معاون دبیرکل سازمان ملل در مراسم روز جهانی اسکان بشر در ایران درباره ابعاد بحران جهانی مسکن گفت که حدود ۳.۴ میلیارد نفر در جهان از مسکن مناسب محروم هستند و یک میلیارد نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند.
به گزارش تجارت نیوز، امروز آیین بزرگداشت روز جهانی اسکان بشر در محل وزارت راه و شهرسازی برگزار شد. در این مراسم فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، با اشاره به تجربه بازسازی پس از جنگ ۱۲ روزه اظهار کرد: بازسازی در کشور با محوریت تعمیر، مقاوم‌سازی و بهسازی سازه‌ای آغاز شد و در کمتر از ۱۰ درصد موارد به نوسازی انجامید.
وی با بیان اینکه بیش از ۴۰۰ نقطه شهری و روستایی در جریان حملات مورد اصابت قرار گرفت، گفت: تخریب زیرساخت‌های حیاتی و فضاهای عمومی، علاوه بر آسیب به بناها، بخش‌هایی از فضاهای همگانی را که محل همبستگی اجتماعی و شکل‌گیری جوامع محلی هستند، تحت تأثیر قرار داد.
وزیر راه و شهرسازی با تأکید بر ضرورت بازسازی متناسب با ابعاد خسارت‌ها افزود: در مواجهه با چنین بحران‌هایی باید به مفهوم «بازسازی بهتر از پیش» توجه کرد؛ به این معنا که بازسازی تنها به ترمیم ساختمان‌های آسیب‌دیده محدود نماند، بلکه زمینه ارتقای ایمنی و کیفیت سکونت را نیز فراهم کند.
صادق با طرح این پرسش که در شرایط هدف قرار گرفتن عمدی سکونتگاه‌ها، شریان‌های شهری و سرپناه انسان، حق توسعه در چارچوب حقوق بشر و حق مسکن مناسب در نظام حقوق بین‌الملل چگونه باید بازتعریف شود، گفت: هنگامی که خانه ویران می‌شود، تنها یک ساختمان از بین نرفته است، بلکه حقوق سکونتی پایمال شده و هسته اولیه هویت و آرامش انسان‌ها از هم پاشیده است. در چنین شرایطی، مسکن مناسب دیگر صرفاً با ایستایی و استحکام کالبدی سنجیده نمی‌شود، بلکه باید تاب‌آور و بازسازی‌پذیر باشد.
وی افزود: ساختار کالبدی آن باید امکان آواربرداری و امدادرسانی اضطراری در شبکه همسایگی را فراهم کند، از دارایی‌های باقی‌مانده حفاظت کند، بازتوانی اجتماعی و روانی آسیب‌دیدگان را تسهیل کند و زنجیره اسکان انتقالی تا اسکان دائم را بر پایه الگوی بازسازی بهتر از پیش امکان‌پذیر سازد.
وزیر راه و شهرسازی تأکید کرد: مسکن مناسب در قرن حاضر فراتر از یک سرپناه کالبدی است که بقای انسان را در برابر بحران‌ها تضمین کند. شهرها نباید صحنه بی‌دفاع شهرکشی و خانه‌کشی باشند، بلکه باید کانون حیات، همبستگی محلی و بازآفرینی امید شوند. رسالت ما در سیاست‌گذاری ملی و مسئولیت جمعی جامعه جهانی، رها ساختن مفاهیم مسکن از اقدامات قهری و آمارهای سوگیرانه و حرکت به سوی تحقق پایداری زیستی و حفظ کرامت انسانی در برابر بلایای انسان‌ساخت و رویکردهای یک‌جانبه‌نگر است.
مسکن مناسب فراتر از ساخت یک واحد مسکونی
صادق با اشاره به مفهوم حق مسکن مناسب در اسناد بین‌المللی اظهار کرد: مسکن را نمی‌توان صرفاً سازه‌ای متشکل از مصالح یا واحدی با متراژ مشخص دانست؛ مناسب بودن مسکن مفهومی پویا است که با تحولات زندگی انسان و شرایط اقتصادی، اجتماعی و محیطی ارتباط دارد. ممکن است یک ساختمان در شرایط عادی مناسب به نظر برسد، اما هنگام وقوع جنگ یا سوانح، به دلیل قطع دسترسی‌ها، دشواری تخلیه اضطراری یا از بین رفتن دلبستگی مکانی، دیگر نتواند نقش پناهگاه امن را ایفا کند.
وزیر راه و شهرسازی با اشاره به شاخص‌های مسکن مناسب، حق تصرف، دسترسی به آب و انرژی، برخورداری از زیرساخت‌ها و خدمات، سلامت جسمی و روانی، امنیت، حمل‌ونقل کارآمد، استطاعت اقتصادی، آسایش اقلیمی، دسترس‌پذیری همگانی، مکان‌یابی مناسب و تناسب فرهنگی را از ابعاد مهم این مفهوم برشمرد.
