حوزه/ حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی با تأکید بر نقش خانواده در تربیت دینی فرزندان، گفت: رفتار والدین، صداقت، وفای به عهد و پایبندی عملی به آموزه‌های دینی، بیش از توصیه‌های زبانی بر باورها و رفتار فرزندان تأثیر می‌گذارد.
به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین میرهاشم حسینی، تولیت مدرسه علمیه آیت‌الله مجتهدی، روز سه‌شنبه در برنامه تلویزیونی سمت خدا با تأکید بر نقش خانواده در تربیت دینی و آرامش روانی اعضای آن، گفت: فرزندان بیش از آنکه از توصیه‌های والدین تأثیر بپذیرند، رفتار آنان را الگوی خود قرار می‌دهند؛ ازاین‌رو، خوش‌رفتاری، صداقت، توجه به نماز و رعایت حقوق دیگران در محیط خانواده، از مهم‌ترین عوامل تربیت دینی است.
وی با اشاره به اهمیت ذکر خداوند در آرامش انسان اظهار کرد: بخشی از بی‌قراری‌های انسان در زندگی با توجه به خداوند و تقویت ارتباط معنوی با او قابل مدیریت است. قرآن کریم می‌فرماید «أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»؛ دل‌ها با یاد خدا آرام می‌گیرند. انسان گاهی تصور می‌کند با تغییر شرایط، سفر، حضور در جمع دیگران یا رسیدن به موقعیتی تازه به آرامش می‌رسد، اما پس از مدتی دوباره احساس بی‌قراری می‌کند. این مسئله نشان می‌دهد که آرامش پایدار را نمی‌توان تنها در تغییر شرایط بیرونی جست‌وجو کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی با بیان اینکه تربیت دینی باید از درون خانواده آغاز شود، افزود: قرآن کریم با تعبیر «قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا» بر مسئولیت انسان در قبال خود و خانواده‌اش تأکید می‌کند. خانواده باید محیطی باشد که اعضای آن، در کنار مواجهه با مشکلات و گرفتاری‌های زندگی، به خداوند توجه داشته باشند و راه درست عبور از دشواری‌ها را بیاموزند.
امید به خداوند در شرایط دشوار زندگی
تولیت مدرسه علمیه آیت‌الله مجتهدی با اشاره به فرازهایی از قرآن کریم درباره امید به جبران دشواری‌ها از سوی خداوند گفت: انسان در زندگی ممکن است با بن‌بست‌هایی مواجه شود؛ گاهی دوستی به او آسیب می‌زند، فردی که به او اعتماد داشته است رفتاری برخلاف انتظار نشان می‌دهد یا مسیر شغلی و اقتصادی‌اش به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. در چنین شرایطی، تربیت دینی به انسان می‌آموزد که شکست و ناکامی را پایان راه نداند و همچنان به لطف خداوند امیدوار باشد.
وی با اشاره به آیه «عَسَیٰ رَبُّنَا أَنْ یُبْدِلَنَا خَیْرًا مِنْهَا» اظهار کرد: انسان مؤمن در مواجهه با دشواری‌ها می‌تواند امیدوار باشد که خداوند شرایط نامطلوب را به وضعیتی بهتر تبدیل کند. گاهی مسیری که انسان برای خود در نظر گرفته به نتیجه نمی‌رسد، اما همین اتفاق زمینه‌ای برای شناخت بهتر، اصلاح مسیر و رسیدن به فرصتی تازه می‌شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی ادامه داد: کسی که تربیت دینی دارد، در زمان گرفتاری تنها به اسباب ظاهری تکیه نمی‌کند و از یاد خداوند غافل نمی‌شود. این نگاه به معنای کنار گذاشتن تلاش و مسئولیت نیست، بلکه به انسان کمک می‌کند در کنار کوشش برای حل مشکلات، امید خود را از دست ندهد.
وی با تأکید بر اهمیت خیررسانی به دیگران گفت: انسان نباید همه امکانات و فرصت‌هایی را که در اختیار دارد، تنها برای خودش بخواهد. اگر کسی مسئولیتی بر عهده گرفته یا از امکانات و توانایی‌هایی برخوردار شده است، باید از آن برای خدمت به دیگران استفاده کند. مسئول حوزه باید به طلاب، معلم به دانش‌آموزان و مدیر به افرادی که تحت مسئولیت او هستند توجه داشته باشد. در چنین شرایطی، انسان به جای تمرکز صرف بر منافع شخصی، به رشد و پیشرفت دیگران نیز کمک می‌کند.
نماز و معنویت؛ عاملی برای آرامش و استحکام خانواده
این کارشناس دینی با اشاره به نقش نماز در زندگی خانوادگی اظهار کرد: گاهی یک سجاده کوچک در گوشه خانه می‌تواند زمینه‌ساز تغییرات مهمی در فضای خانواده باشد. نماز تنها یک عمل عبادی فردی نیست، بلکه توجه به خداوند می‌تواند بر رفتار انسان، نحوه برخورد او با اعضای خانواده و شیوه مواجهه‌اش با مشکلات اثر بگذارد.
