمی‌توان به‌طور کلی حکم بر حرام بودن آن داد. اگر در کنار خوانندگی مفاسدی بود، بله، این حرام است؛ اما اگر مفاسدی بر آن مترتب نبود، خوانندگی هم حرام نیست. ما که نمی‌دانیم آیا خانه و اموال خود را با پول خوانندگی خریده است یا پول دیگری و یقین نداریم؛ بنابراین مصادره اموال به این شکل درست نیست. قاضی باید به شکل صددرصد به این یقین برسد که مال غصبی است و مال غصبی هم باید از صاحبش گرفته شود و به صاحب اصلی داده شود.
او در ادامه نیز حکم صادرشده را مورد تردید قرار داد و گفت:
صرف اینکه شغل فردی از نظر برخی حرام است و بخواهیم خانه‌ای را که برای فرزندان اوست غصب و مصادره کنیم، شرعاً حرام است. به قضات توصیه می‌کنم در احکامی که می‌دهند دقت بسیار بالایی داشته باشند و در قواعد شرعی و عرفی دقت کنند.
تخریب خانه و آغاز ساخت آپارتمان
خانه قدیمی شماعی‌زاده در نهایت تخریب شد و حالا تصاویر تازه نشان می‌دهد در زمین آن پروژه آپارتمانی در حال ساخت است.
با شروع پیش‌فروش واحدهای ساخته‌شده در این زمین، این پرسش مطرح شده که آیا خریداران می‌توانند با خیال آسوده وارد معامله شوند، در حالی که مالکیت اولیه آن همچنان از سوی خانواده شماعی‌زاده محل اعتراض است.
فاضل میبدی پیش‌تر با تأکید بر اینکه اصل اولیه در فقه اسلامی احترام به مالکیت افراد است، گفته بود:
با توجه به صورت مسئله‌ای که اکنون از این خواننده داریم، دخل و تصرف و مصادره و خرید و فروش آن حرام است؛ مگر اینکه قاضی به دلایل دیگری این کار را کرده باشد.
رویداد۲۴ در تحلیل این بخش از پرونده نوشته است که اگر مصادره اولیه ملک از نظر شرعی فاقد مبنای معتبر بوده باشد، تخریب ساختمان قدیمی و ساخت آپارتمان‌های جدید نیز به‌خودی‌خود نمی‌تواند اشکال شرعی خریدوفروش زمین را از بین ببرد.
بنابراین، پرسش اصلی برای خریداران احتمالی این است که آیا صرف صدور سند برای واحدهای نوساز، در شرایطی که مالک پیشین همچنان مدعی مالکیت زمین است، می‌تواند آن‌ها را از پیامدهای احتمالی این اختلاف مصون نگه دارد یا خیر.