وی همچنین با اشاره به تجربه طرح‌های حمایتی مسکن و مسکن مهر گفت: تجربه گذشته نشان داده است که جدایی مسکن از خدمات سکونتگاهی، امکانات رفاهی و پیوندهای زیستی می‌تواند به شکل‌گیری شهرک‌های اقماری و خوابگاهی منجر شود؛ مناطقی که در صورت نبود امکانات کافی، با مشکلات اجتماعی مواجه خواهند شد.
تغییر رویکرد دولت از ساخت واحد به تأمین سکونتگاه شایسته
صادق با تأکید بر تغییر جهت‌گیری سیاست‌گذاری مسکن در دولت چهاردهم اظهار کرد: تلاش می‌کنیم سیاست‌های این حوزه را از تولید صرف یک واحد مسکونی به سمت تأمین سکونتگاه‌های شایسته و متناسب با نیاز واقعی جامعه هدایت کنیم.
وی همچنین با اشاره به لایحه ساماندهی اراضی تصرفی گفت: لایحه‌ای به مجلس ارائه شده است تا وضعیت سکونتگاه‌هایی که مردم خود ساخته‌اند، از طریق به‌رسمیت‌شناختن، سنددار کردن و توجه به خدمات مورد نیاز تعیین تکلیف شود و آرامش و امنیت به بیش از نیم میلیون خانوار کم‌درآمد بازگردد.
عراقچی: حفاظت از مناطق مسکونی از اصول بنیادین حقوق بین‌الملل است
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز در پیامی به مناسبت روز جهانی اسکان بشر، حفاظت از غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی در منازعات مسلحانه را ضروری دانست و تأکید کرد: حفاظت از مناطق مسکونی، مدارس، مراکز درمانی و دیگر تأسیسات غیرنظامی از اصول بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه است.
در این پیام آمده است که دستیابی به شهرهای پایدار و برخورداری از مسکن مناسب، بدون احترام به حقوق بین‌الملل، حفاظت مؤثر از غیرنظامیان و محکومیت حملات به مناطق مسکونی و زیرساخت‌های غیرنظامی از سوی نهادهای بین‌المللی و کشورها امکان‌پذیر نخواهد بود.
وزیر امور خارجه همچنین با اشاره به تحریم‌های یک‌جانبه و تجربه جنگ‌های ویرانگر در دهه‌های گذشته، بر پیشرفت ایران در زمینه‌هایی از جمله ارتقای تاب‌آوری شهرها و توسعه روستاها تأکید کرد.
هشدار درباره محرومیت میلیاردها نفر از مسکن مناسب
آناکلودیا روسباخ، معاون دبیرکل سازمان ملل متحد و دبیر اجرایی برنامه اسکان بشر ملل متحد، نیز در پیامی به مناسبت این روز، نسبت به بحران جهانی مسکن هشدار داد و خواستار قرار گرفتن مسکن در صدر اولویت‌های عمومی شد.
وی اعلام کرد که حدود ۳.۴ میلیارد نفر در جهان از مسکن مناسب محروم هستند و بیش از یک میلیارد نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند؛ وضعیتی که بر اقتصاد، عدالت اجتماعی و پایداری شهرها تأثیر می‌گذارد.
روسباخ ادامه داد: در همین راستا، توسعه سیاست‌های حوزه راه و شهرسازی کشور همسو با استانداردهای بین‌المللی برای بهبود کیفیت سکونتگاه‌ها، بر تکمیل زنجیره خدمات زیربنایی متمرکز است. اجرای پروژه‌های کلان حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی در استان‌ها به عنوان بخشی از شبکه خدمات زیربنایی، نقشی محوری در اتصال مناطق مسکونی به مراکز فعالیت و افزایش تاب‌آوری جوامع در برابر بحران‌ها ایفا می‌کند تا بستر لازم برای سکونت پایدار فراهم شود.
مسکن مناسب زیربنای کرامت انسانی است
کریستین وی‌گاند، هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در تهران نیز مسکن مناسب را از پایه‌های کرامت، امنیت و فرصت‌های انسانی دانست و بر ضرورت سیاست‌گذاری مبتنی بر داده، تقویت همکاری‌های ملی و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های شهری تأکید کرد.
وی با اشاره به اینکه ۷۸ درصد جمعیت ایران در مناطق شهری زندگی می‌کنند، کمبود مسکن مقرون‌به‌صرفه، گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی، فرونشست زمین و مخاطرات اقلیمی را از جمله چالش‌های پیش روی شهرهای کشور برشمرد.