وی افزود: فردی که به ارزش‌های دینی پایبند است، باید این پایبندی را در رفتار روزمره خود نیز نشان دهد. اگر کسی از نماز و دین سخن بگوید، اما در عمل به دیگران ظلم کند یا حقوق آنان را نادیده بگیرد، رفتار او با ادعاهایش سازگار نیست. در مقابل، پایبندی واقعی به ارزش‌های دینی باید در صداقت، امانت‌داری، خوش‌رفتاری و رعایت حقوق دیگران نمود پیدا کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی با اشاره به ضرورت توجه به رفتارهای نادرست برخی افراد در محیط‌های مذهبی گفت: نباید اجازه داد رفتار نامناسب یک فرد، به حساب اصل دین و نماز گذاشته شود. اگر کسی در محیطی مذهبی مرتکب خطا می‌شود، باید میان رفتار نادرست او و تعالیم دینی تفاوت قائل شد. ممکن است فردی با ظاهر مذهبی از اعتماد دیگران سوءاستفاده کند، اما این رفتار را نباید به حساب دین گذاشت.
وی با بیان اینکه ظاهر مذهبی به‌تنهایی معیار تشخیص دینداری نیست، افزود: در طول تاریخ نیز افرادی با وجود برخورداری از ظواهر دینی، در مسیر نادرست حرکت کرده‌اند. بنابراین، نباید تنها به ظاهر افراد توجه کرد؛ بلکه صداقت، امانت‌داری، عدالت و نحوه رفتار آنان با دیگران نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
والدین با رفتار خود فرزندان را تربیت می‌کنند
تولیت مدرسه علمیه آیت‌الله مجتهدی با تأکید بر اینکه تربیت دینی فرزندان بیش از آنکه به توصیه‌های زبانی وابسته باشد، از رفتار والدین تأثیر می‌پذیرد، گفت: بچه‌ها به رفتار پدر و مادر خود نگاه می‌کنند و از آن الگو می‌گیرند. اگر والدین در خانه خوش‌اخلاق باشند، با یکدیگر درست رفتار کنند و در کنار محبت و صمیمیت به نماز و عبادت نیز اهمیت بدهند، فرزندان این رفتارها را مشاهده می‌کنند و به‌تدریج با آنها آشنا می‌شوند.
وی با نقل خاطره‌ای از مرحوم آیت‌الله نصرالله شاه‌آبادی اظهار کرد: ایشان بر این نکته تأکید داشتند که وقتی فضای خانه با محبت، خوش‌رفتاری و صمیمیت همراه باشد و فرزندان در کنار این رفتارها شاهد توجه والدین به نماز باشند، همین مشاهده می‌تواند تأثیر تربیتی عمیقی داشته باشد. حتی ممکن است پدر و مادر بدون آنکه پیوسته به فرزند خود توصیه کنند نماز بخواند، با رفتارشان او را به عبادت علاقه‌مند کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی افزود: نمی‌توان انتظار داشت فرزندان دقیقاً همان‌گونه رفتار کنند که والدین می‌خواهند، در حالی که خودشان الگوی مناسبی برای آنان نیستند. فرزندان رفتار پدر و مادر را می‌بینند و بر اساس آن، تصویری از زندگی و ارزش‌های خانوادگی شکل می‌دهند. ازاین‌رو، تربیت دینی پیش از آنکه با توصیه و تذکر آغاز شود، با اصلاح رفتار بزرگ‌ترها شروع می‌شود.
وی با اشاره به توصیه «کُونُوا دُعَاةَ النَّاسِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِکُمْ» گفت: مردم را با رفتارتان به خوبی دعوت کنید، نه صرفاً با زبان. این اصل در خانواده، محیط آموزشی، جامعه و مسئولیت‌های اجتماعی اهمیت دارد. اگر انسان می‌خواهد دیگران به ارزش‌های دینی علاقه‌مند شوند، باید پیش از هر چیز، آثار این ارزش‌ها در رفتار و منش خود او دیده شود.
صداقت و وفای به عهد در تربیت فرزندان
این کارشناس دینی یکی از پایه‌های مهم تربیت دینی را صداقت دانست و اظهار کرد: راستگویی و امانت‌داری از معیارهای مهم دینداری است و والدین باید این ویژگی‌ها را از دوران کودکی به فرزندان خود آموزش دهند.
وی افزود: اگر پدر یا مادر به فرزند خود وعده‌ای می‌دهد، باید به آن وفا کند. به‌ویژه در برخورد با کودکان، خلف وعده می‌تواند اعتماد آنان را خدشه‌دار کند. اگر شرایط به‌گونه‌ای تغییر کرد که والدین نتوانستند به وعده خود عمل کنند، باید صادقانه موضوع را برای فرزند توضیح دهند، نه اینکه به او دروغ بگویند.
حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی ادامه داد: کودک باید در محیط خانواده بیاموزد که صداقت و وفای به عهد ارزشمند است. تربیت دینی تنها آشنا کردن فرزند با مناسک عبادی نیست، بلکه شکل دادن به شخصیت او بر پایه راستگویی، مسئولیت‌پذیری، احترام به دیگران و رعایت حقوق مردم را نیز شامل می‌شود.
وی با تأکید بر اهمیت توجه به نیازهای عاطفی فرزندان گفت: گاهی ممکن است رفتار نامناسب یکی از اعضای خانواده، کودک را از موضوعی مانند نماز یا عبادت دل‌زده کند. در چنین شرایطی، باید میان اصل عبادت و رفتار نادرست یک فرد تفاوت گذاشت و به کودک توضیح داد که خطای یک شخص را نباید به حساب دین گذاشت.
همراه کردن فرزندان با محیط‌های سالم دینی
حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی با اشاره به مراحل تربیت دینی فرزندان اظهار کرد: پس از ایجاد فضای مناسب در خانواده و آشنا کردن کودکان با مفاهیم دینی، باید زمینه همراهی آنان با محیط‌های سالم مذهبی را نیز فراهم کرد. حضور در مسجد، محافل دینی و مجالس مناسب، در کنار رفتار درست والدین، می‌تواند به آشنایی بیشتر فرزندان با عبادت و ارزش‌های دینی کمک کند.
وی افزود: در آغاز راه، تشویق‌های متناسب با سن کودک می‌تواند در علاقه‌مند کردن او مؤثر باشد، اما هدف نهایی باید آن باشد که کودک به‌تدریج از تشویق‌های ظاهری عبور کند و به درک و علاقه درونی نسبت به عبادت برسد.
این کارشناس دینی در عین حال تأکید کرد: مسئولیت افرادی که در محیط‌های تربیتی و مذهبی فعالیت می‌کنند، سنگین است. اگر فردی در مسجد، مدرسه یا یک مجموعه تربیتی رفتاری خلاف انتظار انجام دهد، ممکن است آثار منفی رفتار او تنها به خودش محدود نماند و بر نگاه دیگران به آن محیط نیز اثر بگذارد. ازاین‌رو، افرادی که در چنین موقعیت‌هایی قرار دارند، باید بیش از دیگران مراقب رفتار خود باشند.
وی با اشاره به تجربه‌های شخصی خود از مشاهده تغییر رفتار برخی افراد در پی تغییر مدیریت‌ها گفت: گاهی افراد برای جلب رضایت دیگران، رفتار و مواضع خود را تغییر می‌دهند. چنین رفتارهایی می‌تواند اعتماد مردم را خدشه‌دار کند و آنان را نسبت به صداقت مدعیان دینداری دچار تردید سازد. ازاین‌رو، شناخت افراد بر اساس رفتار مستمر و عملکرد واقعی آنان اهمیت دارد.
مسئولیت سنگین عالمان دینی و کارگزاران نظام
تولیت مدرسه علمیه آیت‌الله مجتهدی با اشاره به تأثیر رفتار مسئولان و چهره‌های دینی بر نگاه مردم به دین اظهار کرد: مسئولیت کسانی که در جایگاه هدایت، آموزش یا مدیریت جامعه قرار دارند، با مسئولیت افراد عادی یکسان نیست. رفتار یک مسئول یا چهره دینی ممکن است بر نگاه شمار زیادی از مردم به ارزش‌های دینی اثر بگذارد.
وی افزود: اگر فردی که به نام دین مسئولیتی پذیرفته است، مرتکب ظلم، خیانت یا کوتاهی شود، ممکن است مردم رفتار او را به حساب دین بگذارند و از ارزش‌هایی که او مدعی پایبندی به آنهاست فاصله بگیرند. در مقابل، عملکرد درست و عادلانه یک مسئول می‌تواند زمینه اعتماد بیشتر مردم به دین و علاقه آنان به ارزش‌های اسلامی را فراهم کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی ادامه داد: کارگزاران نظام اسلامی باید به این نکته توجه داشته باشند که تصمیم‌های نادرست، رفتار نامناسب و کوتاهی در انجام مسئولیت‌ها، افزون بر آثار مستقیم اجتماعی و اقتصادی، می‌تواند بر امید و باورهای مردم نیز تأثیر بگذارد. به همین دلیل، مسئولیت در نظامی که بر پایه ارزش‌های اسلامی شکل گرفته است، حساسیت و مراقبت بیشتری می‌طلبد.
وی با بیان اینکه اصلاح فضای عمومی جامعه به مشارکت همه افراد نیاز دارد، گفت: بخشی از این مسئولیت بر عهده مدیران و مسئولان است و بخشی دیگر از خانواده‌ها آغاز می‌شود. هر فرد باید در محدوده مسئولیت خود برای تقویت اخلاق، صداقت و رفتار درست تلاش کند و اجازه ندهد رفتارهای نادرست، فضای جامعه را به‌گونه‌ای تغییر دهد که سخن گفتن از ارزش‌های دینی دشوار شود.