وی‌گاند با اشاره به آسیب‌دیدگی حدود ۱۰۰ هزار واحد مسکونی و مراکز خدماتی و آموزشی، بازسازی این مناطق و تأمین ایمنی سرپناه خانوارها را اولویتی مهم خواند. در همین راستا، تقویت تاب‌آوری پروژه‌های حمل‌ونقل و زیرساختی در استان‌های کشور، از جمله تکمیل شریان‌های جاده‌ای و ریلی، به عنوان پیش‌شرط دسترسی به خدمات و مدیریت بحران در مناطق مسکونی مورد توجه قرار گرفته است تا پیوند ایمن میان سکونتگاه‌ها و مراکز اشتغال برقرار شود.
دبیر اجرایی برنامه اسکان بشر ملل متحد بر ضرورت اقدام در تمامی سطوح از تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر داده‌های معتبر تا تأمین منابع مالی پایدار تأکید کرد و افزود که سازمان ملل متعهد به تقویت همکاری با وزارتخانه‌های امور خارجه و راه و شهرسازی است. وی‌گاند، مسکن را یک کالای عمومی خواند و خواستار نگاهی مشترک برای تحقق حق اسکان مناسب برای تمامی شهروندان شد.
طرح جامع مسکن به مسکن استیجاری توجه می‌کند
حبیب‌الله طاهرخانی، معاون مسکن و ساختمان وزیر راه و شهرسازی، نیز در این مراسم با تأکید بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های مسکن گفت: چالش این حوزه صرفاً ناشی از کمبود عرضه نیست و تبدیل مسکن به ابزار سفته‌بازی، دسترسی اقشار کم‌درآمد و طبقه متوسط به سرپناه مناسب را دشوار کرده است.
وی افزود: در طرح جامع جدید مسکن، مسکن استیجاری به‌عنوان یکی از محورهای کلیدی مورد توجه قرار می‌گیرد؛ زیرا تمرکز صرف بر مالکیت در سال‌های گذشته، در کنار عوامل دیگر، به گسترش سوداگری و دشواری دسترسی بخشی از خانوارها به مسکن منجر شده است.
معاون وزیر راه و شهرسازی همچنین بر ضرورت تغییر نقش دولت از تصدی‌گری مستقیم به تنظیم‌گری و فراهم کردن بستر فعالیت بخش خصوصی تأکید کرد و گفت: تجربه‌های میدانی نشان می‌دهد دخالت مستقیم دولت در ساخت‌وساز و مکان‌یابی، در برخی موارد موجب اتلاف منابع، طولانی‌شدن زمان اجرا و کاهش کارایی پروژه‌ها شده است.
طاهرخانی توسعه پروژه‌های زیربنایی و شریان‌های حمل‌ونقل در استان‌ها را نیز از عوامل مؤثر بر پایداری سکونتگاه‌ها دانست و بر ضرورت تقویت ارتباط مراکز جمعیتی با خدمات و مراکز فعالیت تأکید کرد.
تأکید مجلس بر ایجاد اماکن امن و افزایش تاب‌آوری شهری
مجتبی یوسفی، عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی، نیز با اشاره به تجربه جنگ‌های اخیر، بر ضرورت تقویت تاب‌آوری مسکن و شهرها، ایجاد پناهگاه‌ها و اماکن امن و بازنگری در سیاست‌های شهرسازی تأکید کرد.
وی حمله به خانه‌های مسکونی، بیمارستان‌ها، مدارس و دیگر اماکن غیرنظامی را دلیلی بر ضرورت پیگیری حقوق مردم از طریق نهادهای بین‌المللی دانست و خواستار استفاده فعال‌تر وزارت امور خارجه و معاونت حقوقی رئیس‌جمهور از ظرفیت‌های حقوق بین‌الملل برای پیگیری حملات و خسارات واردشده شد.
یوسفی همچنین حفاظت از اماکن تاریخی و میراثی را به دلیل جایگاه آنها در میراث تمدنی و بشری ضروری دانست.
در بخش دیگری از این مراسم، محمود رازجویان، استاد دانشگاه در حوزه طراحی مسکن، بر ضرورت نگاه چندجانبه به مسائل اسکان، امنیت مسکن و افزایش تاب‌آوری ساختمان‌ها تأکید کرد و خواستار فراهم شدن زمینه مشارکت مؤثر نسل جوان در توسعه کشور شد.
محمود اولاد، صاحب‌نظر حوزه مسکن و مدیر طرح جامع مسکن، نیز با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به توان اقتصادی خانوارها و استانداردهای ایمنی و سلامت گفت: سیاست‌گذاری باید به‌گونه‌ای باشد که خانوارهای کم‌درآمد به دلیل ناتوانی در تأمین هزینه‌ها از بازار رسمی مسکن خارج نشوند و برای تأمین سرپناه به مسکن ناایمن یا سکونتگاه‌های غیررسمی روی نیاورند.
منبع: ایسنا